“Ngay cả khi được trao quyền rộng, thành phố vẫn khó tạo bứt phá nếu không khơi lại tinh thần dám nghĩ, dám làm”, TS Huỳnh Thế Du, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, nói tại hội thảo tham vấn về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cho TP HCM do UBND TP HCM phối hợp với Đại học Quốc gia TP HCM tổ chức, ngày 4/4.
Theo ông Du, khoảng một thập niên qua TP HCM không thiếu cơ chế đặc thù, song các chính sách chưa tạo động lực tăng trưởng rõ rệt, thậm chí vai trò, đóng góp của thành phố có xu hướng giảm.
Dẫn số liệu, ông cho biết năm 2001, vùng Đông Nam Bộ chiếm 37,6% GDP cả nước, hiện còn 31,1%; trong khi vùng Đồng bằng sông Hồng từ khoảng 25% đã vươn lên dẫn đầu. Cách đây 20-25 năm, khu vực TP HCM (gồm Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Dương cũ) đóng góp khoảng 50% thu ngân sách, nay còn khoảng một phần ba.
Diễn biến này cũng thể hiện qua các giai đoạn áp dụng cơ chế đặc thù. Khi ban hành Nghị quyết 54 năm 2017, vùng TP HCM chiếm khoảng 27% GDP cả nước; sau 5-6 năm triển khai, tỷ trọng giảm còn 24,5% và đến năm 2020 còn 23,1%.
Liên hệ giai đoạn đầu Đổi mới, TS Huỳnh Thế Du cho rằng TP HCM từng tăng trưởng mạnh nhờ cách làm linh hoạt, “phá rào” trước những ràng buộc chưa phù hợp. “Luật Đô thị đặc biệt hay việc nới khung thể chế chỉ là điều kiện cần, vấn đề là cách làm và vận hành thực tế của bộ máy”, ông nói.
Theo chuyên gia này, điểm mấu chốt nằm ở “thể chế phi chính thức” – cách hệ thống thực sự vận hành, từ phối hợp giữa các cơ quan, xử lý công việc đến tinh thần dám làm và mức độ linh hoạt trong thực thi – có thể chiếm tới 80% động lực đổi mới.
TS Du lưu ý nếu chỉ hoàn thiện quy định trên giấy mà không thay đổi cách vận hành, hiệu quả sẽ hạn chế. Vì vậy, cùng với xây dựng luật, TP HCM cần khơi lại tinh thần chủ động, dám nghĩ, dám làm trong đội ngũ thực thi.
“Giả định TP HCM có quyền như Singapore, tôi vẫn lo ngại nếu cách làm không thay đổi”, ông nói, dẫn lại việc thành phố đã trải qua nhiều cơ chế như Nghị quyết 54, 98 nhưng chưa tạo được bứt phá rõ rệt.
Đồng quan điểm, TS Huỳnh Thanh Điền, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, cho rằng để luật phát huy hiệu quả cần hướng tới mục tiêu: thành phố phải “được làm, làm được và dám làm”, đồng thời triển khai nhanh, sáng tạo và hiệu quả.
Theo ông, dự thảo luật cần thiết kế cơ chế để TP HCM chủ động triển khai các nhiệm vụ cụ thể, kể cả ban hành quy định với những nội dung pháp luật hiện hành chưa đề cập. Tuy nhiên, quyền hạn phải đi kèm năng lực thực thi và trách nhiệm, do đó cần cơ chế bảo vệ cán bộ, nhất là người trực tiếp ra quyết định.
TS Điền nhấn mạnh điểm nghẽn hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện, khi chủ trương, định hướng cơ bản đã rõ. Vì vậy, dự thảo cần bổ sung các công cụ hỗ trợ như quy hoạch, kiến tạo không gian phát triển, liên kết vùng, đồng thời cho phép thành phố chủ động với các lĩnh vực mới.
Về tài chính, ông đề xuất tăng quyền tự chủ tài khóa, cho phép TP HCM chủ động thu – chi, áp dụng một số khoản thu đặc thù và sử dụng các công cụ huy động vốn như trái phiếu, quỹ hạ tầng.
Ngoài ra, cần đột phá trong hợp tác công tư, mở rộng sang hạ tầng số, không gian ngầm và các lĩnh vực mới, cùng cơ chế tài chính cho đổi mới sáng tạo. Thành phố cũng cần chủ động hơn về tổ chức bộ máy, chính sách tiền lương để thu hút nhân lực chất lượng cao.
Bộ Chính trị đã đồng ý cho TP HCM xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, tương tự Luật Thủ đô. Thành phố dự kiến hoàn tất dự thảo trong tháng 4, sau đó tổ chức các hội thảo, lấy ý kiến từ tháng 5 đến tháng 6 trước khi trình Quốc hội khóa XVI xem xét vào cuối năm 2026.
Theo Phó chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường, thành phố không chỉ dừng ở bổ sung cơ chế đặc thù mà hướng tới luật hóa các chính sách ở mức cao nhất, đủ sức giải phóng nguồn lực và tạo động lực tăng trưởng mới.
TP HCM xác định ba nguyên tắc khi xây dựng luật. Thứ nhất, trao quyền tự chủ toàn diện theo phương châm “địa phương quyết – địa phương làm – địa phương chịu trách nhiệm”. Thứ hai, luật hóa các vấn đề thực tiễn chưa có hành lang pháp lý như quản lý không gian ngầm, tài sản công, đường sắt đô thị, phát triển trung tâm tài chính, thu hút nhân tài. Thứ ba, thể chế hóa các cơ chế đặc thù, biến lợi thế riêng của thành phố thành quy định pháp luật để phát huy hiệu quả.
