Ngày 10-4, thảo luận tại tổ, Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh vấn đề phát triển khoa học – công nghệ phục vụ phát triển kinh tế – xã hội được hay không cốt lõi nằm ở việc thu hút và phát triển nhân tài.
Theo ông, có hai nguồn thu hút nhân tài, trong đó nguồn nhân tài nhanh nhất, hiệu quả lớn nhất là cần tập trung thu hút các chuyên gia, nhà khoa học từ nước ngoài về, đặc biệt là người Việt Nam ở nước ngoài.
Vấn đề này đã được nêu trong nghị quyết 71, kết luận 18… nhưng trong định hướng phát triển kinh tế – xã hội giai đoạn tới cần đưa nội dung này vào để thực hiện.
Nguồn thứ hai, theo ông là đào tạo và phát triển ở trong nước để thu hút những người giỏi trong các lĩnh vực khác nhau về làm nghiên cứu trong đại học, góp phần vừa nghiên cứu phát triển vừa đào tạo được nguồn nhân lực kế cận.
Bộ trưởng nói đã tham mưu xây dựng đề án về phát triển nguồn nhân lực phục vụ phát triển công nghệ cao gồm công nghệ lõi, chiến lược, khoa học cơ bản…
Bộ trưởng cũng cho biết sẽ có nghị định về học bổng cho sinh viên, nghiên cứu sinh trong các ngành, hiện đang trình Chính phủ với nhiều đột phá để thu hút người giỏi, học sinh giỏi.
Từ đó có đội ngũ nghiên cứu sinh, tiến sĩ toàn thời gian và không chỉ đáp ứng yêu cầu của các tập đoàn công nghệ lớn khi vào Việt Nam, mà để phát triển khoa học công nghệ, phát triển công nghệ lõi trong nhiều lĩnh vực để đảm bảo tự chủ chiến lược.
Một nội dung khác, ông chỉ rõ cần tạo nguồn nhân lực có kỹ năng nghề cao. Đây là giải pháp đột phá quan trọng để tạo ra tăng trưởng hai con số. Nếu không có lực lượng lao động kỹ năng nghề cao thì không thể thu hút đầu tư, không thể tăng năng suất lao động.
Ông đề nghị trong dự thảo nghị quyết về kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030, ngoài hạ tầng giao thông, xây dựng, phải đầu tư mạnh cho các cơ sở giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp.
Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nói muốn có nhân lực chất lượng cao ở đại học và nghề nghiệp, gốc vẫn là giáo dục phổ thông.
Theo Bộ trưởng, số năm đi học trung bình của người Việt Nam vẫn còn thấp. Nghiên cứu của thế giới chỉ ra muốn vượt qua mức thu thập trung bình thì số năm đi học trung bình phải cao.
Họ cũng thống kê nếu tăng được 1 năm đi học trung bình của người dân, sẽ đóng góp khoảng 3-6% vào GDP. Với từng người, trung bình đi học tăng thêm 1 năm giúp thu nhập tăng thêm khi trưởng thành là 8-10%.
Vì vậy Bộ trưởng nhấn mạnh việc phổ cập giáo dục phổ thông và cấp học tương đương – trung học nghề là yêu cầu hết sức cấp thiết.
Ông nhấn mạnh thêm đầu tư cho giáo dục không chỉ là vấn đề xã hội, mà là đầu tư cho phát triển.
“Trong thời gian tới – 5 năm tới, phải làm sao đảm bảo mọi người dân có nhu cầu học tập phải được học, ít nhất hết phổ thông và tương đương. Đây là điều hết sức quan trọng, tạo lực lượng lao động có trình độ và tăng năng suất lao động”, Bộ trưởng nêu.
Ông đề nghị trong đầu tư công cần nhấn mạnh phải đảm bảo đủ trường, đủ lớp, đủ giáo viên cho giáo dục phổ thông và tương đương. Đây là trách nhiệm của cả Trung ương, địa phương.
