Theo Hãng tin AFP, Trung Quốc ngày 8-4 tuyên bố hoan nghênh thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, trong khi Nga nhận định cách tiếp cận “tấn công đơn phương, hung hăng” của Washington đã chịu “thất bại nặng nề”.
Theo thỏa thuận, Mỹ sẽ tạm ngừng các cuộc tấn công nhằm vào Iran trong hai tuần, đổi lại Tehran mở lại tạm thời eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển trọng yếu của dầu mỏ, khí đốt và phân bón toàn cầu. Ông Trump cũng ghi nhận Trung Quốc có vai trò trong việc đưa Tehran trở lại bàn thương lượng.
Thông báo này được đưa ra ngay trước thời hạn do Tổng thống Mỹ Donald Trump đề ra trước đó, trong đó ông từng đe dọa sẽ “xóa sổ toàn bộ nền văn minh” nếu Iran không chấp nhận đàm phán và mở lại eo Hormuz.
Phát biểu tại Bắc Kinh, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Mao Ninh cho biết Trung Quốc “hoan nghênh các bên liên quan đạt được thỏa thuận ngừng bắn”, đồng thời khẳng định Bắc Kinh sẽ tiếp tục nỗ lực nhằm hạ nhiệt tình hình và thúc đẩy chấm dứt xung đột.
Đặc biệt, Bắc Kinh cho biết Ngoại trưởng Vương Nghị đã thực hiện 26 cuộc điện đàm với các nước liên quan, trong khi đặc phái viên Trung Đông của nước này liên tục di chuyển trong khu vực để thúc đẩy đối thoại.
Trong khi đó cùng ngày, Nga chỉ trích gay gắt chiến dịch quân sự của Washington cho rằng hành động “tấn công đơn phương, hung hăng, vô cớ” nhắm vào Iran đã phải chịu “thất bại nặng nề”.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova nhấn mạnh Matxcơva ngay từ đầu đã kêu gọi chấm dứt “hành động gây hấn” nhằm vào Iran và theo đuổi giải pháp chính trị, ngoại giao, đồng thời khẳng định không có giải pháp quân sự cho tình hình xung đột hiện tại.
Trong khi đó, Israel ủng hộ quyết định của Mỹ nhưng khẳng định lệnh ngừng bắn không áp dụng đối với các chiến dịch quân sự của nước này tại Lebanon.
Về phía Iran và Mỹ, truyền thông gần đây cho biết hai nước dự kiến sẽ có cuộc đàm phán tại Pakistan vào ngày 10-4 sắp tới, thương lượng về đề xuất 10 điểm của Tehran để chấm dứt xung đột, bao gồm kêu gọi kiểm soát eo biển Hormuz và dỡ bỏ toàn bộ các lệnh trừng phạt.
Đáng chú ý, dù đồng ý ngồi vào bàn đàm phán, Iran khẳng định “hoàn toàn không tin tưởng phía Mỹ” vì đối phương đã “ba lần thất hứa”. Nước này cảnh báo sẽ “đáp trả mạnh mẽ và khiến Mỹ hối hận” nếu Washington vi phạm cam kết.
Đồng thời, Tehran kỳ vọng Nga, Trung Quốc cùng các nước trung gian như Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ đóng vai trò bảo đảm Mỹ không tái khởi động chiến sự.
Đề xuất 10 điểm của Iran: Mỹ phải chấp nhận Iran làm giàu uranium, rút quân khỏi Trung Đông
Sau 6 tuần giao tranh căng thẳng, sáng 8-4 giờ Việt Nam, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần.
Thông báo được đưa ra sau khi Pakistan đề xuất Mỹ hoãn tấn công 2 tuần và Iran mở lại eo biển Hormuz để tạo điều kiện cho tiến trình ngoại giao.
Diễn biến này diễn ra chỉ khoảng 90 phút trước hạn chót 20h ngày 7-4 giờ Mỹ (tức 7h sáng 8-4 giờ Việt Nam) mà ông Trump đặt ra để Iran đạt thỏa thuận và mở lại eo biển Hormuz.
Theo NBC News và Hãng tin AFP, tuyên bố của Hội đồng An ninh quốc tối cao Iran vào ngày 8-4 cho biết nước này sẽ bắt đầu giai đoạn đàm phán kéo dài hai tuần để chấm dứt xung đột với Mỹ, bắt đầu từ ngày 10-4 tại Islamabad (Pakistan).
Thời gian đàm phán có thể kéo dài dựa trên thỏa thuận giữa hai bên. Hội đồng An ninh quốc gia tối cao nhấn mạnh việc chấm dứt xung đột phụ thuộc vào việc Mỹ chấp nhận các yêu cầu mà Iran đã nêu trong đề xuất 10 điểm gửi cho Washington thông qua trung gian Pakistan.
"Cần nhấn mạnh rằng điều này không có nghĩa là chiến tranh sẽ chấm dứt. Iran sẽ chỉ chấp nhận chấm dứt chiến tranh khi ngoài việc đồng ý các nguyên tắc được nêu trong kế hoạch 10 điểm, các chi tiết cũng được hoàn tất trong các cuộc đàm phán", tuyên bố cho biết.
Phía Iran cho biết các điều khoản đã được lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei phê chuẩn.
Đề xuất 10 điểm được truyền thông Iran đăng tải bao gồm các nội dung chính như kiểm soát việc di chuyển qua eo biển Hormuz dưới sự phối hợp của lực lượng vũ trang Iran, thiết lập cơ chế quá cảnh an toàn tại eo Hormuz dưới khuôn khổ kiểm soát của Iran.
