Giáo sư – tiến sĩ Nguyễn Thiện Nhân, nguyên Bí thư Thành ủy TP.HCM bác bỏ quan điểm cho rằng phụ nữ TP.HCM nói riêng, phụ nữ Việt Nam nói chung “lười sinh con”. Ông cho rằng đây là cách nhìn lệch bản chất, quy trách nhiệm cho phụ nữ thay vì nhìn thẳng vào những rào cản kinh tế – xã hội đang chi phối quyết định sinh con.
Ông nhận định phụ nữ hôm nay không quay lưng với thiên chức làm mẹ. Họ chỉ đang cân nhắc rất thực tế giữa khát vọng có con với áp lực cơm áo, nhà ở, công việc và chi phí nuôi dạy con: “Họ làm như vậy là đúng quy luật của cuộc sống hiện nay: không nuôi con được tử tế thì đừng sinh con, khác với quan niệm hơn 100 năm trước: trời sinh voi, trời sinh cỏ”.
Ông Nhân nhấn mạnh mức sinh thấp không phải do phụ nữ “lười sinh con”, mà vì nhiều gia đình chưa có đủ điều kiện tối thiểu để sinh và nuôi con tử tế.
Khi người lao động chưa có mức lương đủ sống – tức mức lương thấp nhất cho phép một gia đình có 2 người đi làm có thể nuôi 2 vợ chồng và 2 con đàng hoàng, cho con đi học đến 18 tuổi và học được một nghề – thì việc họ không sinh con hoặc chỉ sinh 1 con là điều dễ hiểu.
Ông phân tích, ở nhiều nước, chỉ khoảng 55 – 65% lao động đạt mức lương bằng hoặc cao hơn lương đủ sống; còn lại 35 – 45% ở dưới ngưỡng này. Với nhóm thu nhập đó, chuyện sinh và nuôi đủ hai con đến 18 tuổi gần như vượt quá khả năng. Khi thu nhập không theo kịp chi phí nhà ở, giáo dục, y tế và sinh hoạt, lựa chọn trì hoãn sinh con hoặc không sinh thêm không phải là sự ích kỷ, mà là một tính toán hợp lý.
Theo ông Nhân, phụ nữ còn bị ràng buộc bởi bất bình đẳng giới: thời gian làm việc kéo dài, gánh nặng việc nhà và chăm con vẫn chủ yếu dồn lên vai phụ nữ. Cùng với đó là nỗi lo việc làm bấp bênh, thu nhập tăng chậm, kết hôn muộn, sinh con muộn và môi trường lao động ở nhiều nơi chưa thật sự thân thiện với phụ nữ sinh con, nuôi con.
Dẫn lại khảo sát tại Nhật Bản, ông Nhân cho biết khi hôn nhân và sinh con đi kèm gánh nặng việc nhà, chăm con, chăm sóc cha mẹ lớn tuổi và nguy cơ ảnh hưởng con đường nghề nghiệp, nhiều phụ nữ sẽ suy giảm động lực kết hôn, sinh con. Bản chất của hiện tượng ấy không phải là “lười sinh con”, mà là phản ứng trước những áp lực xã hội và bất bình đẳng giới tích tụ trong thời gian dài.
Từ những phân tích đó, ông Nhân nhấn mạnh, đừng hỏi vì sao phụ nữ “lười sinh con”, mà phải hỏi vì sao xã hội vẫn chưa tạo đủ điều kiện để họ yên tâm sinh con.
Giáo sư Nguyễn Thiện Nhân nhấn mạnh, nếu không giải được bài toán thu nhập thì rất khó kỳ vọng người dân sinh đủ 2 con, dù có thêm nhiều biện pháp hỗ trợ khác.
Ông phân tích, năm 2023, lương tối thiểu ở TP.HCM khoảng 4,96 triệu đồng/tháng; lương đủ sống khoảng 10 triệu đồng/tháng – tức cao gấp 2,14 lần lương tối thiểu. Khoảng cách này cho thấy mức lương sàn hiện nay về cơ bản chỉ đủ để một người lao động tự nuôi bản thân, không thể nuôi con cái.
Ông nhận định, muốn một gia đình đạt mức sinh thay thế (tức sinh đủ 2 con) thì mỗi người đi làm phải đạt mức lương đủ sống, nghĩa là một cặp vợ chồng cần tổng thu nhập khoảng 20 triệu đồng/tháng mới có cơ sở nuôi 2 con đến tuổi trưởng thành.
Để làm rõ vai trò của tiền lương, giáo sư dẫn số liệu tuyển dụng tại TP.HCM giai đoạn 2021 – 2024. Phần lớn việc làm vẫn tập trung ở nhóm thu nhập thấp, trong khi số vị trí có thu nhập cao chiếm tỷ lệ không nhiều. Từ mặt bằng lương đó, ông ước tính số con bình quân mà lực lượng lao động này có thể sinh và nuôi chỉ khoảng 1,4 – 1,45 con.