Ông chỉ ra ở Hà Nội, TP.HCM, nhiều thành phố lớn, khu công nghiệp còn chưa đủ trường, đủ lớp, tạo ra sự lãng phí rất lớn.
“Nguồn lực con người như vậy mà không tạo điều kiện cho các cháu, các em học hành, đóng góp cho nền kinh tế này thực sự là sự lãng phí.
Do vậy phải đầu tư đủ trường, đủ lớp, còn Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Nội vụ sẽ lo đội ngũ giáo viên, đào tạo, bồi dưỡng để đủ năng lực…”, Bộ trưởng nói thêm.
Về nâng cao chất lượng đào tạo, ông cho biết đầu tiên cơ sở vật chất phải đủ, sau đó sẽ tiếp tục tăng cường các điều kiện để có các phòng học đầy đủ chức năng, để phát triển con người một cách toàn diện, có sân tập thể thao, văn nghệ, nghệ thuật…
“Có lẽ trong giai đoạn trước mắt, đủ trường đủ lớp và đủ phòng học chức năng đã là một cố gắng rất lớn. Điều này sẽ tạo ra quy mô, chất lượng giáo dục phổ thông, làm nền tảng cho phát triển giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp…”, Bộ trưởng nêu thêm.
Liên quan đến vụ 300 tấn lợn bệnh bị tuồn ra thị trường, trung tướng Nguyễn Thanh Tùng, Giám đốc Công an Hà Nội, cho hay ông đã yêu cầu các đơn vị điều tra, làm rõ và chứng minh trách nhiệm của các đơn vị quản lý, nhập hàng vào các bếp ăn tập thể, trường học, công ty.
Cạnh đó, Giám đốc Công an Hà Nội cũng yêu cầu các đơn vị chức năng làm rõ vụ án có sự thông đồng hay không, bởi các sai phạm đã kéo dài trong thời gian dài, số lượng hơn 300 tấn thịt lợn bệnh là không phải là ít và biểu hiện của lợn bệnh khác hẳn so với lợn sạch.
"Lợn bệnh có những biểu hiện khác, bằng trực quan, bằng giám định chứ không thể lấy mỗi hồ sơ pháp lý của chỗ đã làm giả để gắn vào lợn sạch", trung tướng Nguyễn Thanh Tùng nhấn mạnh.
Trung tướng Nguyễn Thanh Tùng đánh giá việc nhập lợn bệnh vào các bếp ăn tập thể là rất nguy hại, đặc biệt là các trường tiểu học, mẫu giáo.
"Các bé nhỏ tuổi mà phải mang các mầm mống bệnh vào cơ thể là điều không thể chấp nhận được", ông Tùng nói.
Giám đốc Công an Hà Nội đề nghị Quốc hội tăng hình phạt đối với hành vi buôn bán thực phẩm bẩn này lên mức cao nhất, bởi các sai phạm này là liên quan đến hủy hoại giống nòi.
Đồng thời, trung tướng Tùng cũng kiến nghị các cơ quan chức năng kiểm tra dấu hiệu vi phạm của trung tâm kiểm dịch, Đảng ủy, UBND xã khi để sai phạm kéo dài.
Trước đó, Công an Hà Nội đã khởi tố 8 bị can, trong đó Nguyễn Thị Hiền (31 tuổi, trú xã Ngọc Hồi, Hà Nội) và Nguyễn Văn Thành (55 tuổi, trú xã Hồng Vân, Hà Nội; Giám đốc Công ty TNHH thực phẩm Cường Phát) bị khởi tố tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm với cáo buộc thu mua lợn bệnh về giết mổ và tiêu thụ.
4 bị can ở nhóm quản lý nhà nước bị khởi tố ở 2 nhóm tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản và giả mạo trong công tác, với cáo buộc đã tiếp tay để lợn bệnh vào lò mổ, qua đó hưởng lợi bất chính.
