“Có thông tin rằng Iran đang thu phí với tàu dầu đi qua eo biển Hormuz. Họ không nên làm vậy và nếu đang làm thì phải dừng ngay”, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội hôm 9/4.
Trong thông điệp đăng vài phút sau, ông Trump cho biết tàu dầu sẽ sớm lưu thông trở lại “dù có được Iran trợ giúp hay không”. Tổng thống Mỹ chỉ trích Iran đang xử lý “rất tệ, đáng hổ thẹn” đối với vấn đề cho phép tàu dầu đi qua eo biển Hormuz. “Đó không phải thỏa thuận mà chúng tôi đã đạt được”, ông Trump cho biết.
Giới chức Anh cùng ngày thông báo Thủ tướng Keir Starmer và Tổng thống Trump đã thảo luận về “kế hoạch thực tiễn” nhằm khôi phục hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz càng sớm càng tốt.
Các thông điệp được đưa ra sau khi đài truyền hình nhà nước Iran hôm 6/4 cho biết Ủy ban An ninh thuộc quốc hội nước này đã thông qua kế hoạch thu phí tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz và thực thi “vai trò chủ quyền của Iran”.
Mỹ và Iran đã nhất trí mở lại eo biển Hormuz trong khuôn khổ thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần đạt được hôm 8/4, nhưng hoạt động vận chuyển dầu qua tuyến hàng hải quan trọng này vẫn gần như bị đình trệ do thiếu sự hướng dẫn rõ ràng từ Tehran, theo đài CNN.
Hãng thông tấn AFP dẫn dữ liệu theo dõi hàng hải thu thập hôm 9/4 cho biết chỉ có 10 tàu đi qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ở Trung Đông.
Theo thỏa thuận, Iran đồng ý mở lại eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn, nhưng tàu thuyền đi qua sẽ chịu sự giám sát của lực lượng vũ trang Iran và phải tuân thủ một số “biện pháp kỹ thuật”. Tehran nói với các bên trung gian đàm phán rằng sẽ hạn chế số lượng tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz xuống khoảng chục chiếc mỗi ngày.
Các bên trung gian và môi giới hàng hải cũng nói rằng Iran yêu cầu tàu hàng phải thỏa thuận trước về phí quá cảnh, sau đó thanh toán bằng tiền điện tử hoặc đồng nhân dân tệ. Mức phí phụ thuộc vào kích thước tàu, bao gồm phí quá cảnh cơ bản, hộ tống an ninh và xử lý hành chính.
Quan chức các nước Arab vùng Vịnh phản đối biện pháp thu phí, cho rằng đề xuất của Iran vi phạm các hiệp ước quốc tế, như Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển, vốn đảm bảo quyền tự do hàng hải ở các khu vực như eo biển Hormuz.
Truyền thông Iran hôm 8/4 đưa tin nước này đã tạm đóng trở lại eo biển Hormuz để đáp trả những vụ tấn công của Israel vào Lebanon. Trong khi đó, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho rằng vấn đề Lebanon không nằm trong thỏa thuận ngừng bắn với Iran, kêu gọi Tehran giữ lời hứa mở cửa eo biển.
Theo Hãng tin AFP, trước đó hai bên đã nhất trí tạm dừng giao tranh 32 giờ, từ 16h ngày 11-4 (giờ Matxcơva) đến hết ngày 12-4, nhân dịp lễ Phục sinh Chính Thống giáo.
Tuy nhiên theo Bộ Tổng tham mưu quân đội Ukraine, tính đến 7h sáng 12-4, nước này đã ghi nhận 2.299 vụ vi phạm lệnh ngừng bắn, trong đó có 28 cuộc tấn công trên bộ, 479 vụ pháo kích, 747 đợt tấn công bằng máy bay không người lái (drone) và 1.045 vụ sử dụng drone FPV.
Phía Ukraine cho biết không phát hiện các cuộc tấn công bằng tên lửa, bom dẫn đường hay drone kiểu Shahed trong khoảng thời gian này.
