Đối sánh môn toán giai đoạn 2021-2025 cho thấy chất lượng có sự phân hóa rõ giữa các vùng, miền, thậm chí trong nhóm thành phố trực thuộc T.Ư cũng tồn tại khoảng cách đáng kể. Điều này đặt ra yêu cầu phải nhìn nhận sâu hơn, không chỉ ở điểm thi mà ở cấu trúc chất lượng dạy học và các yếu tố hệ thống phía sau.
Trong thời đại công nghiệp 4.0, khi trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn chi phối đời sống, môn toán giữ vai trò nền tảng trong giáo dục phổ thông (GDPT). Không chỉ dừng ở tính toán, toán học rèn luyện cho học sinh tư duy logic, khả năng phân tích và giải quyết vấn đề – những năng lực cốt lõi của tư duy khoa học và tư duy thuật toán.
Toán học là ngôn ngữ của khoa học – công nghệ, hiện diện trong nhiều lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu, kỹ thuật, tài chính hay y học. Vì vậy, chất lượng dạy và học toán ảnh hưởng trực tiếp đến việc hình thành nguồn nhân lực công nghệ, đặc biệt là AI.
Nhiều quốc gia đã đổi mới mạnh mẽ dạy và học toán theo hướng phát triển năng lực: giảm ghi nhớ máy móc, tăng cường giải quyết vấn đề thực tiễn, mô hình hóa, tư duy thống kê và ứng dụng công nghệ số. Học sinh được khuyến khích khám phá, thảo luận, trình bày nhiều cách giải, làm dự án thực tiễn, thay vì học công thức, giải đề.
Chương trình GDPT 2018 đã tiếp cận theo hướng này. Tuy nhiên, quá trình triển khai còn phụ thuộc lớn vào năng lực giáo viên, điều kiện dạy học và cách thức kiểm tra, đánh giá. Chính vì vậy, kết quả thi toán còn là “tấm gương” của toàn bộ hệ thống giáo dục.
Trong kỷ nguyên số, toán là nền tảng để làm chủ công nghệ và giữ vai trò then chốt trong các kỳ thi, đặc biệt kỳ thi tốt nghiệp THPT. Tuy nhiên, so sánh toàn quốc chưa phản ánh rõ khác biệt vùng miền, nên cần đối sánh theo nhóm địa phương có điều kiện tương đồng.
Trước ngày 1.7.2025, Việt Nam có 6 thành phố trực thuộc T.Ư. Sau mốc này, có thêm 6 tỉnh được sáp nhập vào 6 thành phố. Vì vậy, khi phân tích kết quả môn toán giai đoạn 2021–2025, cần đặt trong bối cảnh nhóm 12 địa phương, để bảo đảm tính hợp lý thực tiễn phát triển giáo dục.
Điểm trung bình của nhóm được tính bằng trung bình cộng điểm toán của 12 địa phương theo từng năm, trong khi mức trung bình cả nước là kết quả của 63 địa phương. Kết quả cho thấy điểm trung bình của nhóm luôn cao hơn mặt bằng chung cả nước.
Tính bình quân 5 năm, mỗi địa phương được lấy điểm trung bình của 5 năm liên tiếp. Nhóm 12 địa phương đạt mức 6,24 điểm, cao hơn mức 5,93 của cả nước khoảng 0,3 điểm. Dù không lớn, khoảng cách này cho thấy đây là nhóm có chất lượng dạy và học toán khá tốt, phù hợp với điều kiện kinh tế – xã hội và đội ngũ giáo viên ở các đô thị, địa phương phát triển.
Tuy nhiên, chênh lệch trong nhóm vẫn rõ rệt. So với mức trung bình cả nước, có 10 địa phương cao hơn, trong khi Hậu Giang và Sóc Trăng thấp hơn. Nếu so với mức trung bình của nhóm, chỉ 7 địa phương vượt lên, chủ yếu là các đô thị lớn và địa phương có điều kiện kinh tế tốt như Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng, TP.HCM và các tỉnh công nghiệp. Những nơi này có hệ thống trường học đa dạng, môi trường cạnh tranh và khả năng tiếp cận giáo dục STEM (khoa học-công nghệ-kỹ thuật-toán học) tốt hơn.