Cảnh sát xác định từ đầu năm 2026 đến khi bị bắt, các đối tượng đã thu gom khoảng 3.600 con lợn (tương đương khoảng 300 tấn thịt) nghi bị nhiễm bệnh tại các tỉnh Phú Thọ, Tuyên Quang rồi chuyển cho Hiền để giết mổ.
Số thịt này TNHH thực phẩm Cường Phát nhập về sơ chế, dán nhãn "lợn sạch" rồi tiếp tục phân phối cho các doanh nghiệp khác để đưa vào các bếp ăn tập thể, trường học và sản xuất, chế biến đồ ăn cho người dân.
Đến nay cảnh sát đã làm rõ Công ty suất ăn công nghiệp Hà Nội đã mua thịt của Công ty Cường Phát và bán lại cho bếp ăn 26 trường công lập. Công ty thương mại thực phẩm Khánh Ngọc thì bán vào bếp ăn các trường mầm non tư thục trên địa bàn Hà Nội.
Đại thủy nông Bắc Hưng Hải - hệ thống từng cung cấp nước tưới cho 130.000 ha đất nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ, đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hàng chục triệu dân. Phải làm gì để hồi sinh hệ thống là câu hỏi khiến cả nhà quản lý và chuyên gia sông ngòi phải tính toán thấu đáo.
Tổng điều tra và đánh giá lại toàn bộ hệ thống
Bắc Hưng Hải gồm hơn 230 km kênh trục chính, hàng nghìn km kênh mương nội đồng cùng khoảng 1.900 cống, trạm bơm. Với mạng lưới quy mô lớn, trải dài qua Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Ninh và Hải Phòng, PGS.TS Đào Trọng Tứ, Trưởng ban điều hành Mạng lưới sông ngòi Việt Nam, cho rằng muốn cải tạo phải bắt đầu từ tổng điều tra và đánh giá lại toàn bộ hệ thống.
Bắc Hưng Hải được thiết kế trong bối cảnh cơ cấu sử dụng đất, nhu cầu nước tưới rất khác so với hiện nay. Nhiều năm qua, một phần lớn diện tích đất nông nghiệp trong lưu vực đã được chuyển đổi sang đô thị, khu công nghiệp hoặc các loại hình sử dụng đất khác. Điều này khiến nhu cầu cấp nước và tiêu thoát nước của hệ thống thay đổi đáng kể so với thiết kế chỉ phục vụ tưới tiêu ban đầu.
"Cần xem lại năng lực tưới tiêu thực tế của hệ thống hiện nay đã thay đổi như thế nào, diện tích đất nông nghiệp còn bao nhiêu và nhu cầu cấp nước ra sao. Trên cơ sở đó mới có thể tính toán phương án cải tạo phù hợp", ông Tứ nói và nhận định việc đánh giá lại toàn bộ hiện trạng hệ thống là bước quan trọng để xác định quy mô đầu tư hợp lý, bảo đảm hiệu quả lâu dài của dự án cải tạo.
Cấp bách kiểm soát nguồn thải
Sau bước đánh giá toàn bộ hệ thống Bắc Hưng Hải, ông Nguyễn Tùng Phong, Cục trưởng Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng phải cấp bách kiểm soát nguồn thải. Cùng với quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp nhanh của khu vực, lượng nước thải từ các khu công nghiệp, làng nghề và khu dân cư đổ vào Bắc Hưng Hải ngày càng tăng, tạo áp lực lớn đối với chất lượng nước.
Theo tính toán, hiện tổng lượng nước thải xả vào Bắc Hưng Hải khoảng 538.838 m3 mỗi ngày đêm, phân bố rộng khắp trên toàn lưu vực. Trong đó, Hưng Yên chiếm tỷ lệ lớn nhất 31%, tiếp đến là Hải Phòng 21%, Hà Nội 13%, Bắc Ninh hơn 9%. Nhiều nguồn xả thải vẫn chưa được kiểm soát hoặc xử lý đạt yêu cầu khiến nhiều đoạn kênh rơi vào tình trạng ô nhiễm kéo dài.
