Dữ liệu từ trang theo dõi chuyến bay Flightradar24 hôm nay cho thấy máy bay không người lái (UAV) trinh sát MQ-4C Triton của hải quân Mỹ xuất phát từ căn cứ Sigonella tại Italy, bay qua vịnh Ba Tư, quần thảo ở eo biển Hormuz rồi quay đầu trở về điểm xuất phát.
Tuy nhiên, sau khi tiến vào không phận Arab Saudi, UAV Mỹ bật mã phát đáp “7400”, cho thấy nó đã mất kết nối với đài điều khiển. Máy bay sau đó chuyển hướng về phía Iran và liên tục hạ độ cao, từ 15.850 m xuống 2.900 m.
Phi cơ chuyển sang mã phát đáp “7700”, được dùng trong trường hợp khẩn nguy trên không, không lâu trước khi tín hiệu định vị biến mất hoàn toàn trên vịnh Ba Tư, ngoài khơi Iran.
Biên tập viên Stefano D’Urso của chuyên trang hàng không quân sự Aviationist nhận định chiếc MQ-4C đã lao xuống biển, nhưng cho rằng còn quá sớm để kết luận sự việc có liên quan đến Iran hay không.
Giới chức Mỹ và Iran chưa lên tiếng về thông tin.
MQ-4C Triton là UAV dành cho hải quân Mỹ, được phát triển từ mẫu RQ-4 Global Hawk của không quân. Hệ thống Triton có nhiệm vụ cung cấp dữ liệu tình báo, trinh sát và do thám theo thời gian thực tại các vùng đại dương rộng lớn và duyên hải gần bờ, cũng như tham gia hoạt động tuần thám biển, tìm kiếm cứu hộ và hỗ trợ trinh sát cơ P-8A Poseidon.
Mỗi máy bay MQ-4C có giá xuất xưởng 180-230 triệu USD, tùy lô sản xuất. Hải quân Mỹ ban đầu dự định đặt mua 70 chiếc, nhưng sau đó cắt giảm đơn hàng còn 27 máy bay. Theo trang tin chuyên ngành Inside Defense, toàn bộ dự án Triton đã tiêu tốn khoảng 13 tỷ USD, khiến giá mỗi phi cơ MQ-4C có thể lên tới hơn 600 triệu USD nếu tính cả chi phí nghiên cứu và phát triển.
Máy bay dài 14,5 m, có sải cánh 40 m và khối lượng rỗng 6,7 tấn. Một chiếc MQ-4C có thể làm nhiệm vụ liên tục trong 30 giờ, tầm hoạt động 15.200 km, trần bay 18 km và đạt tốc độ tối đa 575 km/h.
Cảm biến chính của Triton là radar mảng pha quét điện tử chủ động AN/ZPY-3, có khả năng quan sát khu vực rộng 5.200 km2 chỉ trong một lần quét ở độ cao 17 km. Khi hoạt động ở tầm thấp, Triton có thể triển khai tổ hợp quang điện – hồng ngoại MTS-B tương tự mẫu MQ-9 Reaper, kèm theo đó là thiết bị chỉ thị và đo xa laser.
Máy bay cũng được lắp hệ thống hỗ trợ điện tử (ESM) dạng module, cho phép phát hiện và nhận dạng tín hiệu radar từ xa, giúp xác định vị trí của lực lượng đối phương.
Quân đội Mỹ đã gần 30 máy bay các loại trong 6 tuần xung đột với Iran, trong đó có ít nhất một đến hai máy bay cảnh báo sớm E-3 Sentry, nhiều phi cơ tiếp dầu KC-135, 4 tiêm kích hạng nặng F-15E, một cường kích A-10, một số trực thăng có người lái và 16 UAV MQ-9 Reaper.
Nguyễn Tiến (Theo Aviationist, AFP, AP, UK Defence)
Theo báo South China Morning Post, chính quyền Iran đã kêu gọi thanh niên, sinh viên, nghệ sĩ và các tầng lớp xã hội tham gia lập các "hàng rào người" bao quanh các nhà máy điện - những cơ sở được coi là tài sản quốc gia.
