“Họ sử dụng tên lửa phòng không vác vai với đầu dò tầm nhiệt và cần có may mắn để bắn được mục tiêu. Iran đã bắn trúng tiêm kích, quả đạn bị hút vào động cơ”, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói trong cuộc họp báo tại Nhà Trắng ngày 6/4, đề cập vụ chiến đấu cơ hạng nặng F-15E bị bắn hạ ở Iran trước đó vài ngày.
Đây là lần đầu Washington lên tiếng về vũ khí được Tehran sử dụng trong sự việc, trong khi giới chức Iran chưa công bố mẫu tên lửa đã bắn hạ chiếc F-15E.
Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), có trụ sở tại Anh, hồi năm 2025 công bố báo cáo cho thấy quân đội Iran sở hữu nhiều loại tên lửa phòng không vác vai trong biên chế, dù không nêu rõ số lượng. Trong số này, những mẫu cũ nhất được trang bị là 9K32 Strela-2 và 9K34 Strela-3.
9K32 Strela-2 là tên lửa phòng không vác vai đầu tiên của Liên Xô, được đưa vào trang bị năm 1968 và sản xuất với số lượng lớn sau đó hai năm. Mẫu Strela-2 nguyên bản có tầm bắn 3,7 km và trần bay 1,5 km, sử dụng đầu dò hồng ngoại chì sulfua không được làm mát và hoạt động theo nguyên lý điều chế biên độ (AM), kèm đầu đạn nổ văng mảnh nặng gần 1,2 kg.
Những hạn chế về tính năng kỹ chiến thuật của Strela-2 thúc đẩy Liên Xô phát triển biến thể nâng cấp Strela-2M, với tầm bắn 4,2 km và trần bay 2,3 km, cùng đầu dò cải tiến để nâng cao khả năng đối phó mục tiêu bay nhanh.
9K34 Strela-3 là phiên bản nâng cấp sâu hơn, được đưa vào biên chế quân đội Liên Xô năm 1974. Tên lửa có tầm bắn 4,1 km, trần bắn 2,3 km, sử dụng đầu dò hồng ngoại kiểu mới, hoạt động dựa trên nguyên lý điều chế tần số (FM) và được làm mát bằng khí nitơ.
Phương pháp này giúp đầu dò Strela-3 ít chịu ảnh hưởng bởi mồi nhiệt và các hệ thống gây nhiễu hồng ngoại hơn nhiều so với đầu dò của Strela-2.
Theo IISS, Iran còn biên chế dòng 9K338 Igla-S, phiên bản hiện đại nhất của tên lửa phòng không vác vai Igla, được biên chế cho quân đội Nga từ năm 2004.
Biến thể này đạt tầm bắn 6 km và mang đầu đạn nổ định hướng văng mảnh nặng 2,5 kg, vượt trội hơn nhiều so với những phiên bản Igla trước đó. Đầu dò hồng ngoại hai phổ của Igla-S có độ nhạy cao, đạt hiệu quả với các mục tiêu phát ra ít nhiệt, đồng thời cải thiện đáng kể khả năng đối phó mồi bẫy và những hệ thống gây nhiễu hồng ngoại vào thời điểm nó ra mắt.
Giới chuyên gia phương Tây đánh giá Igla-S là mối đe dọa nghiêm trọng với các phi cơ bay thấp và tên lửa hành trình hiện đại.
Tờ Financial Times cho biết Iran hồi cuối năm 2025 bí mật ký thỏa thuận mua 500 ống phóng và 2.500 đạn 9M336 của tổ hợp tên lửa vác vai 9K333 Verba hiện đại nhất do Nga sản xuất, dự kiến tiếp nhận trong vòng 3 năm. Không rõ Iran đã tiếp nhận bao nhiêu ống phóng và đạn trước khi xung đột bùng phát hồi cuối tháng 2.
Tổ hợp Verba được quân đội Nga biên chế từ năm 2014, dần thay thế mẫu Igla. Tên lửa sử dụng đầu dò quang học đa phổ, với ba cảm biến riêng biệt để thu nhận tín hiệu tia tử ngoại, cận hồng ngoại và trung hồng ngoại, tăng thêm một cảm biến so với dòng Igla-S.