Cũng cho rằng phải kiểm soát nguồn thải, ông Lương Xuân Chính, Phó giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải, phân tích khả năng tự làm sạch của kênh chỉ tồn tại trong giới hạn nhất định. Khi lượng nước thải vượt quá khả năng chịu tải, chất lượng nước sẽ suy giảm nhanh.
"Bổ sung nguồn nước chỉ giúp pha loãng ô nhiễm trong một số thời điểm, còn muốn xử lý tận gốc thì phải kiểm soát được nguồn thải", ông Chính nói.
Tuy nhiên, kiểm soát nguồn thải trên mạng lưới như Bắc Hưng Hải là bài toán rất tốn kém, có thể vượt quá nguồn lực của địa phương, theo GS.TS Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cấp thoát nước và Môi trường. Bởi chi phí xây dựng và vận hành các nhà máy xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn cao rất lớn, trong khi nhiều địa phương chưa hoàn thiện hệ thống thu gom nước thải đô thị.
"Cần kết hợp nhiều biện pháp, từ kiểm soát nguồn thải, điều tiết dòng chảy đến tận dụng khả năng tự làm sạch của hệ thống sông kênh", ông Hạ đề xuất.
Phối hợp liên tỉnh
So sánh với việc cải tạo sông Tô Lịch, PGS.TS Đào Trọng Tứ cho rằng bài toán của Bắc Hưng Hải phức tạp hơn nhiều. Tô Lịch nằm hoàn toàn trong phạm vi Hà Nội, hệ thống Bắc Hưng Hải lại trải dài qua nhiều tỉnh với hàng loạt nguồn thải. Nếu mỗi địa phương làm một kiểu, không có cơ chế điều phối thống nhất thì rất khó đảm bảo các hạng mục cải tạo được triển khai đồng bộ và phát huy hiệu quả.
TS Trần Đức Hạ cũng cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao thiết lập được cơ chế quản lý thống nhất cho toàn hệ thống Bắc Hưng Hải. Nếu không có cơ chế điều phối đủ mạnh ở cấp vùng, việc xử lý ô nhiễm hay cải tạo hạ tầng sẽ khó đạt hiệu quả lâu dài.
Bởi Bắc Hưng Hải không chỉ là công trình thủy lợi phục vụ nông nghiệp như trước đây. Nó đang phải gánh thêm nhiều chức năng mới như tiêu thoát nước cho đô thị, khu dân cư và khu công nghiệp; tiếp nhận nước thải và là khung sinh thái cảnh quan cho khu vực.
"Cần có cơ quan đầu mối đủ thẩm quyền để điều phối chung toàn bộ hệ thống, từ đầu tư hạ tầng đến kiểm soát nguồn thải", ông Hạ kiến nghị.
Chờ đề án cải tạo quy mô lớn
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng đề án xử lý ô nhiễm và phát triển tổng thể hệ thống Bắc Hưng Hải, mục tiêu từng bước phục hồi chất lượng nước, nâng cao năng lực tưới tiêu và điều tiết nước, đồng thời thích ứng với quá trình đô thị hóa nhanh trong lưu vực.
Đề án tập trung vào ba nhóm giải pháp chính. Đầu tiên là nâng cấp và hiện đại hóa hệ thống công trình thủy lợi, cải tạo các công trình đầu mối, nạo vét tuyến kênh trục và kênh nhánh, đồng thời lắp đặt trạm quan trắc tự động để theo dõi chất lượng nước và điều tiết dòng chảy.