Ngược lại, các địa phương như Huế, Cần Thơ, Quảng Nam, Hậu Giang, Sóc Trăng có điểm thấp hơn trung bình nhóm, chủ yếu do còn nhiều khu vực khó khăn, điều kiện dạy và học hạn chế.
Khoảng cách giữa địa phương cao nhất và thấp nhất lên tới hơn 1,2 điểm, phản ánh rõ sự khác biệt về điều kiện phát triển và chất lượng giáo dục. Nhìn chung, các vùng kinh tế phát triển vẫn có lợi thế rõ rệt, trong khi một số khu vực còn nhiều thách thức. Dữ liệu điểm và thứ hạng môn toán của 12 địa phương thể hiện ở bảng sau.
Nếu đặt kết quả môn toán năm 2025 của 6 thành phố trực thuộc T.Ư (mới) trong tương quan xếp hạng với 34 tỉnh, thành phố mới sau sáp nhập, có thể rút ra một số nhận định tổng quan sau.
Trước hết, phần lớn các thành phố trực thuộc trung ương đều nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về môn toán. Hà Nội đạt 5,29 điểm (hạng 2/34), TP.HCM 5,26 điểm (hạng 3/34), và Hải Phòng 5,13 điểm (hạng 4/34). Ba đô thị lớn này đều thuộc top 5, cho thấy lợi thế rõ rệt về dạy và học toán.
Tiếp theo là Huế (4,90 điểm, hạng 7) và Đà Nẵng (4,89 điểm, hạng 8), tiếp tục khẳng định mặt bằng dạy học toán ở các đô thị lớn nhìn chung vẫn ở mức cao so với cả nước.
Trong khi đó, Cần Thơ chỉ đạt 4,32 điểm, xếp hạng 27/34, thấp hơn đáng kể. Kết quả này phản ánh phần nào thực trạng chung của khu vực đồng bằng sông Cửu Long, nơi điểm toán thường thấp hơn nhiều vùng khác.
Nhìn tổng thể, 5/6 thành phố trực thuộc T.Ư nằm trong top 10 toàn quốc về môn toán năm 2025, cho thấy lợi thế của đô thị lớn về điều kiện giáo dục, đội ngũ và môi trường học tập. Tuy nhiên, khoảng cách giữa Cần Thơ và các thành phố còn lại cũng cho thấy chênh lệch vùng miền vẫn tồn tại.
Đáng lưu ý, sau sáp nhập, sự chênh lệch này có thể bị “che lấp” trong số liệu trung bình. Nếu thiếu phân tích chi tiết theo vùng, nguy cơ bỏ sót các “vùng trũng” giáo dục là rất lớn.
Để lý giải sự khác biệt trên, cần nhìn từ 3 cấp độ: lớp học, nhà trường và hệ thống.
Ở cấp lớp học, phương pháp dạy học vẫn là yếu tố quyết định. Nhiều nơi vẫn nặng về luyện tập dạng bài, trong khi yêu cầu mới là phát triển tư duy và năng lực. Khi đề thi thay đổi, những hạn chế này bộc lộ rõ và những học sinh yếu sẽ mất tự tin khi gặp dạng đề thi mới.
Ở cấp nhà trường, sự khác biệt về điều kiện cơ sở vật chất, quy mô lớp học, và văn hóa học tập ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả. Những trường có môi trường học tập tích cực, chú trọng STEM thường có kết quả tốt hơn.
Ở cấp hệ thống, việc phân bổ giáo viên, đầu tư nguồn lực và chính sách hỗ trợ vùng khó khăn đóng vai trò then chốt. Những địa phương thiếu giáo viên toán giỏi thường gặp khó khăn kéo dài, khó cải thiện trong ngắn hạn.
TP.HCM tìm giải pháp giảm áp lực tuyển sinh sau sáp nhập
Đặc biệt tại các khu vực có tỷ lệ nhập cư cao hoặc biến động dân số lớn, tiềm ẩn nguy cơ quá tải hoặc thiếu học sinh (HS) tại một số trường.
