Từ luận văn tốt nghiệp của sinh viên Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM), một nghiên cứu về kỹ thuật mới giúp AI trả lời câu hỏi trắc nghiệm ổn định hơn được đăng trên tạp chí quốc tế Q1.
Khởi nguồn từ một luận văn tốt nghiệp đại học, công trình nghiên cứu của thầy trò khoa khoa học và kỹ thuật máy tính của trường này đã được công bố trên tạp chí quốc tế hàng đầu về trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục sau khi trải qua nhiều vòng phản biện.
Bài báo Enhancing Large Language Model Performance for Automatic Zero-Shot Multiple-Choice Question Answering via Single-Token Logit Prompting của nhóm tác giả từ Việt Nam đã được công bố trên tạp chí Computers and Education: Artificial Intelligence.
Đây là tạp chí mở thuộc Nhà xuất bản Elsevier, hiện xếp hạng Q1, đứng đầu lĩnh vực giáo dục (Education), hạng 4 trong lĩnh vực khoa học máy tính ứng dụng (Computer Science Applications) và hạng 5 lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI- Artificial Intelligence), theo SCImago.
Nhóm tác giả gồm Đặng Phú Quốc – cựu sinh viên Trường ĐH Bách khoa (đồng tác giả chính), Trần Trương Tuấn Phát – giảng viên Trường ĐH Bách khoa (đồng tác giả chính), TS Vũ Đức Lý (giảng viên Trường ĐH Quốc tế Miền Đông), Nguyễn Song Thiên Long và Võ Thị Như Quỳnh cùng là sinh viên năm thứ ba Trường ĐH Bách khoa, được PGS.TS Quản Thành Thơ – Trưởng khoa khoa học và kỹ thuật máy tính Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM) hướng dẫn.
Công trình tập trung vào đề xuất kỹ thuật viết lời nhắc (prompting) mới mang tên Single-Token Logit (STL) nhằm nâng cao độ chính xác và tính ổn định của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) khi tự động trả lời câu hỏi trắc nghiệm (MCQ). Tác giả Đặng Phú Quốc cho biết nghiên cứu xuất phát từ luận văn tốt nghiệp đại học của anh.
“Ban đầu mình chỉ đặt mục tiêu giải quyết tốt một bài toán chuyên môn về mô hình ngôn ngữ lớn, chứ không kỳ vọng sẽ được công bố trên tạp chí thứ hạng cao. Sau khoảng 28 tháng kể từ khi bắt tay nghiên cứu, đến tháng 3-2026 công trình đã được đăng trên tạp chí Computers and Education: Artificial Intelligence”, anh Quốc chia sẻ.
Thông tin thêm, anh Trần Trương Tuấn Phát cho hay nhóm đã trải qua nhiều vòng phản biện kín hai chiều. Mỗi vòng đều yêu cầu những cải tiến đáng kể như bổ sung thí nghiệm, làm rõ cách diễn giải, củng cố định hướng nghiên cứu và tái cấu trúc bản thảo.
Việc lựa chọn nơi nộp bài được nhóm thực hiện theo gợi ý của Nhà xuất bản Elsevier. Chỉ sau khi được chấp nhận, nhóm mới có thông tin đây là tạp chí đứng đầu thế giới trong lĩnh vực giáo dục (Education). “Đó là kết quả đặc biệt mà chính nhóm tác giả cũng không ngờ tới”, PGS.TS Quản Thành Thơ nói thêm.
Từ thực tế nghiên cứu, nhóm nhận thấy hiện tượng gọi là giới hạn Multiple-Choice Symbol Binding (MCSB) làm giảm đáng kể độ tin cậy của LLM, nhất là khi ứng dụng vào chấm bài hay xây dựng ngân hàng câu hỏi của lĩnh vực giáo dục. Vì thế, nhóm đề xuất kỹ thuật Single-Token Logit (STL).
Thay vì đưa toàn bộ đáp án và yêu cầu mô hình chọn A – B – C – D như thông thường, STL tách từng đáp án riêng biệt và yêu cầu mô hình đánh giá theo dạng đúng – sai cho từng lựa chọn.
