“Ngay cả khi được trao quyền rộng, thành phố vẫn khó tạo bứt phá nếu không khơi lại tinh thần dám nghĩ, dám làm”, TS Huỳnh Thế Du, Trường Chính sách công và Quản lý Fulbright, nói tại hội thảo tham vấn về dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cho TP HCM do UBND TP HCM phối hợp với Đại học Quốc gia TP HCM tổ chức, ngày 4/4.
Theo ông Du, khoảng một thập niên qua TP HCM không thiếu cơ chế đặc thù, song các chính sách chưa tạo động lực tăng trưởng rõ rệt, thậm chí vai trò, đóng góp của thành phố có xu hướng giảm.
Dẫn số liệu, ông cho biết năm 2001, vùng Đông Nam Bộ chiếm 37,6% GDP cả nước, hiện còn 31,1%; trong khi vùng Đồng bằng sông Hồng từ khoảng 25% đã vươn lên dẫn đầu. Cách đây 20-25 năm, khu vực TP HCM (gồm Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Dương cũ) đóng góp khoảng 50% thu ngân sách, nay còn khoảng một phần ba.
Diễn biến này cũng thể hiện qua các giai đoạn áp dụng cơ chế đặc thù. Khi ban hành Nghị quyết 54 năm 2017, vùng TP HCM chiếm khoảng 27% GDP cả nước; sau 5-6 năm triển khai, tỷ trọng giảm còn 24,5% và đến năm 2020 còn 23,1%.
Liên hệ giai đoạn đầu Đổi mới, TS Huỳnh Thế Du cho rằng TP HCM từng tăng trưởng mạnh nhờ cách làm linh hoạt, “phá rào” trước những ràng buộc chưa phù hợp. “Luật Đô thị đặc biệt hay việc nới khung thể chế chỉ là điều kiện cần, vấn đề là cách làm và vận hành thực tế của bộ máy”, ông nói.
Theo chuyên gia này, điểm mấu chốt nằm ở “thể chế phi chính thức” – cách hệ thống thực sự vận hành, từ phối hợp giữa các cơ quan, xử lý công việc đến tinh thần dám làm và mức độ linh hoạt trong thực thi – có thể chiếm tới 80% động lực đổi mới.
TS Du lưu ý nếu chỉ hoàn thiện quy định trên giấy mà không thay đổi cách vận hành, hiệu quả sẽ hạn chế. Vì vậy, cùng với xây dựng luật, TP HCM cần khơi lại tinh thần chủ động, dám nghĩ, dám làm trong đội ngũ thực thi.
“Giả định TP HCM có quyền như Singapore, tôi vẫn lo ngại nếu cách làm không thay đổi”, ông nói, dẫn lại việc thành phố đã trải qua nhiều cơ chế như Nghị quyết 54, 98 nhưng chưa tạo được bứt phá rõ rệt.
Đồng quan điểm, TS Huỳnh Thanh Điền, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành, cho rằng để luật phát huy hiệu quả cần hướng tới mục tiêu: thành phố phải “được làm, làm được và dám làm”, đồng thời triển khai nhanh, sáng tạo và hiệu quả.
Theo ông, dự thảo luật cần thiết kế cơ chế để TP HCM chủ động triển khai các nhiệm vụ cụ thể, kể cả ban hành quy định với những nội dung pháp luật hiện hành chưa đề cập. Tuy nhiên, quyền hạn phải đi kèm năng lực thực thi và trách nhiệm, do đó cần cơ chế bảo vệ cán bộ, nhất là người trực tiếp ra quyết định.
TS Điền nhấn mạnh điểm nghẽn hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện, khi chủ trương, định hướng cơ bản đã rõ. Vì vậy, dự thảo cần bổ sung các công cụ hỗ trợ như quy hoạch, kiến tạo không gian phát triển, liên kết vùng, đồng thời cho phép thành phố chủ động với các lĩnh vực mới.
Về tài chính, ông đề xuất tăng quyền tự chủ tài khóa, cho phép TP HCM chủ động thu – chi, áp dụng một số khoản thu đặc thù và sử dụng các công cụ huy động vốn như trái phiếu, quỹ hạ tầng.
Ngoài ra, cần đột phá trong hợp tác công tư, mở rộng sang hạ tầng số, không gian ngầm và các lĩnh vực mới, cùng cơ chế tài chính cho đổi mới sáng tạo. Thành phố cũng cần chủ động hơn về tổ chức bộ máy, chính sách tiền lương để thu hút nhân lực chất lượng cao.