Điều này giúp tên lửa Verba phân biệt mục tiêu với mồi bẫy tốt hơn, đồng thời hạn chế hiệu quả của những biện pháp đối phó như đèn hồng ngoại và bộ phát laser.
Tên lửa có thể tiêu diệt mục tiêu ở khoảng cách 6,5 km và độ cao 4,5 km. Đầu đạn nổ mảnh nặng 1,5 kg đủ sức tiêu diệt nhiều loại trực thăng, máy bay hạng nhẹ và phi cơ không người lái. Nhà sản xuất cho biết Verba còn có thể tích hợp với hệ thống nhận diện địch – ta bên ngoài để hạn chế nguy cơ bắn nhầm đồng đội, vốn là một trong những nhược điểm của tên lửa dùng đầu dò hồng ngoại.
Ngoài vũ khí nhập khẩu, lực lượng vũ trang Iran còn được trang bị các mẫu tên lửa vác vai nội địa thuộc dòng Misagh, được cho là sao chép từ dòng QW-1/1M và QW-18 do Trung Quốc sản xuất.
Phiên bản mới nhất là Misagh-3 được ra mắt năm 2017, có tầm bay 5 km, trần bắn 4 km và mang đầu đạn nổ mạnh nặng 1,4 kg. Thông tin về đầu dò của Misagh-3 không được tiết lộ, nhưng tên lửa QW-18 Trung Quốc sử dụng đầu dò hồng ngoại hai phổ tương tự dòng Igla-S.
Quả đạn cũng được lắp ngòi nổ cận đích laser với tầm quan sát 360 độ, giúp kích nổ ngay khi đến gần mục tiêu. Cơ chế này có độ chính xác và khả năng kháng nhiễu vượt trội so với ngòi nổ cận đích dùng sóng vô tuyến, phù hợp khi đối phó những mục tiêu tốc độ cao và thời gian tiếp cận rất ngắn.
Nhờ dễ vận hành, tính cơ động cao và khó bị phát hiện, tên lửa vác vai vẫn là vũ khí phòng không nguy hiểm trong chiến tranh hiện đại. Chúng đặc biệt hiệu quả khi đối phó mục tiêu bay thấp, như chiến đấu cơ phải hạ độ cao để yểm trợ lực lượng mặt đất hoặc sử dụng vũ khí dẫn đường bằng laser.
Behnam Ben Taleblu, giám đốc cấp cao về chương trình Iran tại Quỹ Phòng vệ Dân chủ (FDD) có trụ sở tại Mỹ, cho biết vào thời điểm tiêm kích F-15E bị hạ, không quân Mỹ đang hoạt động thấp hơn bình thường.
Tiêm kích đa năng F-15E Mỹ bị bắn rơi trong lúc làm nhiệm vụ chiến đấu ở Iran hôm 3/4, tổ lái hai người nhảy dù xuống khu vực miền nam Iran. Một cường kích A-10 cũng bị Iran bắn hạ sau đó vài giờ, khi đang yểm trợ lực lượng tìm kiếm cứu hộ.
Reuters dẫn lời quan chức Mỹ giấu tên cho biết các đơn vị đặc nhiệm đã phá hủy 6 máy bay, gồm hai vận tải cơ MC-130J và 4 trực thăng, trước khi rời đi để ngăn chúng rơi vào tay Iran. Trong khi đó, quân đội Iran tuyên bố lực lượng nước này đã bắn hạ hai trực thăng và một máy bay vận tải C-130 tham gia chiến dịch tìm kiếm phi công Mỹ.
Theo CNN, nếu tính cả chiếc F-15E bị bắn rơi, quân đội Mỹ đã chịu thiệt hại hàng trăm triệu USD chỉ vì một tên lửa phòng không vác vai trị giá vài nghìn USD.
Phạm Giang (Theo CNN, National Interest, Financial Times)
Quốc vương Campuchia Norodom Sihamoni ngày 10/4 ra tuyên bố cho biết các bác sĩ ở Bắc Kinh đã chẩn đoán ông bị ung thư tuyến tiền liệt và chỉ định ông nhập viện điều trị trong khoảng hai tháng.
Ông Sihamoni, 72 tuổi, hơn một tháng trước tới Bắc Kinh để kiểm tra sức khỏe.
