Iran đóng eo biển Hormuz, dọa hủy lệnh ngừng bắn

Việc Mỹ phóng thành công tàu Orion thuộc sứ mệnh Artemis 2 mới đây đã chấm dứt hơn nửa thế kỷ vắng bóng con người trên quỹ đạo mặt trăng kể từ sứ mạng Apollo 17 năm 1972. Dù công nghệ máy tính hiện nay mạnh gấp hàng vạn lần, nhưng những rào cản về chính trị, sự đứt gãy tri thức và triết lý an toàn khắt khe đã khiến hành trình trở lại này kéo dài kỷ lục.

Rào cản lớn nhất đối với việc quay lại mặt trăng không xuất phát từ công nghệ mà từ sự thiếu nhất quán trong chính sách quốc gia của Mỹ. Trong thời kỳ Chiến tranh Lạnh, chương trình Apollo được thúc đẩy bởi ý chí chính trị tuyệt đối với ngân sách đỉnh điểm chiếm tới 4,41% tổng chi tiêu liên bang vào năm 1966. Tuy nhiên, sau khi đạt được mục tiêu đưa người đặt chân lên mặt trăng, sự quan tâm của giới chính trị sụt giảm khiến ngân sách Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) hiện nay chỉ còn chiếm chưa đầy 0,5% chi tiêu chính phủ.

Đáng chú ý trong suốt nửa thế kỷ qua, NASA luôn chịu áp lực trước những thay đổi liên tục giữa các đời tổng thống. Theo đó, dự án của chính quyền này thường bị người kế nhiệm hủy bỏ để thay thế bằng mục tiêu mới, gây lãng phí hàng chục tỉ USD. Điển hình là chương trình Constellation của Tổng thống George W. Bush đã bị người kế nhiệm Barack Obama khai tử vào năm 2010 để chuyển hướng sang các tiểu hành tinh, trước khi mục tiêu mặt trăng được khôi phục lại dưới thời ông Donald Trump và tiếp tục dưới thời ông Joe Biden.

Một nghịch lý trớ trêu là dù người Mỹ vẫn có thể sử dụng lại các tên lửa đã từng đưa người lên mặt trăng thành công năm xưa, nhưng việc chế tạo lại nó trong thế kỷ 21 là điều không hợp thời và tốn kém. Có ước tính cho rằng khoảng 75% các nhà cung cấp linh kiện từ thập niên 1960 đã ngừng hoạt động, khiến hệ sinh thái sản xuất cũ gần như tan rã hoàn toàn. Các vật liệu cũ đã lỗi thời và không còn được sản xuất, trong khi việc thay thế bằng vật liệu hiện đại đòi hỏi quy trình kiểm nghiệm lại từ đầu.

Bên cạnh đó, kỹ nghệ thủ công trong quá trình sản xuất cũng bị mai một theo thời gian. Tên lửa thời Apollo là những kiệt tác được lắp ráp bởi những thợ hàn bậc thầy từ thời Thế chiến 2, những người sở hữu kỹ năng khó có thể mô tả hoàn toàn trong văn bản kỹ thuật. Khi những chuyên gia này nghỉ hưu, các "bí kíp" thực tế đã bị mất đi, buộc các kỹ sư hiện đại phải "nghiên cứu ngược" từ các động cơ trong bảo tàng để tái thiết lập quy trình sản xuất.

Khác với thời đại Apollo là một "cuộc chạy nước rút" đầy mạo hiểm để giành chiến thắng nhất thời, chương trình Artemis hướng tới sự an toàn tuyệt đối. Sau những thảm họa kinh hoàng của các tàu con thoi Challenger và Columbia, NASA không còn chấp nhận những rủi ro cực lớn như trước. Mọi hệ thống hiện nay đều phải trải qua các quy trình kiểm tra gắt gao, ưu tiên tính mạng phi hành gia hơn là áp lực về thời gian hay tốc độ.

Cuối cùng, mục tiêu của Artemis tập trung vào việc xây dựng căn cứ bền vững trên mặt trăng và trạm dừng cho các hành trình tiến tới sao Hỏa sau này. Với mục tiêu đó, bước đầu là tìm cách khai thác băng tại cực Nam của mặt trăng để tạo ra khí oxy và nhiên liệu tên lửa. Đây là một bài toán phức tạp hơn gấp bội so với những chuyến viếng thăm ngắn ngủi trong quá khứ. Bởi thế, sự kiện phóng tàu lên quỹ đạo mặt trăng mới đây có thể xem như một bước dạo đầu cho rất nhiều thử thách mà con người phải vượt qua được trong tương lai để thực hiện được giấc mơ làm chủ trong không gian sâu.