"Các nhà máy điện là tài sản và nguồn lực quốc gia của chúng ta, bất kể quan điểm hay khuynh hướng chính trị, chúng thuộc về tương lai của Iran và thế hệ trẻ Iran", ông Alireza Rahimi, Thư ký Hội đồng Tối cao về thanh niên và thiếu niên, phát biểu trong một video kêu gọi.
Đây là biện pháp từng được Iran áp dụng trước đây tại các cơ sở hạt nhân trong thời điểm căng thẳng với phương Tây.
Song song đó, Iran cũng triển khai các biện pháp phòng ngừa đối với hệ thống giao thông. Tại thành phố Mashhad, toàn bộ hoạt động đường sắt đã bị đình chỉ sau khi Israel phát cảnh báo yêu cầu người dân Iran tránh sử dụng tàu hỏa và rời xa các tuyến đường sắt trong vòng 12 giờ tới.
Chính quyền địa phương cho biết việc tạm dừng các chuyến tàu nhằm đề phòng nguy cơ bị tấn công vào hạ tầng giao thông.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) trước đó đã kêu gọi người dân Iran không di chuyển bằng tàu hỏa trên toàn quốc, nhấn mạnh việc có mặt trên tàu hoặc gần đường ray có thể gây nguy hiểm đến tính mạng.
Quân đội Israel cũng cho biết vừa hoàn tất một loạt cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào các "cơ sở hạ tầng" trên khắp Iran trong ngày 7-4, nhưng không cung cấp chi tiết cụ thể về các mục tiêu này.
Các động thái trên diễn ra trong bối cảnh thời hạn do Tổng thống Trump đặt ra nhằm buộc Iran mở lại eo biển Hormuz đang đếm ngược từng giờ.
Washington cảnh báo sẽ tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào hạ tầng dân sự của Iran, bao gồm tất cả nhà máy điện và cầu đường, nếu yêu cầu không được đáp ứng. Hạn chót ông đặt ra cho chính quyền Tehran là 20h tối 7-4 (giờ Mỹ, tức 7h sáng 8-4 giờ Việt Nam).
Nhà lãnh đạo Mỹ cảnh báo rằng toàn bộ Iran có thể bị "xóa sổ trong một đêm", đồng thời bác bỏ những lo ngại về tội ác chiến tranh.
Iran cho đến nay vẫn không cho thấy tín hiệu muốn xuống thang xung đột. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian cho biết trên mạng xã hội X rằng 14 triệu người Iran đã đăng ký tình nguyện tham chiến trong trường hợp Mỹ và Israel tiến hành tấn công trên bộ - con số gấp đôi trước đó.
"Hơn 14 triệu người Iran đã tuyên bố sẵn sàng hy sinh tính mạng", ông viết. "Bản thân tôi cũng đã, đang và sẽ luôn sẵn sàng hy sinh vì Iran".
"Tôi rất tiếc khi nghe điều đó, nhưng tôi sẽ tiếp tục thực hiện những gì tôi tin là sứ mệnh của Giáo hội đối với thế giới ngày nay", Giáo hoàng Leo XIV nói hôm nay trên chuyên cơ tới Algeria, đề cập tới những lời công kích gần đây của Tổng thống Mỹ Donald Trump với ông.
Tổng thống Trump tối 12/4 tung ra những lời chỉ trích gay gắt nhắm vào Giáo hoàng Leo XIV khi cho rằng ông "yếu đuối trong việc chống tội phạm và rất tệ trong chính sách đối ngoại".
Ông Trump cho rằng Giáo hoàng Leo XIV "không có tinh thần Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại (MAGA)", dù ông là người Mỹ. "Tôi không muốn một Giáo hoàng nghĩ rằng Iran có thể sở hữu vũ khí hạt nhân. Tôi không muốn một Giáo hoàng cho rằng thật tệ khi Mỹ tấn công Venezuela, đất nước đã chuyển lượng lớn ma túy vào Mỹ", ông Trump viết tiếp.