Hệ thống lần lượt hỏi “Đáp án này có đúng không?” và sử dụng xác suất của token “yes” để đánh giá mức độ phù hợp. “Cơ chế này giúp mô hình xác minh từng lựa chọn một cách độc lập, không bị chi phối bởi vị trí hay nhãn đáp án, khắc phục trực tiếp hạn chế của giới hạn MCSB”, anh Phát nói về ưu điểm của nghiên cứu.
Nghiên cứu còn tích hợp kỹ thuật Retrieval-Augmented Generation (RAG) cho phép mô hình truy xuất kiến thức bên ngoài khi cần, giúp tăng độ chính xác theo ngữ cảnh cũng như kiểm tra độ ổn định của giải pháp trong các điều kiện khác nhau.
Khi thử nghiệm trên ba bộ dữ liệu khoa học chuẩn gồm ARC, OpenBookQA và SciQ, STL cho kết quả ngang bằng hoặc vượt trội so với nhiều phương pháp phổ biến với mức cải thiện lên tới 11 điểm phần trăm trong một số cấu hình, đồng thời giảm đáng kể chi phí tính toán.
Về tiềm năng ứng dụng, kỹ thuật STL có thể hỗ trợ giáo viên rà soát đề thi, tự động gợi ý đáp án cho câu hỏi chưa có lời giải, hỗ trợ chấm bài và phát triển các hệ thống học tập thông minh có khả năng giải thích kết quả đánh giá.
Theo PGS.TS Quản Thành Thơ, công bố không chỉ đóng góp xuất sắc về mặt giá trị học thuật đối với các nghiên cứu trong lĩnh vực LLM mà còn cho thấy việc nâng cao độ tin cậy của AI không nhất thiết phải đến từ mô hình lớn hơn hay kiến trúc phức tạp. “Đôi khi chỉ một thay đổi nhỏ trong cách thiết kế lời nhắc (prompt) cũng có thể tạo ra khác biệt lớn trong ứng dụng thực tế”, ông Thơ nhận định.
Ngày 6/4, PGS. TS Tô Văn Phương, Trưởng phòng Đào tạo, trường Đại học Nha Trang, xác nhận hai trường hợp trên xảy ra tại điểm thi của trường.
Ông Phương cho biết khoảng 7h30 sáng qua, thí sinh bắt đầu được gọi vào phòng thi và kiểm tra giấy tờ. Đến hai em này, giám thị phát hiện năm sinh trên căn cước là 2009 nhưng giấy báo dự thi ghi năm 2008.
"Thông thường học sinh lớp 12 sinh năm 2008, nếu có trường hợp cá biệt thì Đại học Quốc gia TP HCM sẽ gửi danh sách riêng", ông Phương cho hay.
Hai học sinh sau đó thừa nhận khai gian. Lý do là khi đăng ký, các em không thấy có lựa chọn năm sinh 2009 nên đã chọn 2008. Cả hai bị mời ra khỏi khu vực thi trước giờ phát đề.
"Đây là lần đầu chúng tôi gặp trường hợp cố tình điền sai thông tin để dự thi", ông Phương nói.
Theo TS Nguyễn Quốc Chính, Giám đốc Trung tâm Khảo thí và Đánh giá chất lượng đào tạo, Đại học Quốc gia TP HCM, giám thị đã xử lý đúng quy chế. Các em vi phạm sau này vẫn được dự thi khi đủ điều kiện.
Kỳ thi đánh giá năng lực của đại học này từ trước đến nay chỉ dành cho học sinh lớp 12 hoặc đã tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, ông Chính cho biết vẫn có một số thí sinh cố ý khai sai. Do đó, ban tổ chức đã tập huấn kỹ, yêu cầu giám thị kiểm tra giấy tờ tùy thân để ngăn chặn.
Trong đợt này, Đại học Quốc gia TP HCM còn phát hiện hai thí sinh vi phạm quy chế vì mang điện thoại. Các em bị đình chỉ thi và hủy kết quả bài làm.
Kỳ thi đánh giá năng lực đợt 1 của Đại học Quốc gia TP HCM tổ chức sáng 5/4, tại 15 tỉnh, thành, thu hút gần 133.500 thí sinh. Điểm thi được công bố vào ngày 17/4.