Đề xuất nêu vấn đề chấm dứt chiến tranh đối với toàn bộ "trục kháng chiến" - các lực lượng được Iran hậu thuẫn trong khu vực như Hezbollah ở Lebanon, Houthi ở Yemen.
Iran yêu cầu Mỹ rút quân khỏi tất cả các căn cứ và vị trí trong khu vực Trung Đông, đồng thời Washington phải chấp nhận chương trình làm giàu uranium của Tehran.
Toàn bộ thiệt hại của Iran phải được bồi thường, mọi lệnh trừng phạt và nghị quyết liên quan phải được dỡ bỏ. Iran cũng yêu cầu phải giải phóng toàn bộ tài sản bị đóng băng của nước này ở nước ngoài.
Toàn bộ các điều khoản này phải được đưa vào một nghị quyết mang tính ràng buộc của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.
Ông Trump: Iran còn 48 giờ để mở cửa eo biển Hormuz
"Hãy nhớ khi tôi cho Iran 10 ngày để đạt được thỏa thuận hoặc mở cửa eo biển Hormuz. Thời gian đang cạn dần, chỉ còn 48 giờ nữa trước khi địa ngục trút xuống đầu họ", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội hôm nay.
Thượng nghị sĩ Cộng hòa Lindsey Graham, đồng minh thân cận của ông Trump, sau đó thông báo đã trao đổi với Tổng thống Mỹ và bày tỏ tin tưởng Washington sẽ sử dụng "lực lượng quân sự áp đảo" nếu Tehran tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz và từ chối giải pháp ngoại giao.
Ông Graham cũng tái khẳng định ủng hộ Tổng thống Trump. "Nếu Iran và các nước khác vẫn chưa hiểu rằng ông ấy thật sự nghiêm túc với lời mình nói, tôi không biết khi nào họ mới hiểu ra điều đó", nghị sĩ Mỹ nói thêm.
Giới chức Iran chưa bình luận về tuyên bố trên.
Lãnh đạo Mỹ hôm 21/3 đe dọa sẽ "xóa sổ toàn bộ" nhà máy điện ở Iran, bắt đầu với cơ sở lớn nhất, nếu Iran không mở cửa hoàn toàn và ngừng đe dọa ở eo biển Hormuz trong vòng 48 giờ.
Hai ngày sau, Tổng thống Trump thông báo Mỹ và Iran đã có "những cuộc trao đổi rất tốt đẹp và hiệu quả", thêm rằng ông quyết định hoãn tấn công các nhà máy điện trong 5 ngày. Đến hôm 26/3, ông tiếp tục thông báo hoãn kế hoạch trên trong 10 ngày, đặt thời hạn mới là 20h ngày 6/4 (7h ngày 7/4 giờ Hà Nội).
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm 31/3 nói đã trực tiếp trao đổi thông điệp với đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, song lưu ý rằng điều đó không đồng nghĩa Tehran đang đàm phán với Washington. Ông khẳng định Iran không còn niềm tin vào đối thoại với Mỹ sau nhiều bài học quá khứ.
Người phát ngôn Nhà Trắng Karoline Leavitt hôm 2/4 cho biết Tổng thống Mỹ dự định đạt được thỏa thuận với Iran trước ngày 6/4. Theo Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio, các cuộc tiếp xúc với Iran vẫn tiếp tục, kể cả thông qua bên trung gian.
Tuy nhiên, Wall Street Journal ngày 3/4 dẫn nguồn tin cho biết những nỗ lực hòa giải nhằm hướng tới lệnh ngừng bắn giữa Mỹ và Iran, do Pakistan làm trung gian, đã "đi vào bế tắc". Theo báo Mỹ, Tehran đã nói với các bên trung gian rằng họ không sẵn lòng cử quan chức tới Islamabad để đàm phán trong những ngày tới.
Ngoại trưởng Araghchi hôm nay ngầm bác bỏ thông tin trên, đồng thời khẳng định ưu tiên hàng đầu của Tehran là đạt được "những điều khoản giúp chấm dứt cuộc chiến phi pháp nhằm vào Iran một cách dứt điểm và lâu dài".
Trước khi xung đột nổ ra ngày 28/2, eo biển Hormuz là huyết mạch lưu thông của khoảng 20% nguồn cung dầu thô và khí đốt thế giới, cùng với 1/3 nguyên liệu sản xuất phân bón cho ngành nông nghiệp toàn cầu. Hiện khoảng 1.000 tàu đang kẹt lại vùng Vịnh vì cuộc chiến giữa Iran và Mỹ - Israel.
Theo dữ liệu của Kpler, khoảng 240 tàu đã đi qua eo biển Hormuz trong giai đoạn ngày 1/3-3/4, giảm 94% so với trước xung đột. Trong số này có 151 tàu chở dầu và khí đốt, chỉ tương đương mật độ hàng ngày trước khi chiến sự bùng phát.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 1/4 tuyên bố eo biển Hormuz tiếp tục "đóng cửa đối với các quốc gia thù địch" và hải quân nước này vẫn kiểm soát hoàn toàn lưu thông.
Tổng thống Pháp Emmanuel Macron hôm 2/4 cho biết "có những người ủng hộ khai thông eo biển Hormuz bằng vũ lực", thêm rằng Mỹ "đôi khi ủng hộ quan điểm này". Dù vậy, ông khẳng định Pháp coi đây là giải pháp "phi thực tế" và không bao giờ lựa chọn phương án đó.
Phạm Giang (Theo AFP)
Nguồn: https://vnexpress.net/ong-trump-iran-con-48-gio-de-mo-cua-eo-bien-hormuz-5058625.html