Chiều qua (6.4), Reuters dẫn một số nguồn tin tiết lộ Mỹ và Iran đã nhận được dự thảo thỏa thuận ngừng bắn trong 45 ngày và mở cửa trở lại eo biển Hormuz. Dự thảo này được đưa ra bởi Pakistan và cũng đã gửi cho Mỹ lẫn Iran. Tuy nhiên, phản hồi về vấn đề này, Tehran đã bác bỏ việc ngừng bắn ngắn hạn, cho rằng điều này chỉ giúp Mỹ “câu giờ” để chuẩn bị cho các cuộc tấn công khác.
Hãng thông tấn IRNA dẫn lời người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei tuyên bố nước này muốn có một thỏa thuận lâu dài là “chấm dứt chiến tranh và ngăn chặn tái diễn chiến tranh”. Về đề xuất 15 điểm của Washington, ông Baghaei cho biết Tehran đã đưa ra phản hồi và sẽ công bố “khi cần thiết”. Ông nói thêm rằng đừng gắn kết các đàm phán ngoại giao với các tối hậu thư và lời đe dọa bằng các hành động vi phạm tội ác chiến tranh.
Tối hậu thư và lời đe dọa mà người phát ngôn Baghaei đề cập ám chỉ việc Tổng thống Trump mới đây viết trên mạng xã hội rằng Iran phải mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz trước 8 giờ tối thứ ba theo giờ bờ Đông nước Mỹ (tức 7 giờ sáng ngày 8.4 theo giờ VN). Nếu không đáp ứng yêu cầu, Tổng thống Trump đe dọa sẽ tấn công hạ tầng dân sự và nhà máy điện của Iran để nước này phải “sống trong địa ngục”. Lời đe dọa này bị các chính trị gia Mỹ chỉ trích là vi phạm tội ác chiến tranh theo luật quốc tế. Trước đây, ông Trump đã từng đưa ra tối hậu thư tương tự nhưng cũng 2 lần gia hạn.
Giữa bối cảnh đó, giá dầu thô tuy có lúc giảm chút ít nhưng vẫn luôn dao động ở mức cao. Đến tối qua, giá dầu Brent ở mức 108,6 USD/thùng, dầu WTI là 110,4 USD/thùng. Không những vậy, Tập đoàn Goldman Sachs đánh giá nguồn cung năng lượng sắp tới còn khó khăn hơn. Cụ thể, hơn 1 tháng qua thì thế giới vẫn còn nguồn dự trữ nhất định, nhưng nếu nguồn cung năng lượng qua eo biển Hormuz vẫn tiếp tục bị đình trệ trong thời gian tới thì tình trạng thiếu hụt toàn cầu sẽ tăng cao, nhất là thiếu hụt cục bộ, do các nguồn dự trữ bị giảm mạnh. Tình trạng thiếu hụt càng căng thẳng hơn với những nước như Hàn Quốc vốn có khoảng 50% nguồn cung đi qua Hormuz.
Do thiếu hụt nguồn cung, giá nhiên liệu máy bay từ cuối tháng 3 đã tăng lên mức 195 USD/thùng, cao gấp đôi so với mức giá hồi cuối tháng 2 trước khi chiến sự Iran bùng nổ. Khi cuộc chiến càng kéo dài, những quốc gia không tự chế biến nhiên liệu máy bay hoặc nguồn cung hạn chế thì tình hình càng khó khăn hơn.