Bộ Chính trị đã đồng ý cho TP HCM xây dựng Luật Đô thị đặc biệt, tương tự Luật Thủ đô. Thành phố dự kiến hoàn tất dự thảo trong tháng 4, sau đó tổ chức các hội thảo, lấy ý kiến từ tháng 5 đến tháng 6 trước khi trình Quốc hội khóa XVI xem xét vào cuối năm 2026.
Theo Phó chủ tịch UBND TP HCM Nguyễn Mạnh Cường, thành phố không chỉ dừng ở bổ sung cơ chế đặc thù mà hướng tới luật hóa các chính sách ở mức cao nhất, đủ sức giải phóng nguồn lực và tạo động lực tăng trưởng mới.
TP HCM xác định ba nguyên tắc khi xây dựng luật. Thứ nhất, trao quyền tự chủ toàn diện theo phương châm “địa phương quyết – địa phương làm – địa phương chịu trách nhiệm”. Thứ hai, luật hóa các vấn đề thực tiễn chưa có hành lang pháp lý như quản lý không gian ngầm, tài sản công, đường sắt đô thị, phát triển trung tâm tài chính, thu hút nhân tài. Thứ ba, thể chế hóa các cơ chế đặc thù, biến lợi thế riêng của thành phố thành quy định pháp luật để phát huy hiệu quả.
Xã Xuân Lộc được thành lập từ ngày 1.7.2025, trên cơ sở sáp nhập 5 đơn vị hành chính gồm xã Xuân Trường, Xuân Thọ, Suối Cát, Xuân Hiệp và thị trấn Gia Ray. Xã có diện tích 140,5 km², dân số 101.485 người.
Đề án thành lập phường Xuân Lộc trên cơ sở giữ nguyên hiện trạng diện tích tự nhiên và quy mô dân số đã được HĐND tỉnh Đồng Nai thông qua vào kỳ họp thứ I, nhiệm kỳ 2026 - 2031 ngày 28.3 vừa qua.
Từ "điểm nối giao thông" đến "điểm đến phát triển"
Xuân Lộc được đánh giá là địa phương có nhiều lợi thế về hạ tầng giao thông và quỹ đất phát triển. Trên địa bàn có các tuyến giao thông quan trọng đi qua như quốc lộ 1, cao tốc Phan Thiết – Dầu Giây, tuyến đường sắt Bắc – Nam, các tuyến tỉnh lộ như ĐT.763, ĐT.765, ĐT.766, ĐT.772… tạo thành mạng lưới giao thông liên hoàn, thuận lợi cho giao thương và thu hút đầu tư.
Theo ông Lê Khắc Sơn, Chủ tịch UBND xã Xuân Lộc, ngoài các tuyến đường giao thông hiện hữu, hàng loạt dự án hạ tầng chiến lược như cao tốc Dầu Giây – Liên Khương, các tuyến kết nối sân bay quốc tế Long Thành hay đường sắt tốc độ cao đang triển khai chính là "đòn bẩy" để địa phương nâng cao năng lực liên kết vùng, mở rộng không gian phát triển đô thị và sức hấp dẫn trong thu hút đầu tư.
Không dừng lại ở lợi thế hạ tầng, Xuân Lộc còn sở hữu quỹ đất hơn 14.000 ha - đây là điều kiện để địa phương chủ động bố trí không gian phát triển hài hòa, từng bước hình thành các khu chức năng hiện đại.
Bên cạnh đó, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp (các ngành công nghiệp - xây dựng - thương mại - dịch vụ) lên đến 78,64% và đang tiếp tục có xu hướng tăng nhanh sẽ là một lợi thế lớn giúp địa phương chủ động về nguồn nhân lực cho sự phát triển trong tương lai.
Trên địa bàn xã Xuân Lộc còn có danh thắng quốc gia núi Chứa Chan, một trong những điểm đến có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và tâm linh của khu vực.
"Hiện nay, địa phương đang tập trung thu hút và triển khai các dự án quy mô lớn như khu du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí núi Chứa Chan (tổng vốn đầu tư giai đoạn 1 dự kiến trên 17.000 tỉ đồng), khu đô thị hồ Núi Le và các dự án dịch vụ, đô thị phụ trợ, từng bước hình thành hệ sinh thái du lịch – đô thị gắn với cảnh quan tự nhiên", ông Lê Khắc Sơn cho biết.