Tin Gốc: https://thanhnien.vn/cuoc-dua-len-mat-trang-nua-the-ky-lo-hen-185260404074014107.htm

Báo Washington Post ngày 15/4 dẫn lời Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt cho biết Lầu Năm Góc đang xem xét các cuộc tấn công mới nhằm vào Iran hoặc "các chiến dịch trên bộ" nếu thỏa thuận ngừng bắn bị phá vỡ.

Khi được hỏi về hiện diện quân sự ngày càng tăng của Mỹ trong khu vực, bà Leavitt nói rằng Tổng thống Donald Trump "vẫn để ngỏ tất cả các phương án trong trường hợp Iran không từ bỏ tham vọng hạt nhân và đạt được một thỏa thuận có thể chấp nhận được đối với Mỹ”.

Cùng ngày, Hội đồng An ninh Nga cảnh báo khả năng Mỹ và Israel đang chuẩn bị cho một cuộc tấn công trên bộ vào Iran.

“Mỹ và Israel có thể sử dụng các cuộc đàm phán hòa bình để chuẩn bị cho một chiến dịch trên bộ chống lại Iran”, Hội đồng An ninh Nga cảnh báo.

Theo Hội đồng An ninh Nga, đánh giá trên được đưa ra dựa trên thực tế rằng “Lầu Năm Góc tiếp tục củng cố lực lượng Mỹ trong khu vực” ngay cả khi các cuộc đàm phán đang diễn ra.

Hội đồng An ninh Nga nhận định Iran “vẫn sở hữu một kho vũ khí đáng kể”, có thể được sử dụng để đối phó với các động thái gây hấn tiếp theo của Mỹ và Israel.

“Nếu các cuộc đàm phán không đạt được các mục tiêu dự định, các hành động giao tranh có thể leo thang với cường độ lớn hơn sau 2 tuần”, tuyên bố của Hội đồng An ninh Nga cho biết.

Vòng đàm phán đầu tiên giữa Washington và Tehran, diễn ra tại Pakistan vào cuối tuần qua, đã không đạt được bước đột phá nào.

Các quan chức Iran đổ lỗi cho sự thất bại của các cuộc đàm phán là do “những yêu cầu phi thực tế” của phía Mỹ, nhưng vẫn bày tỏ sẵn sàng tiếp tục tìm kiếm một giải pháp ngoại giao cho cuộc xung đột.

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố cuộc thảo luận tiếp theo có thể diễn ra tại cùng địa điểm “trong 2 ngày tới”.

Axios dẫn lời một quan chức Mỹ cho biết Washington vẫn chưa đồng ý gia hạn lệnh ngừng bắn với Iran.

"Washington chưa chính thức đồng ý gia hạn lệnh ngừng bắn. Mỹ và Iran vẫn tiếp tục đàm phán để đạt được thỏa thuận", quan chức Mỹ tiết lộ.

Tổng thống Trump cũng ra tín hiệu rằng ông không có ý định kéo dài thỏa thuận ngừng bắn 2 tuần với Tehran, dự kiến ​​hết hạn vào ngày 22/4.

Trước đó, truyền thông Mỹ đưa tin, các bên trung gian cho biết Mỹ và Iran sắp đạt được thỏa thuận gia hạn lệnh ngừng bắn. Theo các nguồn tin, Mỹ và Iran đã đồng ý về nguyên tắc với thỏa thuận.

Tuy nhiên, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei sau đó đã phủ nhận thông tin về thỏa thuận gia hạn lệnh ngừng bắn.

Iran cho biết họ đang tìm kiếm một giải pháp chấm dứt vĩnh viễn cuộc xung đột chứ không chỉ gia hạn thỏa thuận ngừng bắn tạm thời.

Iran tuyên bố một thỏa thuận cuối cùng bao gồm việc đảm bảo rằng Mỹ và Israel sẽ không tái diễn các cuộc tấn công vào Iran trong tương lai, đồng thời dỡ bỏ lệnh trừng phạt Iran và đảm bảo việc Iran làm giàu uranium cho mục đích hòa bình.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf, người dẫn đầu phái đoàn Tehran tại các cuộc đàm phán ở Islamabad, cảnh báo Iran sẵn sàng cho một cuộc tấn công trên bộ của quân đội Mỹ và sẽ trút hỏa lực vào lực lượng này.

Tehran cũng cảnh báo sẽ trả đũa bằng cách phá hủy cơ sở hạ tầng năng lượng ở các quốc gia Vùng Vịnh nếu xảy ra một cuộc tấn công trên bộ.

Tin Gốc: Dân Trí

Để thực sự đặt chân xuống vùng cực nam mặt trăng, nhân loại phải hóa giải vô số thử thách tiềm ẩn rủi ro chết người, đòi hỏi những bước nhảy vọt về công nghệ mà Mỹ cùng các đối tác đang ráo riết chuẩn bị.