Đáng chú ý, mức sinh thực tế của TP.HCM từ 2021 – 2024 cũng chỉ quanh ngưỡng 1,4 con/phụ nữ. Theo ông Nhân, sự trùng khớp này cho thấy rất rõ: khi thu nhập chưa đạt mức lương đủ sống cho một gia đình 4 người, thì mức sinh của địa phương rất khó tăng.
Bên cạnh đó, giáo sư cho biết TP.HCM đang nỗ lực giải quyết tình trạng mức sinh thấp. Theo đó, thành phố đã triển khai chính sách hỗ trợ 5 triệu đồng cho phụ nữ sinh đủ 2 con trước 35 tuổi; đồng thời hỗ trợ 2 triệu đồng cho phụ nữ mang thai và trẻ sơ sinh thuộc hộ nghèo, cận nghèo, đối tượng bảo trợ xã hội, người sống tại xã đảo khi thực hiện tầm soát trước sinh và sơ sinh.
Theo ông, đây là sự khích lệ cần thiết. Tuy vậy, để cải thiện mức sinh một cách bền vững, cần đồng thời tiếp tục hoàn thiện các giải pháp nền tảng, nhất là những vấn đề đang tác động trực tiếp đến quyết định sinh con của người dân.
Từ kinh nghiệm của những nước có mức sinh thấp kéo dài như Nhật Bản, Hàn Quốc, ông chỉ ra nhiều quốc gia đã chi rất lớn để khuyến khích kết hôn, sinh con nhưng mức sinh vẫn tiếp tục giảm. Theo ông, nguyên nhân là người trẻ vẫn phải đối mặt với hàng loạt rào cản: thu nhập không đủ nuôi 2 con, giá nhà quá cao, thiếu trường mầm non công lập, bất bình đẳng giới trong việc nhà và môi trường lao động chưa thân thiện với phụ nữ có con.
Ở chiều ngược lại, tại Indonesia, khi lo ngại mức sinh ở các đô thị lớn như Jakarta đã xuống 1,8 và có nguy cơ giảm sâu thì Indonesia bắt đầu triển khai hàng loạt chính sách thân thiện với gia đình.
Indonesia đã phát triển 3.700 trung tâm gia đình bền vững để tư vấn làm cha mẹ, khuyến khích người cha chia sẻ chăm con và việc nhà, hỗ trợ bữa ăn miễn phí cho trẻ nhỏ và học sinh, đơn giản hóa thủ tục tiếp cận chính sách gia đình… Đồng thời, thúc đẩy chương trình xây 3 triệu căn nhà mỗi năm để giảm áp lực nhà ở cho người trẻ.
Từ những kinh nghiệm đó, giáo sư Nhân cho rằng muốn thay đổi mức sinh một cách bền vững thì không thể chỉ dừng ở hỗ trợ ngắn hạn, mà phải tạo được nền tảng sống đủ vững cho người trẻ: thu nhập đủ sống, nhà ở phù hợp, dịch vụ giữ trẻ, an sinh y tế – xã hội và môi trường làm việc thân thiện với phụ nữ sinh con, nuôi con.
Chiều 6.4, Đội Chữa cháy và cứu nạn cứu hộ khu vực 32, Phòng Cảnh sát PCCC và cứu nạn cứu hộ Công an TP.HCM phối hợp các đơn vị liên quan phong tỏa hiện trường, khẩn trương xử lý vụ cháy xảy ra tại một nhà xưởng trên đường Vĩnh Tân 34.
Theo thông tin ban đầu, khoảng 15 giờ cùng ngày, lực lượng chức năng nhận tin báo cháy tại cơ sở chế biến mùn cưa của một người dân. Ngay sau đó, nhiều xe chữa cháy cùng hàng chục cán bộ, chiến sĩ được điều động đến hiện trường triển khai công tác dập lửa và chống cháy lan.
Khu vực xảy ra cháy là nhà xưởng rộng khoảng 700 m², được dựng tạm bằng khung cột, mái tôn cũ và không có giấy phép xây dựng. Bên trong chứa nhiều mùn cưa, vật liệu dễ bắt lửa, khiến ngọn lửa nhanh chóng bùng phát, bao trùm toàn bộ khu vực.
Lực lượng chức năng đã nhanh chóng triển khai đội hình chữa cháy. Sau khoảng 15 phút, đám cháy cơ bản được khống chế, không để lan sang các khu vực lân cận.
Vụ việc khiến 3 người bị thương, gồm: anh Nguyễn Văn Sỹ (35 tuổi), anh Trần Trí Thức (24 tuổi, cùng quê Cần Thơ) và bà Vy Thị Mây (40 tuổi, quê Nghệ An).