Việc khai thác hiệu quả các dự án lớn, đặc biệt là khu vực núi Chứa Chan được Xuân Lộc xác định là động lực quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân.
Theo thống kê, hiện tại trên địa bàn xã có 15 điểm tham quan, cơ sở dịch vụ du lịch hiện hữu và 25 điểm lưu trú. Lượng khách du lịch đạt khoảng 250.000 - 300.000 lượt/năm, tập trung chủ yếu vào các dịp lễ, tết và mùa cao điểm hành hương núi Chứa Chan.
"Định hướng dài hạn của Xuân Lộc là phát triển theo mô hình kết hợp công nghiệp – dịch vụ – nông nghiệp công nghệ cao, trong đó du lịch đóng vai trò là một trong những trụ cột, qua đó thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng bền vững", ông Lê Khắc Sơn nhấn mạnh.
Với quy mô dân số hơn 101.000 người, tỷ lệ đô thị hóa đạt trên 54%, Xuân Lộc đã hội tụ đầy đủ các điều kiện để trở thành đơn vị hành chính cấp phường. Sau khi lấy ý kiến rộng rãi từ người dân, có hơn 99,97% ý kiến cử tri đã đồng ý với đề án thành lập phường, con số thể hiện niềm tin mạnh mẽ của người dân vào những định hướng, hướng đi của địa phương.
Ông Nguyễn Văn Hào (xã Xuân Lộc) chia sẻ: " Việc xã Xuân Lộc được lên phường, người dân rất vui mừng. Người dân cũng kỳ vọng vào những định hướng phát triển của chính quyền địa phương sẽ góp phần thay đổi bộ mặt đô thị và thu nhập của người dân. Đặc biệt là các danh thắng như núi Chứa Chan, hồ Núi Le... sẽ trở thành những điểm du lịch hấp dẫn, thu hút người dân, du khách trong và ngoài nước về tham quan".
Cũng theo ông Lê Khắc Sơn, chính quyền địa phương xác định, khi Xuân Lộc lên phường, sẽ đặt ra yêu cầu ngày càng cao hơn về ý thức đô thị, chấp hành quy hoạch và nâng cao chất lượng đời sống. Do đó, sự chủ động, tích cực của người dân trong tham gia phát triển kinh tế, giữ gìn cảnh quan và xây dựng nếp sống đô thị có vai trò hết sức quan trọng.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, địa phương cũng xác định đây là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng, đặc biệt là các ngành dịch vụ, du lịch và công nghiệp.
"Chính quyền địa phương sẽ tiếp tục đẩy mạnh cải cách hành chính gắn với chuyển đổi số, lấy sự hài lòng của người dân và doanh nghiệp làm thước đo; tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp, tạo môi trường đầu tư thuận lợi, ổn định và hấp dẫn", ông Sơn nhấn mạnh.
Sáng 10.4, trao đổi với PV Thanh Niên, lãnh đạo Công an phường Điện Bàn Bắc (thành phố Đà Nẵng) cho biết đơn vị đã vào cuộc xác minh, điều tra vụ mộ của một bà mẹ Việt Nam anh hùng bất ngờ bị đập phá. Vụ việc vẫn đang được lực lượng Công an phường tập trung điều tra, khi nào có kết quả cụ thể sẽ thông tin.
Trước đó, phản ánh với Thanh Niên, người nhà của bà mẹ Việt Nam anh hùng Trương Thị Trình (ở phường Điện Bàn Bắc) cho biết việc ngôi mộ bị đập phá khiến gia đình không khỏi bàng hoàng, đau xót.
Theo ghi nhận tại hiện trường, ngôi mộ bị đập vỡ nhiều phần, các cấu trúc xây dựng bị phá hủy, gạch đá ngổn ngang xung quanh. Nhiều vị trí bị tác động mạnh, không còn nguyên vẹn. Đặc biệt, di ảnh bà mẹ Việt Nam anh hùng Trương Thị Trình bị đập phá hư hỏng, nằm ngổn ngang.
Người nhà của bà mẹ Việt Nam anh hùng Trương Thị Trình cho biết trước đó khu vực mộ không có dấu hiệu bị xâm phạm, gia đình cũng không có mâu thuẫn với ai để có thể dẫn tới việc bị "trả thù" kiểu này.
Nhiều người cũng tỏ ra sốc và đau lòng khi thấy mộ bà mẹ Việt Nam anh hùng Trương Thị Trình bị đập phá và mong cơ quan chức năng sớm điều tra, làm rõ nghi phạm để xử lý nghiêm.