Trước hết, thách thức lớn nhất đối với các phi hành gia không nằm ở kỹ thuật bay mà là sự khắc nghiệt của địa hình cực nam mặt trăng. Do trục tự quay của mặt trăng chỉ nghiêng khoảng 1,5 độ, khiến một số khu vực ở đó không bao giờ nhận được ánh sáng mặt trời, hình thành những vùng tối vĩnh viễn, còn gọi là "cái bẫy lạnh" bên trong các miệng hố sâu thẳm với nhiệt độ có thể xuống tới âm 203 độ C. Ở mức nhiệt này, ngay cả những loại thép cứng nhất cũng trở nên giòn rụm như thủy tinh, khiến việc vận hành thiết bị trở thành một bài toán nan giải.

Bên cạnh đó, địa hình dốc đứng tới 35 độ tại miệng hố Shackleton, nơi được chọn làm địa điểm hạ cánh sắp tới, buộc các tàu hạ cánh thế hệ mới phải sở hữu hệ thống cảm biến điều hướng chính xác tuyệt đối để tìm được bãi đáp an toàn trong bóng tối dày đặc.

Tiếp nối khó khăn về môi trường là nỗi ám ảnh mang tên bụi regolith. Những hạt bụi sắc nhọn như mảnh kính vỡ và mang tĩnh điện cực mạnh này không chỉ tàn phá các khớp nối cơ khí mà còn đe dọa trực tiếp đến hệ hô hấp của con người. Để đối phó, NASA đã chuẩn bị công nghệ lá chắn bụi điện động (EDS) giúp đẩy lùi bụi bằng trường điện biến thiên. Đồng thời, bộ đồ du hành thế hệ mới cũng được thiết kế như những "áo giáp", giúp phi hành gia linh hoạt thao tác và chịu đựng cái lạnh thấu xương trong nhiều giờ liên tục.

Mục tiêu đề ra của sứ mạng lần này là xây dựng căn cứ lâu dài trên mặt trăng, yêu cầu phải chuyển hàng trăm tấn thiết bị từ trái đất lên đó. Hiện tại không chỉ NASA mà các công ty tư nhân như SpaceX của tỉ phú Elon Musk hay Blue Origin của tỉ phú Jeff Bezos đang ráo riết tìm giải pháp.

Cuối cùng, để duy trì sự sống qua một đêm trăng (bằng hơn 14 ngày trái đất), lò phản ứng hạt nhân không gian tương lai của NASA sẽ là chìa khóa then chốt, giúp điện phân băng nước thành oxy và nhiên liệu.

Trong khi đó, các chương trình vũ trụ hiện đại không còn là sân chơi độc quyền của chính phủ. Theo chương trình Artemis, NASA đã chuyển sang làm khách hàng mua dịch vụ từ SpaceX và Blue Origin nhằm tối ưu ngân sách. Đồng thời những thiết kế khổng lồ như tàu Starship của Elon Musk hứa hẹn khả năng vận chuyển hàng trăm tấn thiết bị lên mặt trăng để xây dựng căn cứ.

Dù vậy, việc phải nạp nhiên liệu liên tục giữa môi trường không trọng lực tiềm ẩn rủi ro chẳng khác nào bơm xăng cho một chiếc xe tải đang lao với tốc độ cực cao trên cao tốc. Đây chính là một trong những thách thức lớn mà các gã khổng lồ này phải giải quyết để đáp ứng nhu cầu của khách hàng NASA.

Bên cạnh yếu tố công nghệ còn có áp lực cạnh tranh gay gắt từ các cường quốc khác. Thông tin từ Hiệp hội Planetary cho thấy nội bộ NASA hiện đang chật vật với tình trạng xói mòn chất xám khi hàng nghìn chuyên gia bị các tập đoàn tư nhân thu hút bằng mức đãi ngộ cao. Cuối cùng, khi công nghệ lõi nằm trọn trong tay giới siêu giàu, ranh giới giữa lợi ích quốc gia và tham vọng cá nhân ngày càng mờ nhạt, khiến các định hướng khoa học dễ rơi vào thế bị động.

Việc "đi nhờ" hạ tầng của các doanh nhân là lối tắt giúp nhân loại nhanh chóng trở lại quỹ đạo. Dù vậy, các chuyên gia cho rằng cần sớm thiết lập những hành lang pháp lý quốc tế vững chắc bởi lẽ khi các tỉ phú bắt đầu hạ cánh lên mặt trăng, một câu hỏi pháp lý hóc búa nảy sinh: Liệu họ có đang đại diện cho quốc gia hay chỉ đơn thuần là các thực thể tư nhân?

Tin Gốc: https://thanhnien.vn/cuoc-dua-len-mat-trang-nhung-cua-ai-khac-nghiet-va-nasa-phai-di-nho-185260405112946286.htm