Ở chiều ngược lại, Bộ Quốc phòng Nga ngày 12-4 cũng cáo buộc Ukraine vi phạm lệnh ngừng bắn 1.971 lần trong cùng giai đoạn, theo Hãng thông tấn TASS.
Matxcơva cho rằng lực lượng Ukraine đã nã pháo hoặc sử dụng xe tăng 258 lần, tiến hành 1.329 cuộc tấn công bằng drone và 375 vụ sử dụng nhiều loại đạn dược khác.
Ngoài ra, Nga còn cáo buộc quân đội Ukraine thực hiện ba cuộc tấn công vào ban đêm và bốn nỗ lực tiến công dọc chiến tuyến, song Matxcơva cho biết đã đẩy lùi toàn bộ.
Theo AFP, đây không phải lần đầu lệnh ngừng bắn dịp lễ Phục sinh bị phá vỡ. Năm ngoái, hai bên cũng đạt thỏa thuận tương tự nhưng nhanh chóng cáo buộc nhau vi phạm trên diện rộng.
Những tháng gần đây, các vòng đàm phán do Mỹ làm trung gian vẫn chưa thể thu hẹp khoảng cách giữa hai bên. Tiến trình này càng thêm phức tạp khi căng thẳng giữa Mỹ với Iran leo thang, khiến sự chú ý của Washington dịch chuyển sang khu vực Trung Đông.
"Iran sẽ rút khỏi thỏa thuận nếu Israel tiếp tục vi phạm lệnh ngừng bắn khi tấn công Lebanon", hãng thông tấn Tasnim của Iran hôm nay dẫn nguồn tin am hiểu vấn đề.
Theo tuyên bố của Bộ Ngoại giao Iran cùng ngày, Ngoại trưởng Abbas Araghchi đã nêu vấn đề Israel "vi phạm lệnh ngừng bắn" ở Lebanon với bên trung gian hòa giải Pakistan.
Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố lực lượng này sẽ "trừng phạt Israel vì những hành động tàn bạo đã gây ra ở Lebanon và việc vi phạm điều khoản ngừng bắn". Al Jazeera cũng dẫn lời một quan chức cấp cao Iran giấu tên nói rằng "thỏa thuận ngừng bắn bao trùm cả khu vực, Israel nổi tiếng là hay bội ước và chỉ có thể bị răn đe bằng đạn dược".
Hãng thông tấn Fars của Iran đưa tin kể từ khi lệnh ngừng bắn được thi hành, hai tàu dầu đã đi qua eo biển Hormuz. Hiện tại, việc lưu thông của các tàu qua eo biển đã bị đình chỉ.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif nói rằng thỏa thuận ngừng bắn được áp dụng "ở khắp mọi nơi", bao gồm cả Lebanon, khi ông tuyên bố Islamabad sẽ đón tiếp các phái đoàn từ Mỹ và Iran đến đàm phán cuối tuần này. Ông Sharif cũng cho hay "đã ghi nhận các vụ vi phạm lệnh ngừng bắn", kêu gọi các nước tôn trọng thỏa thuận.
Tuy nhiên, Israel nói Lebanon không nằm trong thỏa thuận ngừng bắn. Đài Mỹ PBS cũng dẫn lời Tổng thống Donald Trump cho biết xung đột giữa Israel và Hezbollah không thuộc phạm vi khuôn khổ này.
Quân đội Israel cho biết họ đã thực hiện "cuộc tấn công phối hợp lớn nhất kể từ đầu xung đột" trên khắp Lebanon trong ngày 8/4. Họ nói đây là một phần của chiến dịch mới có tên gọi Bóng tối vĩnh cửu, nhằm vào các trung tâm chỉ huy và kiểm soát của Hezbollah ở miền nam và đông Lebanon, cũng như ở Beirut.
Bộ Y tế Lebanon cho hay đợt tấn công của Israel trong ngày 8/4 khiến ít nhất 112 người chết và khoảng 800 người bị thương. Thủ tướng Lebanon Nawaf Salam kêu gọi các đồng minh giúp ngăn chặn các cuộc tấn công "bằng mọi biện pháp có thể", thêm rằng cần có sự hỗ trợ quốc tế để khôi phục trật tự.