Giám đốc Cơ quan Năng lượng quốc tế (IEA) cảnh báo tổn thất về nguồn cung dầu trong tháng 4 sẽ trầm trọng gấp đôi tháng 3 nếu tình hình còn tiếp diễn, dẫn đến việc thiếu hụt nhiên liệu máy bay và dầu diesel trên diện rộng. Thực tế tình trạng này đang khiến cho nhiều hãng hàng không phải xem xét giảm tần suất bay. Bloomberg dẫn lời người đại diện Hãng hàng không Lufthansa (Đức) đang xem xét ngừng hoạt động 40 chiếc máy bay. Phát ngôn viên của Scandinavian Airlines thì cho biết từ tháng 3 – 4, hãng này giảm khoảng 1.000 chuyến bay do chi phí nhiên liệu máy bay tăng vọt. Hãng hàng không Mỹ United Airlines dự kiến cắt giảm nhiều chuyến bay trong thời gian tới. Tình trạng này dẫn đến hệ quả tất yếu là chi phí di chuyển tăng cao, gây ảnh hưởng lớn đến ngành du lịch.
Chuyên gia Caitlin Welsh, Giám đốc Chương trình An ninh và thực phẩm toàn cầu – Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và quốc tế (CSIS, Mỹ), cảnh báo sự gián đoạn thị trường năng lượng và phân bón, do cuộc chiến Iran gây ra, đang đe dọa thị trường nông nghiệp và giá lương thực trên toàn thế giới. Cụ thể hơn, bà Welsh chỉ ra cuộc chiến Iran đang ảnh hưởng hệ thống lương thực thông qua 2 lĩnh vực: giá năng lượng và giá phân bón.
Theo đó, giá năng lượng cao dẫn đến giá thực phẩm cao vì một số lý do. Năng lượng tác động từ máy kéo và hệ thống tưới tiêu đến vận chuyển và làm lạnh trong chuỗi cung ứng thực phẩm. Chi phí năng lượng cao sẽ làm cho giá cả tăng. Hơn nữa, khi giá nhiên liệu hóa thạch tăng dẫn đến nhu cầu chuyển hướng sang các nguồn nhiên liệu thay thế, bao gồm nhiên liệu sinh học. Như thế, nông dân có xu hướng chuyển sang canh tác các loại cây trồng phục vụ cho nhiên liệu sinh học. Bên cạnh đó, giá năng lượng cao làm tăng giá phân bón, bởi khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) là đầu vào quan trọng cho chế biến phân bón dựa trên nitơ. Thực tế, giá LNG kéo theo giá phân bón như amoniac và urê cũng tăng lên. Điều này kết hợp cùng việc giá dầu cao làm tăng chi phí chế biến và vận chuyển, nên mức giá cuối cùng càng cao hơn.
Không những vậy, trước khi cuộc chiến Iran bùng nổ, từ 20 – 30% sản lượng xuất khẩu phân bón toàn cầu đi qua eo biển Hormuz, bao gồm khoảng 23% amoniac, 34% urê, và 20% phốt phát được giao dịch. Eo biển này cũng là nơi lưu thông của khoảng 20% LNG và khoảng 45% xuất khẩu lưu huỳnh toàn cầu. Trong đó, lưu huỳnh là một sản phẩm phụ của quá trình chế biến dầu, được sử dụng để sản xuất phân bón phốt phát. Kết quả, đến cuối tháng 3, giá urê kỳ hạn toàn cầu ở mức 693 USD/tấn, tăng 49% so với giá ngay trước cuộc xung đột.
Những thực tế trên gây ảnh hưởng giá cả thực phẩm toàn cầu. Theo một dự báo, nếu cuộc chiến Iran kéo dài đến sau tháng 6 tới đây, đồng thời giá dầu tiếp tục duy trì ở mức trên 100 USD/thùng trong cùng giai đoạn, thì Chương trình Lương thực thế giới của Liên Hiệp Quốc (WFP) ước tính rằng số người phải đối mặt với nạn đói cấp tính có thể tăng thêm 45 triệu người trên khắp thế giới.
"Có thông tin rằng Iran đang thu phí với tàu dầu đi qua eo biển Hormuz. Họ không nên làm vậy và nếu đang làm thì phải dừng ngay", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội hôm 9/4.