Quốc vương Campuchia sinh năm 1953, là con của bà Monineath, người vợ thứ sáu của cựu vương Norodom Sihanouk. Cái tên Sihamoni là sự kết hợp từ hai âm tiết đầu tiên trong tên của cha mẹ ông.
Ông Sihamoni được giáo dục phần lớn ở nước ngoài và từng học điện ảnh ở Triều Tiên năm 1975. Ông từng giữ chức đại sứ Campuchia tại Liên Hợp Quốc vào đầu những năm 1990 trước khi chuyển đến Paris để trở thành đại diện thường trực của Campuchia tại UNESCO.
Ông trở về Phnom Penh năm 2004 để lên ngôi sau khi vua cha Sihanouk thoái vị. Ông Sihanouk trước đó cũng mắc ung thư cùng một số căn bệnh khác và được điều trị tại Bắc Kinh.
Reuters dẫn thông tin từ phía Ukraine cho biết quân đội nước này đã tấn công một cảng trung chuyển dầu của Nga ở bán đảo Crimea.
Cụ thể, lực lượng Ukraine đã tấn công mục tiêu ở Feodosia, cảng dầu hàng hải lớn nhất trên bán đảo.
Cảng trung chuyển đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp nhiên liệu cho lực lượng Nga tại Crimea.
Nga chưa bình luận về thông tin trên. Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova cảnh báo các nước vùng Baltic cần nhận thức rõ nguy cơ nếu cho phép máy bay không người lái (UAV) của Ukraine bay qua không phận để tấn công các mục tiêu bên trong lãnh thổ Nga.
Ở chiều ngược lại, cơ quan quản lý cảng biển Ukraine hôm 8.4 cho biết Nga đã triển khai đợt tấn công bằng UAV nhằm vào cảng trên sông Danube lớn nhất của Ukraine là Izmail trong đêm 7.4. Vụ tấn công đã gây hư hại cơ sở hạ tầng cảng và một tàu dân sự.
Theo thông báo trên Telegram, một số nhà kho đã bốc cháy sau khi trúng UAV, nhưng đám cháy đã được lính cứu hỏa kiểm soát. Không xảy ra thương vong về người.
Izmail nằm bên sông Danube, ở cực tây nam Ukraine và đối diện lãnh thổ Romania ở bờ bên kia. Thành phố đã trở thành đầu mối hậu cần quan trọng và thường xuyên bị tấn công trong thời gian qua.
RBC Ukraine hôm 8.4 dẫn lời ông Pavlo Palisa, Phó Chánh văn phòng tổng thống Ukraine, cáo buộc Nga đang lên kế hoạch thiết lập một "vùng đệm" tại khu vực Transnistria thuộc Moldova do Nga kiểm soát, chạy dọc theo biên giới với tỉnh Vinnytsia của Ukraine.
Nga kiểm soát Transnistria từ năm 1992. Khu vực này trải dài dọc theo các tỉnh Odessa và Vinnytsia của Ukraine, với đường biên giới Ukraine–Moldova tại đây dài hơn 400 km.
Ông Palisa cho biết đây là lần đầu tiên kế hoạch trên được ghi nhận, đồng thời trấn an người dân Ukraine chẳng có gì phải lo ngại, vì Kyiv không cho rằng Moscow có năng lực làm điều đó.
Ông Palisa cũng cho biết Nga chưa từ bỏ ý định thiết lập các "vùng đệm" tương tự tại các tỉnh Kharkiv, Sumy và Chernihiv dọc biên giới Nga.
Tuy nhiên, theo quan chức này, hiện chưa bên nào có đủ năng lực để tạo ra thay đổi đáng kể đối với cục diện chiến sự trong ngắn hạn.
Trong chuyến thăm Hungary, Phó tổng thống Mỹ J.D. Vance hôm 8.4 chỉ trích các nhà lãnh đạo châu Âu đã chưa làm đủ để chấm dứt xung đột Ukraine, đồng thời cho rằng đây là cuộc xung đột "khó giải quyết nhất".
Cùng ngày, Kyiv kêu gọi Mỹ gây áp lực cho Nga để chấm dứt chiến sự, nói rằng thỏa thuận ngừng bắn với Iran cho thấy Washington sẽ thành công nếu "quyết đoán".