Lê Tuyết
Có ít nhất 26 trường công lập của Hà Nội đã nhập thịt lợn bẩn từ Cường Phát
Đại tá Chu An Thanh, Trưởng phòng Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (PC03) Công an Hà Nội, đã thông tin về vụ gần 300 tấn lợn bẩn tuồn vào các bếp ăn trường học gây xôn xao dư luận thời gian qua.
Theo đó, Công ty TNHH thực phẩm Cường Phát (viết tắt là Công ty Cường Phát) là nơi tiếp nhận toàn bộ lượng hàng của cơ sở giết mổ Nguyễn Thị Hiền (31 tuổi, trú xã Ngọc Hồi, Hà Nội), đặt trụ sở ở xã Nam Phù (Hà Nội).
Số thịt lợn bán cho Công ty Cường Phát, Hiền thu gom của các đối tượng ở Phú Thọ, Tuyên Quang về giết mổ.
Theo đại tá Thanh, tài liệu thu được xác định các đối tượng đã bàn bạc và cấu kết với nhau để thu mua các loại lợn rẻ, lợn "chạm dịch", yếu đuối và lợn nhỏ với giá rẻ về giết mổ.
Đại tá Thanh cho hay, sau khi Công ty Cường Phát mua được số thịt này đã về sơ chế, đóng gói, dán nhãn mác của công ty và in chữ "lợn sạch" kèm QRcode lên, khiến các doanh nghiệp trung gian mua thịt lợn không đảm bảo này để đưa vào các bếp ăn tập thể hay trường học.
"Hiện chúng tôi chưa chứng minh được sự cấu kết của các đơn vị mua lại thịt của Cường Phát để đưa vào các bếp ăn. Việc này sẽ tiếp tục được làm rõ", đại tá Thanh cho hay.
Theo đại tá Thanh, một loạt doanh nghiệp đã mua thịt từ Công ty Cường Phát, như: Công ty suất ăn công nghiệp Hà Nội, Công ty thương mại thực phẩm Khánh Ngọc, Công ty thực phẩm Hưng Sơn, Công ty TNHH dịch vụ ẩm thực gia.
Các doanh nghiệp này mua thịt của Cường Phát và đưa vào các bếp ăn tập thể, cũng như đưa vào sản xuất, chế biến đồ ăn cho người dân.
Đại tá Thanh cho hay, đến nay cảnh sát đã làm rõ Công ty suất ăn công nghiệp Hà Nội đã mua vào để bán lại cho bếp ăn 26 trường công lập. Công ty thương mại thực phẩm Khánh Ngọc thì chuyên bán vào bếp ăn các trường mầm non tư thục trên địa bàn Hà Nội với số lượng tương đối nhiều.
"Chúng tôi đang tiếp tục làm rõ từng trường đã mua bao nhiêu và mua như thế nào", đại tá Thanh khẳng định.
Trong vụ án này, cảnh sát đã khởi tố 8 bị can. Trong đó, ở nhóm giết mổ và tiêu thụ lợn bệnh, cảnh sát khởi tố Nguyễn Thị Hiền (31 tuổi, trú xã Ngọc Hồi, Hà Nội), Đỗ Văn Thanh (43 tuổi, trú xã Đại Bình, Phú Thọ), Nguyễn Thị Bình (53 tuổi, trú xã Hồng Vân, Hà Nội), Nguyễn Văn Thành (55 tuổi, trú xã Hồng Vân, Hà Nội; Giám đốc Công ty TNHH thực phẩm Cường Phát) về tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.
Ở nhóm quản lý nhà nước, cảnh sát khởi tố Lê Ngọc Anh, Trạm trưởng trung tâm chẩn đoán, xét nghiệm và kiểm soát giết mổ thuộc Chi cục chăn nuôi thủy sản và thú y Hà Nội; Nguyễn Phong Nam và Nguyễn Thị Phương Lan, 2 cán bộ của Trung tâm chẩn đoán, xét nghiệm và kiểm soát giết mổ (thuộc Chi cục chăn nuôi thủy sản và thú y Hà Nội) về tội lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản.
Bị can Vũ Kim Tuấn, cán bộ Trung tâm chẩn đoán, xét nghiệm và kiểm dịch động vật thuộc Chi cục chăn nuôi thủy sản và thú y tỉnh Phú Thọ, bị khởi tố tội giả mạo trong công tác.
Cảnh sát xác định, từ đầu năm 2026 đến nay, Đỗ Văn Thanh đã thu gom khoảng 3.600 con lợn (tương đương khoảng 300 tấn thịt) nghi bị nhiễm bệnh tại các tỉnh Phú Thọ, Tuyên Quang rồi chuyển cho Hiền để giết mổ, bán ra thị trường.
Hiền đã bán cho người dân và Công ty Cường Phát, sau đó công ty này bán lại cho một số công ty thương mại khác để cung cấp vào một số lớp mầm non, trường tiểu học trên địa bàn TP.Hà Nội và các tỉnh lân cận.
Để hợp thức hóa nguồn gốc của lợn, Thanh đã thông đồng với Vũ Kim Tuấn để cấp giấy chứng nhận kiểm dịch động vật, sản phẩm động vật không đúng quy trình, quy định.
Tại khu giết mổ tập trung Vạn Phúc, cán bộ Trạm chẩn đoán, xét nghiệm, kiểm soát giết mổ đã tự đặt ra quy định, lợn dưới 80 kg thì không cho vận chuyển vào bên trong lò mổ để thu tiền trái quy định từ 250.000 đến 4 triệu đồng/chuyến xe; đồng thời yêu cầu một số chủ lò mổ phải nộp từ 5 - 10 triệu đồng/tháng để không bị gây khó dễ khi thực hiện giết mổ tại lò mổ.
Tổng số tiền các đối tượng đã thu được khoảng 2,5 tỉ đồng.