Người đứng đầu Nhà Trắng còn nói Giáo hoàng là "người có tư tưởng thiên tả", đồng thời ám chỉ lãnh đạo Vatican nên "ngừng chiều lòng phe cực tả". "Tôi không phải người mến mộ Giáo hoàng Leo", Tổng thống Mỹ nói.
Trước đó, Giáo hoàng Leo XIV lên án "ảo tưởng về quyền năng vô hạn" đang thúc đẩy cuộc chiến giữa Mỹ - Israel với Iran. Ông chỉ trích "thói sùng bái cái tôi và tiền bạc, phô trương quyền lực" và đề nghị các lãnh đạo dừng tấn công lẫn nhau để ngồi vào bàn đàm phán hòa bình.
Giáo hoàng Leo XIV hôm nay cho hay bài phát biểu của ông không trực tiếp công kích Tổng thống Trump hay bất kỳ ai khác, thêm rằng việc suy diễn thông điệp của ông như vậy là "chưa hiểu rõ thông điệp của Phúc âm".
"Tôi sẽ không tham gia vào cuộc tranh cãi. Những điều tôi nói chắc chắn không nhắm vào bất kỳ ai. Thông điệp của Phúc âm rất rõ ràng: 'Phúc cho những ai xây dựng hòa bình'", Giáo hoàng tuyên bố. "Tôi sẽ không từ bỏ việc công bố thông điệp của Phúc âm và mời gọi mọi người tìm cách xây dựng những nhịp cầu hòa bình và hòa giải, cũng như tìm cách tránh chiến tranh bất cứ khi nào có thể".
"Tôi không e sợ chính quyền Trump", Giáo hoàng cho biết thêm.
Giáo hoàng Leo, người vừa bắt đầu chuyến công du 11 ngày tới châu Phi, trước đó từng tuyên bố rằng Chúa "không lắng nghe lời cầu nguyện của những kẻ gây chiến, mà sẽ khước từ chúng".
Trước khi thỏa thuận ngừng bắn với Iran được ký kết, Tổng thống Trump đã cảnh báo sẽ tiến hành những đợt tấn công quy mô lớn nhắm vào các nhà máy điện và cơ sở hạ tầng khác của Iran đến mức "toàn bộ một nền văn minh sẽ lụi tàn". Giáo hoàng Leo mô tả những quan điểm như vậy là "thực sự không thể chấp nhận được".
Trong bài đăng trên mạng xã hội vào tối 12/4, Tổng thống Trump không chỉ dừng lại ở cuộc chiến tại Iran mà còn chỉ trích Giáo hoàng Leo trên nhiều phương diện khác.
"Tôi không muốn một Giáo hoàng chỉ trích Tổng thống Mỹ, bởi tôi đang thực hiện chính xác những gì mình đã cam kết khi đắc cử với chiến thắng áp đảo", ông viết.
Tổng thống Trump thậm chí còn nói rằng nếu ông không đắc cử, Giáo hoàng Leo cũng "không thể có mặt ở Vatican".
Tổng giám mục Paul S. Coakley, Chủ tịch Hội đồng Giám mục Mỹ, đã ra tuyên bố cho biết ông cảm thấy "nản lòng" trước những bình luận từ Tổng thống Trump.
"Giáo hoàng Leo không phải là đối thủ của ông ấy, Giáo hoàng cũng không phải một chính trị gia. Ngài là đại diện của Chúa Kitô, người cất tiếng nói từ sự thật của Phúc âm và vì nhiệm vụ chăm sóc các linh hồn", ông Coakley nói.