Israel và Hezbollah, nhóm do Tehran hậu thuẫn, từng đạt được lệnh ngừng bắn năm 2024. Nhưng sau khi Israel hạ sát Lãnh tụ Tối cao Iran Ali Khamenei hôm 28/2, Hezbollah phóng tên lửa về phía Israel để trả thù, còn Israel đáp trả bằng cách đưa quân sâu hơn vào Lebanon. Cuộc xung đột đã khiến hơn 1.600 người ở Lebanon thiệt mạng và hơn một triệu người tại nước này phải di tản.
Mỹ và Iran tuyên bố lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần rạng sáng nay. Tuy nhiên, Iran sau đó cho biết cơ sở lọc dầu trên đảo Lavan của nước này bị tấn công và tuyên bố phóng tên lửa, máy bay không người lái vào các nước vùng Vịnh để đáp trả.
Tờ The Wall Street Journal ngày 10.4 dẫn lời các quan chức Mỹ cho biết cộng đồng tình báo đánh giá rằng Iran vẫn có thể triển khai sử dụng nhiều tên lửa đạn đạo sau 6 tuần chiến sự.
Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth tuần này nói rằng chương trình tên lửa của Iran đã "bị phá hủy về mặt chức năng", với số lượng bệ phóng và tên lửa "bị cạn kiệt, suy giảm nghiêm trọng và gần như hoàn toàn không hiệu quả".
Tuy nhiên, các báo cáo tình báo của Mỹ cho thấy Iran có thể khôi phục lại một phần lực lượng tên lửa. Mặc dù một nửa số bệ phóng tên lửa của Iran đã bị phá hủy, hư hại hoặc bị mắc kẹt dưới đống đổ nát, nhưng nhiều bệ phóng có thể được sửa chữa và đưa ra từ các địa điểm ngầm.
Các quan chức Mỹ và Israel cũng được trích dẫn nói rằng mặc dù hiện nay Iran chỉ còn một nửa số tên lửa so với trước xung đột, nhưng nước này vẫn còn hàng ngàn tên lửa đạn đạo tầm trung và tầm ngắn có thể đưa ra khỏi nơi cất giấu hoặc đào lên từ trong lòng đất.
Các quan chức Israel cho biết khoảng 2/3 số bệ phóng tên lửa đạn đạo của Iran đã bị vô hiệu hóa trong chiến sự, song Iran có thể thu hồi nhiều bệ phóng bị mắc kẹt dưới lòng đất do các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Các quan chức Israel cũng cho biết Iran vẫn còn hơn 1.000 trong số khoảng 2.500 tên lửa tầm trung mà nước này sở hữu khi bắt đầu chiến sự. Số còn lại đã được sử dụng hoặc bị phá hủy.
Về số lượng máy bay không người lái (UAV), theo các quan chức Mỹ, Iran hiện chỉ còn chưa đến 50% UAV tấn công một chiều so với thời điểm bắt đầu chiến sự nhưng nước này có thể mua các hệ thống tương tự từ đồng minh để sử dụng chống lại các nước láng giềng.
Iran cũng vẫn còn một lượng nhỏ tên lửa hành trình, có thể được sử dụng để nhắm mục tiêu vào các tàu chiến ở vịnh Ả Rập hoặc nhắm vào quân đội Mỹ, nếu Washington tấn công chiếm giữ một hòn đảo Iran trong trường hợp đàm phán đổ vỡ, các quan chức Mỹ cho biết.
Lầu Năm Góc và Nhà Trắng từ chối bình luận về thông tin của The Wall Street Journal, nhấn mạnh quân đội Mỹ đã đạt được mọi mục tiêu.
Đánh giá được tiết lộ giữa thời điểm Mỹ đang bước vào vòng đàm phán trực tiếp với Iran tại Pakistan nhằm đạt thỏa thuận chấm dứt chiến sự và mở lại eo biển Hormuz.
Báo cáo cũng cho rằng một số quan chức Mỹ lo ngại Iran sẽ lợi dụng thỏa thuận ngừng bắn hiện tại để xây dựng lại kho tên lửa của mình.