Trong thông điệp đăng vài phút sau, ông Trump cho biết tàu dầu sẽ sớm lưu thông trở lại "dù có được Iran trợ giúp hay không". Tổng thống Mỹ chỉ trích Iran đang xử lý "rất tệ, đáng hổ thẹn" đối với vấn đề cho phép tàu dầu đi qua eo biển Hormuz. "Đó không phải thỏa thuận mà chúng tôi đã đạt được", ông Trump cho biết.
Giới chức Anh cùng ngày thông báo Thủ tướng Keir Starmer và Tổng thống Trump đã thảo luận về "kế hoạch thực tiễn" nhằm khôi phục hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz càng sớm càng tốt.
Các thông điệp được đưa ra sau khi đài truyền hình nhà nước Iran hôm 6/4 cho biết Ủy ban An ninh thuộc quốc hội nước này đã thông qua kế hoạch thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz và thực thi "vai trò chủ quyền của Iran".
Mỹ và Iran đã nhất trí mở lại eo biển Hormuz trong khuôn khổ thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần đạt được hôm 8/4, nhưng hoạt động vận chuyển dầu qua tuyến hàng hải quan trọng này vẫn gần như bị đình trệ do thiếu sự hướng dẫn rõ ràng từ Tehran, theo đài CNN.
Hãng thông tấn AFP dẫn dữ liệu theo dõi hàng hải thu thập hôm 9/4 cho biết chỉ có 10 tàu đi qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ở Trung Đông.
Theo thỏa thuận, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn, nhưng tàu thuyền đi qua sẽ chịu sự giám sát của lực lượng vũ trang Iran và phải tuân thủ một số "biện pháp kỹ thuật". Tehran nói với các bên trung gian đàm phán rằng sẽ hạn chế số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz xuống khoảng chục chiếc mỗi ngày.
Các bên trung gian và môi giới hàng hải cũng nói rằng Iran yêu cầu tàu hàng phải thỏa thuận trước về phí quá cảnh, sau đó thanh toán bằng tiền điện tử hoặc đồng nhân dân tệ. Mức phí phụ thuộc vào kích thước tàu, bao gồm phí quá cảnh cơ bản, hộ tống an ninh và xử lý hành chính.
Quan chức các nước Arab vùng Vịnh phản đối biện pháp thu phí, cho rằng đề xuất của Iran vi phạm các hiệp ước quốc tế, như Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển, vốn đảm bảo quyền tự do hàng hải ở các khu vực như eo biển Hormuz.
Truyền thông Iran hôm 8/4 đưa tin nước này đã tạm đóng trở lại eo biển Hormuz để đáp trả những vụ tấn công của Israel vào Lebanon. Trong khi đó, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho rằng vấn đề Lebanon không nằm trong thỏa thuận ngừng bắn với Iran, kêu gọi Tehran giữ lời hứa mở cửa eo biển.
Đây đều là cấp độ quan hệ song phương cao nhất hiện tại giữa các nước này.
Phía sau hai khái niệm mới có sự khác biệt rất rõ về danh xưng và rất cơ bản về nội hàm so với những cấp độ khuôn khổ quan hệ đối tác chiến lược khác. Nó phản ánh mức độ rất cao về thực sự tin cậy lẫn nhau và về đồng thuận lợi ích chiến lược thiết thực trước mắt cũng như lợi ích chiến lược căn bản lâu dài. Nó giúp cho hai bên trở thành đồng minh chiến lược thực thụ của nhau mà không cần phải ràng buộc lẫn nhau vào bất kỳ liên minh quân sự song phương hay đa phương nào.
Phía sau những khái niệm này có 3 nội hàm nổi bật. Thứ nhất, Pháp và Nhật Bản, Pháp và Hàn Quốc định hướng nâng cấp quan hệ song phương không chỉ bó gọn và hạn chế trong phạm vi khuôn khổ quan hệ hợp tác song phương mà còn vươn cả ra ngoài phạm vi khuôn khổ ấy để tác động tới chính trị thế giới và tham gia trực tiếp vào việc xử lý những vấn đề toàn cầu. Cách tiếp cận và định hướng này giúp họ tận dụng việc thúc đẩy quan hệ hợp tác song phương để đồng thời gây dựng và nâng cao vị thế, vai trò, ảnh hưởng trên thế giới.