Theo kết quả khảo sát hệ thống giáo dục công lập của 168 phường, xã, đặc khu của Sở GD-ĐT TP.HCM cho thấy TP.HCM sau khi sáp nhập có 1.245 trường, trong đó có 781 trường tiểu học và 464 trường THCS…
Đối với việc phân bổ các trường theo từng địa phương, qua khảo sát ghi nhận ở cấp tiểu học đảm bảo phân bổ đầy đủ tại 168/168 đơn vị hành chính, mỗi địa phương có tối thiểu một trường. Đối với cấp THCS, sở này ghi nhận có 4 phường, xã thuộc TP.HCM cũ và Bình Dương cũ chưa bố trí trường mặc dù vẫn duy trì 3 trường tiểu học/phường.
Đó là P.Phú Thuận (thuộc địa bàn Q.7 cũ), P.Tân Sơn (thuộc địa bàn Q.Tân Bình cũ), P.Tây Nam và xã Phước Thành (Bình Dương cũ). Đáng chú ý, cả 2 phường thuộc TP.HCM cũ đều nằm trong danh sách địa phương có nhiều lao động trên địa bàn TP.HCM" theo điều 75 Nghị định số 145/2020/NĐ-CP ngày 14.12.2020 của Chính phủ do UBND TP.HCM công bố vào ngày 16.3 vừa qua.
Khảo sát của phóng viên Thanh Niên trên địa bàn P.Phú Thuận cho thấy tại đây bậc mầm non có 2 trường công lập là Hoa Hồng, Phú Thuận. Bậc tiểu học có 3 trường công lập là Nguyễn Văn Hưởng, Phú Thuận, Lê Anh Xuân. Kế bên P.Phú Thuận là P.Tân Hưng, P.Tân Mỹ, P.Tân Thuận, những phường này đều có nhiều trường THCS.
Còn tại P.Tân Sơn có các trường mầm non Phường 15, tiểu học Tân Trụ, tiểu học Nguyễn Văn Kịp, tiểu học Phan Huy Ích.
Chị N.Y có con gái út đang học tại Trường tiểu học Nguyễn Văn Hưởng (P.Phú Thuận). Hai năm trước, con gái lớn của chị (cũng học tại Trường tiểu học Nguyễn Văn Hưởng) khi lên lớp 6 được phân bổ vào Trường THCS Nguyễn Thị Thập, P.Tân Hưng. Khoảng cách từ nơi ở của chị tới trường học của 2 con đều khá cân đối. "Phụ huynh không phải lo lắng, nguyên tắc thì mầm non 5 tuổi, bậc tiểu học, THCS sẽ luôn đảm bảo HS có đủ chỗ học trong các trường công lập", chị chia sẻ.
Trong tháng 3, tại các buổi tiếp xúc cử tri của đại biểu HĐND TP.HCM, phụ huynh Nguyễn Quang Linh, cư trú tại P.Tây Thạnh, phản ánh trên địa bàn phường này hiện có ít trường mầm non và chỉ có một trường tiểu học, do đó chưa đáp ứng được nhu cầu học bán trú của HS trên địa bàn. Hay phụ huynh Nguyễn Hùng Tráng (P.An Phú) phản ánh trên địa bàn phường hiện chỉ có một trường THCS nên chưa bảo đảm chất lượng công tác giảng dạy và học tập của HS. Cử tri kiến nghị thành phố quan tâm xem xét, bố trí nguồn lực đầu tư bổ sung, mở rộng cơ sở trường, lớp học, nhằm đáp ứng nhu cầu học tập, học bán trú của HS và từng bước nâng cao chất lượng giáo dục.
Hiệu trưởng một trường tiểu học trên địa bàn P.Tân Sơn, TP.HCM hiện nay cho biết trước khi sáp nhập và còn Q.Tân Bình, để chuẩn bị cho quá trình tuyển sinh đầu cấp thì sẽ có các buổi họp. Tại đây, hiệu trưởng các trường tiểu học và THCS trên địa bàn phường cùng ngồi lại, báo cáo, thống nhất số liệu HS lớp 5 chuẩn bị ra trường, nhu cầu cần bao nhiêu chỗ học của HS lớp 6... Dựa trên các số liệu này, bộ phận tuyển sinh đầu cấp của phòng GD-ĐT quận sẽ phân bổ số HS tương ứng vào các trường THCS, làm sao đảm bảo tất cả HS đều có chỗ học. Nếu cần thiết, để việc học tập thuận lợi, các em cũng có thể được bố trí học tập ở những trường THCS ở phường giáp ranh, căn cứ theo bản đồ GIS để HS đều được học gần nhà nhất có thể.