Theo khảo sát cử tri do AP VoteCast thực hiện, trong cuộc bầu cử năm 2024, ông Trump đã giành được 55% phiếu bầu từ các cử tri Công giáo. Bộ trưởng Quốc phòng Pete Hegseth từng kêu gọi người dân Mỹ cầu nguyện cho chiến thắng ở Iran "nhân danh Chúa Jesus". Khi được hỏi liệu ông có nghĩ Chúa ủng hộ cuộc chiến hay không, Tổng thống Trump đã trả lời rằng ông "tin là có, bởi Chúa nhân từ, vì Chúa nhân từ và Ngài muốn thấy mọi người được bảo vệ".
"Còn nhớ khi tôi cho Iran 10 ngày để đạt được thỏa thuận hoặc mở eo biển Hormuz không?" - Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên nền tảng Truth Social ngày 4-4.
"Thời gian đang cạn dần. Còn 48 giờ trước khi mọi hậu quả khủng khiếp sẽ giáng xuống họ" - nhà lãnh đạo Mỹ nêu cảnh báo.
Theo Hãng tin AFP, ban đầu, vào ngày 21-3, ông Trump đã đe dọa sẽ "xóa sổ" các nhà máy điện của Iran, bắt đầu với nhà máy điện lớn nhất của nước này, "nếu Iran không mở hoàn toàn eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ".
Tuy nhiên, hai ngày sau, ông cho biết "các cuộc nói chuyện rất tốt đẹp và hiệu quả" đang được tổ chức với phía Iran. Ông đã hoãn mọi cuộc tấn công vào các nhà máy điện Iran trong vòng 5 ngày.
Sau đó ông tiếp tục gia hạn, kéo dài đến 20h tối 6-4 theo giờ Mỹ (tức 7h sáng 7-4 theo giờ Việt Nam).
"Quân đội của chúng tôi, lực lượng vĩ đại và hùng mạnh nhất ở bất cứ đâu trên thế giới, thậm chí còn chưa bắt đầu phá hủy những gì còn lại ở Iran. Tiếp theo sẽ là các cây cầu, rồi đến các nhà máy điện!" - ông Trump viết trên Truth Social hôm 2-4.
Những ngày qua ông Trump liên tục dọa sẽ giáng đòn mạnh vào Iran. Các chuyên gia cho rằng các cuộc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng dân sự có thể cấu thành "tội ác chiến tranh", theo AFP.
Ngày 4-4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Tehran đang hướng tới việc đạt được một thỏa thuận chấm dứt xung đột với Mỹ và Israel theo hướng "toàn diện và lâu dài".
Theo phóng viên TTXVN tại Trung Đông, trong tuyên bố đăng trên mạng xã hội X, Ngoại trưởng Araghchi khẳng định lập trường của Iran đang bị một số phương tiện truyền thông Mỹ "diễn giải sai lệch", đồng thời nhấn mạnh Tehran không từ chối tham gia các cuộc đàm phán tại Islamabad (Pakistan) như một số thông tin trước đó.
Ông Araghchi nêu rõ điều quan trọng đối với Iran không phải là địa điểm đàm phán mà là các điều kiện bảo đảm chấm dứt "cuộc chiến phi pháp" một cách dứt điểm và bền vững.
Trong diễn biến khác, Nga đã bắt đầu đợt sơ tán theo kế hoạch đối với 198 công nhân khỏi nhà máy điện hạt nhân Bushehr ở Iran, ngay sau khi một quả đạn do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel rơi xuống gần cơ sở này.
"Đúng như kế hoạch, chúng tôi đã bắt đầu giai đoạn chính của cuộc sơ tán hôm nay (4-4)" - Hãng thông tấn Tass của Nga dẫn lời ông Alexey Likhachev, tổng giám đốc Tập đoàn năng lượng hạt nhân Rosatom của Nga.
Đây là đợt sơ tán thứ ba khỏi cơ sở này và hiện vẫn còn khoảng 100 nhân viên Nga ở lại đây.
Nằm gần thành phố Bushehr trên bờ tây nam Vịnh Ba Tư, nhà máy điện hạt nhân Bushehr là cơ sở điện hạt nhân duy nhất của Iran đang hoạt động và đóng vai trò trung tâm trong chương trình năng lượng dân sự của nước này.