"Nhiều nhà lãnh đạo chính trị tại châu Âu đang khiến chúng tôi thất vọng vì họ dường như không thực sự quan tâm đến việc giải quyết cuộc xung đột này", Reuters dẫn lời ông Vance.
Ông cho biết các nỗ lực giải quyết tình hình Nga - Ukraine đã đạt được "tiến triển đáng kể".
"Chúng tôi đã nhận được đề xuất từ phía Ukraine và Nga. Chúng tôi trên thực tế đã khiến họ nêu rõ lập trường, và theo thời gian, các lập trường đó ngày càng xích lại gần nhau", ông Vance nói.
Phó tổng thống Mỹ cho hay dù chưa đạt kết quả cuối cùng, bản thân ông khá lạc quan, nhưng hai bên cần phải hành động.
"Chúng tôi đã bắt đầu quá trình dọn dẹp eo biển Hormuz như một món quà cho các nước trên khắp thế giới, bao gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Pháp và nhiều nước khác. Thật khó tin, họ không có đủ can đảm hay quyết tâm tự làm điều này", Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên Truth Social ngày 11/4.
Tổng thống Mỹ không nêu cụ thể quá trình dọn dẹp bao gồm những hoạt động gì, nhưng dường như ám chỉ đến hoạt động rà phá thủy lôi. Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM) của quân đội Mỹ chưa công bố động thái quân sự nào trên eo biển Hormuz.
Ông Trump cho rằng Iran đã chịu tổn thất nặng nề trong xung đột, cho rằng nước này "không còn hải quân và cũng không còn không quân", hệ thống phòng không và radar bị phá hủy, trong khi các cơ sở sản xuất cũng như kho tên lửa, máy bay không người lái "đã bị xóa sổ".
Tổng thống Mỹ nói "mối đe dọa duy nhất còn lại" của Iran với tàu dầu đi qua Hormuz là thủy lôi. "Tiện thể, toàn bộ 28 tàu rải thủy lôi của họ đều đang nằm dưới đáy biển", ông Trump thông báo.
Ông Trump đăng thông điệp vài giờ sau khi nhà báo Barak Ravid của trang Axios dẫn nguồn thạo tin tiết lộ "một số tàu hải quân Mỹ đã di chuyển qua eo biển Hormuz" mà không có sự phối hợp với Iran. Đây được cho là lần đầu tiên hoạt động như vậy diễn ra kể từ khi xung đột bùng phát.
Truyền hình nhà nước Iran cho biết quân đội nước này đã cảnh báo một tàu quân sự Mỹ về khả năng bị tấn công "trong vòng 30 phút" nếu đi qua eo biển Hormuz, khiến phương tiện này phải quay đầu, rút khỏi vùng biển.
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Ngay sau khi Mỹ - Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Các quả thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Việc mở lại tuyến đường này là một trong những chủ đề quan trọng trong thỏa thuận ngừng bắn gần đây giữa các bên, dù số lượng tàu thuyền qua lại vẫn còn hạn chế.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể, phần lớn do Iran rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống.
New York Times ngày 10/4 dẫn lời các quan chức Mỹ giấu tên nói rằng tình trạng mất dấu thủy lôi là một trong những lý do khiến Iran chưa thể nhanh chóng đáp ứng yêu cầu của chính quyền Tổng thống Trump về mở cửa hoàn toàn eo biển Hormuz.
Ông Trump đưa ra tuyên bố trong lúc đàm phán giữa Mỹ và Iran đang diễn ra tại Islamabad, Pakistan, với mục tiêu chấm dứt cuộc chiến kéo dài hơn 40 ngày qua đang làm rung chuyển cả Trung Đông và dẫn đến nhiều hệ lụy kinh tế toàn cầu.
Truyền thông nhà nước Iran cho biết phía Tehran đã trình bày "loạt đề xuất và lằn ranh đỏ" cho đàm phán hòa bình, đề cập các vấn đề eo biển Hormuz, bồi thường chiến tranh, giải phóng tài sản Iran bị đóng băng và một lệnh ngừng bắn trên toàn khu vực Trung Đông. Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho biết Washington sẵn sàng đối thoại nếu Iran thực sự thiện chí.