Đáng chú ý, vị hiệu trưởng này cũng cho hay việc phân bổ, sắp xếp chỗ học đảm bảo liền mạch, xuyên suốt chương trình học tập của các em. Song hiện nay địa bàn P.Tân Sơn không có trường THCS, nhiều phụ huynh không biết sắp tới các con sẽ học lớp 6 tại trường nào.
Hiệu trưởng này cho hay đến nay chưa có thông báo, hướng dẫn chính thức từ UBND phường về vấn đề này, song luôn nhấn mạnh nguyên tắc là đảm bảo đủ chỗ học, quyền lợi học tập của HS, không nhất thiết là cư trú ở địa bàn phường nào thì chỉ đi học THCS ở phường đó.
Lãnh đạo Sở GD-ĐT TP.HCM cho hay theo phân cấp, UBND 168 phường, xã, đặc khu chịu trách nhiệm tổ chức quy hoạch và phân bổ HS theo đúng chỉ tiêu và kế hoạch tuyển sinh tại địa phương bảo đảm công khai, minh bạch và phù hợp năng lực tiếp nhận của từng cơ sở giáo dục. Với những khu vực đặc thù hoặc những khu vực quy mô trường lớp ở các cấp học còn chưa có sự đồng đều, sở sẽ có những hướng dẫn cụ thể trong quá trình phân bổ linh hoạt.
Theo ông Nguyễn Văn Phong, Phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM, đối với xã, phường không có trường THCS công lập, Sở GD-ĐT sẽ đóng vai trò điều phối, hướng dẫn các phường, xã lân cận phối hợp tiếp nhận HS. Cụ thể, HS hoàn thành chương trình tiểu học tại các địa bàn này sẽ được phân bổ vào các trường THCS ở khu vực giáp ranh. Sở sẽ trực tiếp làm việc với từng địa phương để có sự thống nhất chung, hỗ trợ các phường, xã tuyển sinh một cách hợp lý nhất.
Đối với xã, phường đang chịu áp lực dân số lớn, đông HS nhưng chỉ có một trường THCS công lập hoặc một trường tiểu học công lập, ông Phong cho biết phương án được đưa ra là trường sẽ ưu tiên tuyển HS ở khu vực địa bàn trước. Trong trường hợp vượt quá khả năng tiếp nhận, những HS ở khu vực xa trường hơn sẽ được bố trí sang các trường ở phường kế bên để học tập, đảm bảo quyền lợi và thuận lợi trong quá trình học tập.
"Bản đồ GIS kết hợp với dữ liệu cư trú từ hệ thống VNeID sẽ giúp xác định chính xác nơi ở hiện tại của từng HS. Quan điểm của Sở GD-ĐT TP là công tác tuyển sinh khách quan, minh bạch, công bằng, đảm bảo HS được học tại ngôi trường gần nơi cư trú nhất có thể, nhằm tạo điều kiện thuận lợi nhất cho HS và gia đình", ông Nguyễn Văn Phong nhấn mạnh.
Đối với riêng ý kiến cử tri là phụ huynh ở những khu vực quy mô trường lớp còn hạn chế, Sở GD-ĐT cho hay việc chủ động rà soát quỹ đất, lập quy hoạch và đề xuất đầu tư xây dựng mới hoặc mở rộng các cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học và THCS thuộc thẩm quyền và trách nhiệm trực tiếp của chính quyền địa phương cấp xã.
Từ đó, Sở GD-ĐT đề nghị UBND các phường Tây Thạnh, An Phú trực tiếp chủ trì, phối hợp với các đơn vị liên quan xử lý theo thẩm quyền khẩn trương rà soát lại tình hình thực tế về mạng lưới trường lớp, quỹ đất giáo dục và nhu cầu học tập, học bán trú của HS trên địa bàn để có phương án bố trí nguồn lực đầu tư phù hợp.
Bên cạnh đó, lãnh đạo Sở GD-ĐT cho hay sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các địa phương trong việc thẩm định chuyên môn, hướng dẫn quy chuẩn về cơ sở vật chất và phân bổ đội ngũ giáo viên.
Tin Gốc: https://thanhnien.vn/tphcm-tim-giai-phap-giam-ap-luc-tuyen-sinh-sau-sap-nhap-185260406174856162.htm