Đợt hai của kỳ thi sẽ diễn ra ngày 24/5. Kết quả kỳ thi được 118 trường đại học, cao đẳng dùng để xét đầu vào. Năm ngoái, em Mai Quang Minh Trí là thủ khoa với 1.122/1200 điểm.
UBND TP.HCM vừa ban hành kế hoạch triển khai chương trình hợp tác với Đại học Quốc gia TP.HCM giai đoạn 2026 - 2030.
Theo đó, TP yêu cầu các cơ quan, đơn vị được giao nhiệm vụ phát huy tinh thần tích cực, chủ động trong công tác phối hợp, tổ chức triển khai đảm bảo tiến độ, đạt chất lượng và hiệu quả.
Vận hành theo phương châm "4 nhanh": Lắng nghe nhanh - Phản hồi nhanh - Tháo gỡ nhanh - Quyết định nhanh. Đồng thời triển khai mô hình hợp tác "Nhà nước - nhà trường - nhà doanh nghiệp" thực chất, rõ trách nhiệm, tránh hình thức.
Theo kế hoạch, trong giai đoạn 2026 - 2030 có 16 nội dung được triển khai. Trong đó có các nội dung như xây dựng và triển khai chương trình đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực chất lượng cao trong các lĩnh vực công nghệ chiến lược phục vụ phát triển TP.HCM.
Nghiên cứu, tư vấn và phản biện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội TP.HCM. Thực hiện các nhiệm vụ khoa học và công nghệ trọng điểm phục vụ phát triển bền vững TP.HCM; các chương trình nghiên cứu khoa học và công nghệ đặc thù riêng cho thành phố, xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt TP.HCM...
Riêng trong năm 2026 sẽ triển khai 11 nội dung. Cụ thể gồm: nghiên cứu khả thi, thiết lập hệ thống quản lý và hỗ trợ phát hành tín chỉ carbon rừng tại Vườn quốc gia Côn Đảo và Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ;
Nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp phát triển TP.HCM trở thành thành phố toàn cầu đáng sống (Global Livable City) giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn 2045;
Xây dựng hạ tầng tính toán hiệu năng cao tại Đại học Quốc gia TP.HCM phục vụ chương trình nghiên cứu, phát triển trí tuệ nhân tạo TP.HCM giai đoạn 2026-2030;
Tham gia đề án thí điểm chính sách tạo động lực thương mại hóa, đưa nhanh kết quả nghiên cứu, tài sản trí tuệ được tạo ra từ ngân sách nhà nước vào sản xuất, kinh doanh lĩnh vực thiết bị bay không người lái và vi mạch bán dẫn tại TP.HCM...
Việc xây dựng dự thảo Luật Đô thị đặc biệt TP.HCM là một trong những nội dung hợp tác được triển khai trong năm 2026. Đại học Quốc gia TP.HCM là đơn vị chủ trì soạn thảo, Sở Tư pháp, Sở Tài chính và các đơn vị liên quan phối hợp.
Theo kế hoạch, dự kiến hoàn thành dự thảo luật này trong tháng 4, tổ chức hội thảo lấy ý kiến và hoàn thiện trong tháng 5 và 6 để trình kỳ họp lần thứ 2 của Quốc hội.
Sớm 27/3 - ngày mà các đại học Ivy League trả kết quả, Nguyễn Quang Anh, học sinh trường Quốc tế St. Paul Hà Nội, hồi hộp ngồi trước màn hình máy tính. Nộp hồ sơ vào 5 trường ở nhóm này, nam sinh nhận bốn thông báo trượt. Ngỡ cơ hội đã khép lại, Quang Anh bất ngờ khi mở lá thư cuối từ Đại học Cornell và thấy dòng chữ "Congratulations" (Chúc mừng).
"Em vỡ òa", Quang Anh nói.
Cornell hiện đứng thứ 12 trên bảng xếp hạng đại học Mỹ, với tỷ lệ chấp nhận 8%, theo US News. Ngoài trường này, Quang Anh cũng đỗ Đại học Nam California (top 28) và Đại học California ở San Diego (top 29).