Nhóm giải pháp thứ hai là kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nước, thông qua việc xây dựng các công trình kiểm soát nguồn thải tại vị trí xả lớn, từng bước thu gom và xử lý nước thải trước khi đổ vào hệ thống. Cuối cùng là khai thác tổng hợp không gian hai bên kênh, kết hợp chỉnh trang cảnh quan, phát triển các tuyến đô thị sinh thái và dịch vụ.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường tính toán tổng kinh phí dự kiến để cải tạo toàn diện hệ thống khoảng 38.500 tỷ đồng. Trong đó, khoảng 6.000 tỷ đồng vốn đầu tư công để hoàn thiện hạng mục chính của hệ thống, gồm 4.505 tỷ nâng cấp hạ tầng thủy lợi, 100 tỷ hiện đại hóa công tác quản lý vận hành và khoảng 1.394 tỷ cải tạo các tuyến kênh trục. Các địa phương tham gia đầu tư nhiều hạng mục liên quan kiểm soát ô nhiễm và chỉnh trang hệ thống kênh.
Với quy mô lớn và lịch sử vận hành hơn nửa thế kỷ, chuyên gia và nhà quản lý cho rằng việc hồi sinh Bắc Hưng Hải không chỉ là chuyện cải tạo hệ thống thủy lợi mà là bài toán quản lý tổng hợp cả lưu vực rộng lớn. Nó đòi hỏi sự chung sức của nhiều địa phương, bộ ngành và người dân trong lưu vực.
Ngày 12.4, một vụ sạt lở nghiêm trọng bất ngờ xảy ra trên tuyến đường Nam Bà Phò, xã Bình Phú, Đồng Tháp (khu vực gần trụ sở UBND xã Phú An cũ), khiến nhiều người dân hoảng loạn.
Theo ghi nhận, đoạn bờ sông dài khoảng 70 m bị sụp xuống chỉ trong thời gian ngắn, khoét sâu vào đất liền đến 15 m, uy hiếp trực tiếp 6 hộ dân sinh sống ven tuyến. Đáng lo ngại, khu vực này còn nằm trên tuyến đê bao quan trọng, bảo vệ vườn cây ăn trái của cả khu vực.
Ông Trần Trương Hữu Tấn (ấp 2, xã Bình Phú, Đồng Tháp) cho biết, sự cố xảy ra vào khoảng 7 giờ 15 phút. Ban đầu, bờ đất chỉ rạn nứt nhẹ rồi sụt từ từ, nhưng sau đó bất ngờ đổ ập xuống dữ dội. "Chỉ trong chốc lát, cả đoạn bờ biến mất", ông Tấn kể.
Đây không phải lần đầu khu vực này xảy ra sạt lở. Trước đó, căn nhà sàn của gia đình ông Tấn sát mé sông đã bị cuốn trôi. Dù đã lùi vào phía trong sinh sống, nhưng sáng nay, hàm ếch tiếp tục ăn sâu, đe dọa cả phần đất còn lại.
Tại hiện trường, nhiều đoạn đê gần như bị xóa sổ. Bờ sông tiếp tục có dấu hiệu nứt, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở lan rộng bất cứ lúc nào.
Ngay sau khi xảy ra sự cố, lực lượng Ban Chỉ huy quân sự và dân quân xã Bình Phú đã nhanh chóng có mặt, hỗ trợ người dân di dời tài sản ra khỏi khu vực nguy hiểm. Chính quyền địa phương cũng yêu cầu các hộ dân tạm thời không ở lại nhà, đồng thời căng dây, đặt biển cảnh báo, hạn chế người và phương tiện qua lại.
Bà Lê Thị Loan Em, Trưởng phòng Kinh tế xã Bình Phú nhận định, đây là tình huống khẩn cấp cần xử lý ngay. Nếu chậm trễ, không chỉ 6 căn nhà có nguy cơ bị cuốn trôi hoàn toàn mà còn đe dọa vỡ đê, gây ngập vùng vườn cây ăn trái phía trong.
UBND xã Bình Phú đang khẩn trương hoàn tất báo cáo gửi cấp trên, đề xuất hỗ trợ kinh phí xử lý khẩn cấp. Trong thời gian chờ phương án lâu dài, địa phương tiếp tục huy động lực lượng hỗ trợ người dân di dời, đảm bảo an toàn tính mạng và tạm thời ổn định cuộc sống.