Thứ hai là mức độ thể chế hóa rất cao và sâu rộng quan hệ hợp tác song phương trên mọi lĩnh vực và về mọi phương diện. Thứ ba là sự thể hiện tầm vóc và chất lượng mới của quan hệ hợp tác ở vụ việc và kết quả cụ thể cũng như ở giá trị thiết thực của quan hệ hợp tác song phương đối với tất cả các bên liên quan.
Bộ Giao thông vận tải Mỹ vừa công bố một chiến dịch tuyển dụng mới, hướng tới cộng đồng game thủ nhằm giải quyết tình trạng thiếu kiểm soát viên không lưu đang kéo dài tại nhiều sân bay trên toàn quốc, theo CBS News ngày 10.4.
Bộ trưởng Giao thông vận tải Mỹ Sean Duffy và Cơ quan Hàng không liên bang (FAA) là những cơ quan đứng ra thực hiện chiến dịch này.
Chính phủ Mỹ muốn thu hút những người trẻ thường xuyên chơi trò chơi điện tử tham gia vào nghề kiểm soát viên không lưu. Theo ông Duffy, kỹ năng của game thủ như phản xạ nhanh, tập trung cao và khả năng xử lý nhiều thông tin cùng lúc rất phù hợp với công việc điều phối máy bay.
Thông báo được đưa ra vào ngày 10.4, trong bối cảnh ngành hàng không nước này đã thiếu nhân lực kiểm soát không lưu trong suốt hơn một thập niên qua.
Tình trạng thiếu nhân sự diễn ra tại nhiều sân bay trên khắp nước Mỹ. Đặc biệt, sân bay quốc tế Newark Liberty phục vụ vùng đô thị New York từng gặp khó khăn lớn trong năm ngoái do thiếu nhân viên tại trung tâm kiểm soát không lưu ở Philadelphia.
Số lượng kiểm soát viên không lưu của Mỹ đã giảm khoảng 6% trong năm tài khóa 2025 so với năm 2015, dù số chuyến bay tăng khoảng 10% trong giai đoạn 2015 - 2024. Ngoài ra, đợt đóng cửa chính phủ kéo dài 44 ngày vào tháng 11 năm 2025 khiến nhiều nhân viên phải làm việc mà không được trả lương, dẫn đến một số người rời bỏ nghề, làm tình trạng thiếu nhân lực càng nghiêm trọng.
Chiến dịch mới sử dụng phong cách truyền thông sáng tạo, nhắm đến nhóm người trẻ yêu thích trò chơi điện tử. Theo chính phủ Mỹ, hơn 200 triệu người dân nước này thường xuyên chơi game và nhiều kiểm soát viên hiện tại cho biết việc chơi game giúp họ rèn luyện khả năng tư duy nhanh và xử lý tình huống phức tạp.
Dù không yêu cầu bằng đại học truyền thống, ứng viên vẫn phải vượt qua bài kiểm tra năng lực, khám sức khỏe và kiểm tra an ninh. Sau đó, họ sẽ tham gia khóa đào tạo từ 4 đến 6 tháng tại Học viện FAA ở thành phố Oklahoma, rồi tiếp tục đào tạo thực tế tại nơi làm việc. Tổng thời gian để trở thành kiểm soát viên chính thức có thể kéo dài từ 2 đến 6 năm.
Theo số liệu năm 2024, mức lương trung bình của kiểm soát viên không lưu tại Mỹ là khoảng 144.580 USD mỗi năm. Tuy nhiên, những người mới vào nghề tại các sân bay nhỏ thường có thu nhập khoảng 60.000 USD mỗi năm.
Chính phủ Mỹ cho biết họ đã tuyển hơn 2.000 kiểm soát viên trong năm 2025 và đang tiếp tục đẩy mạnh tuyển dụng để đạt mục tiêu năm 2026.