Theo nhận định ban đầu, nguyên nhân có thể do sự cố nổ máy nghiền dăm bào trong quá trình vận hành, sau đó lửa bén vào mùn cưa khô gây cháy lớn.
Hiện cơ quan chức năng đang tiếp tục thống kê thiệt hại và điều tra, làm rõ nguyên nhân vụ cháy.
Thảo luận tại tổ về kinh tế - xã hội sáng 10.4, đại biểu Hà Thị Anh Thư (đoàn Quảng Ngãi) bày tỏ lo ngại trước tình trạng bạo lực trên không gian mạng, cùng đó là các thông tin xấu độc chưa được ngăn chặn, xử lý kịp thời, ảnh hưởng tiêu cực đến giới trẻ.
Nữ đại biểu nêu thực tế, các hành vi bạo lực, đánh nhau hiện đang xuất hiện "nhan nhản" trên mạng xã hội. Hay như các bộ phim "cung đấu" hoặc "mô típ tổng tài" với tần suất ngày càng nhiều.
Hay như gần đây, các câu chuyện về "xăm hình, thao túng tâm lý liên quan ođến một "ông thầy" và một phụ nữ" được chia sẻ trên nhiều trang mạng, giới trẻ xem và bình luận rất nhiều. Sự việc xảy ra đã lâu, thế nhưng đến nay chưa có cơ quan chức năng nào kiểm chứng "việc đó là đúng hay sai" để yêu cầu dừng lại.
Hậu quả là khi thông tin độc hại lan truyền mà người lớn không giải pháp, chế tài ngăn chặn, trẻ tiếp xúc nhiều và lâu dần sẽ cho đó là hiển nhiên, là điều đúng.
Vẫn theo bà Thư, bạo lực tinh thần không chỉ xảy ra ở ngoài xã hội mà còn tồn tại ngay tại môi trường công sở. Có những nhân viên bị cấp trên chửi bới, mạt sát khiến không thể chịu nổi, thậm chí phải nghỉ việc, nhưng không dám lên tiếng vì sợ ảnh hưởng sau này.
Nữ đại biểu đề cập câu chuyện "người ngay sợ người gian", dù bị ảnh hưởng tinh thần nhưng không dám tố cáo vì sợ bị đánh giá xấu khi chuyển công tác, sẽ bị nhìn với ánh mắt khác vì từng tố cáo lãnh đạo cơ quan cũ.
Để ngăn chặn, bà Thư cho rằng cần biện pháp bảo vệ những người dám đấu tranh, dám nói lên sự thật.
Đồng thời, cũng cần có giải pháp để xử lý các hành vi xúc phạm tinh thần, dựng chuyện nói xấu hoặc vu khống người khác. Thực tế, không ít người sử dụng mạng xã hội "thích là nói, thích là dựng chuyện", trong khi nạn nhân chịu tổn hại chưa được bảo vệ kịp thời.
Vị đại biểu đoàn Quảng Ngãi chia sẻ câu chuyện bà trực tiếp chứng kiến, về một cán bộ mới nghỉ được vài tháng đã bị "cả xã, cả làng bàn tán vì những chuyện chưa kiểm chứng, thế nhưng không ai đến gặp người trong cuộc để hỏi là đúng hay không". Vị cán bộ này đã gửi đơn đề nghị công an có biện pháp bảo vệ, song mấy tháng qua vẫn chưa thể xử lý vì không có ghi âm, bằng chứng, "dù cả xã, cả làng đều biết".
Bạo lực tinh thần không gây tổn hại trực tiếp về thể xác, nhưng khiến nạn nhân rơi vào tình trạng trầm cảm, áp lực tâm lý, thậm chí có thể dẫn đến tự tử. Nữ đại biểu đề nghị xã hội cần lên án mạnh mẽ hiện tượng này, đồng thời có chế tài xử lý nghiêm để người vi phạm không dám và không muốn tái phạm.
Một nội dung khác được đại biểu Hà Thị Anh Thư tâm tư, đó là vi phạm về bình đẳng giới. Bà dẫn số liệu, cho thấy số vụ việc năm 2025 là 74 vụ, cao hơn năm 2024 chỉ 30 vụ. Vậy nguyên dân khiến vi phạm gia tăng là do đâu, do kinh phí tuyên truyền, do cách làm, do nhận thức hay chế tài chưa đủ sức răn đe?
Vị đại biểu đề nghị có sự nghiên cứu, đánh giá để nhìn ra vấn đề. Vì sao công việc và số lượng người tham gia rất tốt nhưng kết quả lại không như mong đợi. Cấp cơ sở đã làm tốt hay chưa, hay vẫn phải chờ người dân gửi đơn đến mới vào cuộc giải quyết?