Có định hướng du học từ những năm cuối THCS, Quang Anh đặt mục tiêu vào lớp chuyên Anh, trường THPT chuyên Hà Nội - Amsterdam (Ams), nhưng trượt. Dù buồn vì "cú vấp" này, em không để tâm trạng ủ ê kéo dài, mà quyết định nhập học trường Quốc tế St. Paul Hà Nội, điều chỉnh lại lộ trình của mình.
Quang Anh theo học 10 môn AP (Advanced Placement) - chương trình nâng cao dành cho học sinh THPT, tập trung lĩnh vực khoa học tự nhiên như Giải tích, Khoa học môi trường, Sinh học, Vật lý và Hóa học. Kết quả, em đạt điểm tuyệt đối 5/5 ở bốn môn, còn lại đều được 4/5 điểm. Quang Anh cũng thi và đạt SAT 1540/1600, IELTS 8.0 khi còn học lớp 11.
Nam sinh nhìn nhận học các môn AP giúp sớm tiếp cận với kiến thức đại cương ở đại học, đồng thời nhận ra mình không thích Kỹ thuật cơ khí như định hướng. Thay vào đó, em thấy hứng thú với Kỹ thuật môi trường - lĩnh vực có thể ứng dụng khoa học để giải quyết các vấn đề phát triển bền vững.
Xác định được ngành học, Quang Anh có hướng hoạt động ngoại khóa rõ ràng hơn chứ không dàn trải như trước. Nam sinh tâm đắc với dự án chế tạo drone (máy bay không người lái) đo độ ô nhiễm không khí, tham gia cùng các sinh viên, giảng viên trường Đại học Thủy lợi vào giữa năm 2025.
Em kể được học lắp rắp drone, tìm hiểu về cảm biến và cách lập trình thu thập dữ liệu. Nam sinh thấy drone có thể áp dụng để giải quyết nhiều khâu trong các dự án về môi trường.
"Em không chỉ tham gia cho có, mà thực sự muốn hiểu về các giải pháp bảo vệ, phát triển môi trường bền vững", nam sinh nói.
Những trải nghiệm thực tế trở thành chất liệu cho bài luận chính của Quang Anh. Nam sinh mở đầu bằng câu chuyện mà mình thấy thường ngày: ô nhiễm không khí ở Hà Nội, với hình ảnh bầu trời mờ đục do bụi mịn. Từ đó, Quang Anh bày tỏ khao khát được học về Kỹ thuật môi trường, để tìm ra giải pháp bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững.
Giai đoạn sát hạn nộp hồ sơ là lúc Quang Anh chịu nhiều áp lực nhất, bởi ngoài học tập còn lo hoạt động ngoại khóa và viết luận, việc nào cũng "cần làm ngay".
Em chia nhỏ công việc theo thứ tự ưu tiên, tập trung xử lý dứt điểm từng phần. Có những buổi, nam sinh chỉ viết luận, không làm thêm việc khác để tập trung.
Tự đánh giá, Quang Anh thấy điểm mạnh trong hồ sơ là "kể được một câu chuyện hay", bài luận và hoạt động thể hiện rõ định hướng và mục tiêu khi tới Mỹ. Nam sinh cũng học thêm 4 môn AP khác, liên quan trực tiếp tới ngành Kỹ thuật môi trường để bắt nhịp chương trình đại học tốt hơn.
Thầy Gus Marantos, Cố vấn hướng nghiệp đại học, Điều phối viên chương trình AP của trường St. Paul, đánh giá Quang Anh trong nhóm học giỏi nhất trường bởi sự tò mò và kỷ luật.
"Các đại học Mỹ thích những học sinh dám thử thách bản thân. Quang Anh đã chứng minh được năng lực ở trình độ đại học ngay từ khi chưa tốt nghiệp phổ thông", thầy Gus nhận xét.
Nhìn lại hành trình đã qua, Quang Anh cho rằng trượt trường chuyên không phải là thất bại mà là bước ngoặt quan trọng.
"Miễn là không từ bỏ, sẽ luôn có con đường khác để theo đuổi mục tiêu", nam sinh đúc rút. Sau khi tốt nghiệp tại Mỹ, em dự định trở về Việt Nam, tham gia vào các dự án phát triển bền vững.