Cạnh đó là sự bàng quan của xã hội cũng là một vấn đề lớn. Nhiều người vẫn xem đây là việc riêng của gia đình nên không muốn quan tâm. Trong khi đó, người bị hại thường rất ngại chia sẻ thông tin, bởi họ sợ cách nhìn nhận từ xã hội, sợ sự thương hại hoặc lo lắng không biết khi nói ra thì có được bảo vệ hay không.
Qua phối hợp làm việc với các đơn vị có liên quan, Sở Xây dựng TP.HCM vừa có báo cáo đến UBND TP.HCM việc Viễn thông TP.HCM cố tình lắp đặt các trạm thông tin đa năng kết hợp trạm BTS không có giấy phép, thi công trên địa bàn.
Theo báo cáo của Sở Xây dựng TP.HCM, qua công tác tuần tra, kiểm tra vào cuối tháng 2, cơ quan này phát hiện Viễn thông TP.HCM đã lắp đặt các trạm thông tin đa năng kết hợp trạm BTS không có giấy phép thi công tại giao lộ Lê Văn Sỹ - Trường Sa, phường Nhiêu Lộc.
Khi phối hợp với UBND phường Nhiêu Lộc và Viễn thông TP.HCM kiểm tra thực tế, lực lượng chức năng ghi nhận chủ đầu tư đã thi công, lắp đặt cột BTS trên vỉa hè nhưng không có giấy phép.
Ngoài ra, Sở Xây dựng còn phát hiện thêm 3 vị trí khác mà chủ đầu tư không cung cấp được hồ sơ pháp lý liên quan. Tổ kiểm tra đã yêu cầu tháo dỡ ngay các công trình vi phạm, đồng thời cảnh báo sẽ xử lý nghiêm nếu không chấp hành theo quy định.
Dù đại diện chủ đầu tư cam kết thực hiện trong vòng 24 giờ, đến nay việc tháo dỡ vẫn chưa được thực hiện.
Mặt khác, trước đây Sở Xây dựng đã xử lý nhiều trạm thông tin đa năng kết hợp trạm BTS thi công khi chưa đủ điều kiện pháp lý tại các phường Xuân Hòa, Bàn Cờ, Nhiêu Lộc, Cầu Ông Lãnh, Sài Gòn, Bến Thành, đồng thời yêu cầu chủ đầu tư khắc phục, tháo dỡ, thu hồi. Tuy nhiên đến nay đơn vị này vẫn chưa chấp hành.
Sở Xây dựng nhận định Viễn thông TP.HCM không tuân thủ nghiêm các quy định pháp luật, không thực hiện yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, có dấu hiệu cố tình vi phạm, coi thường quy định và tiếp tục thực hiện hành vi sai phạm.
Theo cơ quan này, các vị trí lắp đặt chưa được thẩm định, cấp phép tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn kết cấu công trình khi xảy ra mưa bão, ảnh hưởng đến an toàn giao thông và công tác quản lý, vận hành hạ tầng kỹ thuật đô thị.
Sở Xây dựng nhấn mạnh Viễn thông TP.HCM có dấu hiệu lợi dụng chính sách pháp luật, sử dụng hành lang vỉa hè công cộng để lắp đặt công trình không đúng quy định.
Cơ quan này đề xuất UBND TP.HCM giao Công an TP.HCM điều tra dấu hiệu lợi dụng chính sách để lắp đặt trái phép các công trình nêu trên.
Đồng thời yêu cầu Viễn thông TP.HCM chấp hành nghiêm quy định, tháo dỡ, thu hồi toàn bộ các trạm thông tin đa năng kết hợp trạm BTS thi công không đúng quy định. Mọi trách nhiệm liên quan đến tai nạn giao thông và chi phí thiệt hại (nếu có) do đơn vị này chịu.
Sở Xây dựng cũng đề nghị các địa phương như Xuân Hòa, Nhiêu Lộc tăng cường kiểm tra, xử lý các vi phạm trong việc lắp đặt trụ, bảng quảng cáo, màn hình điện tử không đúng quy định, chưa được chấp thuận hoặc không đảm bảo yêu cầu về an toàn xây dựng, phòng cháy chữa cháy.
Ngoài ra, Sở Khoa học và Công nghệ được giao yêu cầu các nhà mạng thực hiện đúng quy định pháp luật khi thi công, lắp đặt các trạm thông tin đa năng kết hợp trạm BTS, nhằm đảm bảo công tác quản lý hạ tầng kỹ thuật đô thị, an toàn giao thông và mỹ quan đô thị.
Thanh tra TP.HCM được giao thanh tra việc lắp đặt các trạm BTS của Viễn thông TP.HCM.