Trong khi đó, một lãnh đạo UBND phường Điện Bàn Bắc cho biết lực lượng chức năng đang khẩn trương kiểm tra, làm rõ vụ việc mộ của bà mẹ Việt Nam anh hùng Trương Thị Trình trên địa bàn phường bị đập phá.
Ngay sau khi nắm thông tin, chính quyền địa phương đã chỉ đạo công an và các bộ phận liên quan tiến hành kiểm tra hiện trường, thu thập thông tin, xác minh nguyên nhân.
Hiện TP.HCM có khoảng 180 tuyến xe buýt, gồm 135 tuyến nội tỉnh và 45 tuyến liên tỉnh. Trước mắt, Sở Xây dựng đề xuất áp dụng miễn vé xe buýt cho 135 tuyến nội tỉnh trước. Trong 135 tuyến này có 109 tuyến được ngân sách trợ giá và tổ chức đấu thầu, còn 26 tuyến đang hoạt động theo cơ chế thị trường.
Theo đó, Sở Xây dựng đề xuất 3 phương án miễn vé xe buýt đối với các tuyến đang được trợ giá và 1 phương án đối với các tuyến chưa trợ giá.
Cụ thể, phương án 1: Nhà nước mua doanh thu đối với các tuyến xe để người dân sử dụng. Khi đó, hành khách sử dụng xe buýt miễn phí, không cần quẹt thẻ hoặc định danh, Nhà nước thanh toán cho đơn vị vận tải theo doanh thu theo thỏa thuận (hoặc chi phí chuyến) trên mỗi chuyến xe thông qua hệ thống GPS, camera.
Kinh phí thực hiện theo phương án 1 khoảng 358 tỉ đồng, tính theo doanh thu thực hiện 8 tháng cuối năm 2025 và ước doanh thu tăng 30% so với thời gian cùng kỳ.
Tuy nhiên, một số đơn vị vận tải chưa đồng thuận với phương án này.
Phương án 2 là thanh toán doanh thu bán vé dựa trên giá vé bình quân trên từng tuyến xe buýt. Khi đó, đơn vị vận tải thống kê sản lượng hành khách sử dụng dịch vụ trên tuyến (không phân biệt đối tượng hành khách) thông qua hệ thống vé điện tử đã lắp đặt trên xe buýt. Nhà nước sẽ sử dụng giá vé bình quân/tuyến nhân với sản lượng hành khách để thanh toán cho đơn vị vận tải.
Về kinh phí thực hiện, nếu tổng số lượng hành khách dự báo tăng 30% so với sản lượng 8 tháng cuối năm 2025 thì cần 327 tỉ đồng. Trong trường hợp tổng số lượng hành khách dự báo ước đạt sản lượng theo hợp đồng thầu và kế hoạch đặt hàng thì kinh phí tối đa là 621 tỉ đồng.
Phương án 3 là chi trả trực tiếp, ngân sách trả thay tiền vé hành khách. Khi đó, ngân sách thanh toán toàn bộ tiền vé cho đơn vị vận tải theo số lượt khách, nghiệm thu theo từng nhóm đối tượng nhân với giá vé cụ thể từng loại vé (vé phổ thông, vé học sinh - sinh viên).
Hành khách đi buýt phải xuất trình thẻ hoặc định danh điện tử (căn cước, VNeID, thẻ ngân hàng, ví điện tử, ứng dụng MultiGo….) thông qua máy quét đã lắp đặt trên xe buýt để hệ thống ghi nhận số lượt đi của từng cá nhân, từng đối tượng hành khách.
Về kinh phí thực hiện, nếu tổng sản lượng hành khách dự báo tăng 30% so với sản lượng 8 tháng cuối năm 2025 thì cần 329 tỉ đồng. Còn nếu tổng sản lượng hành khách dự báo ước đạt sản lượng theo hợp đồng thầu và kế hoạch đặt hàng thì tổng kinh phí triển khai thực hiện là 627 tỉ đồng.
Sau khi cân nhắc, Sở Xây dựng đề xuất chọn phương án 3, tức thanh toán theo số lượng khách thực tế sử dụng.
Đối với các tuyến xe buýt không trợ giá, Sở Xây dựng TP.HCM cho biết đặc thù các tuyến này là giá vé sẽ do đơn vị vận tải tự quyết định và xây dựng phương án giá vé để bù đắp chi phí, đảm bảo lợi nhuận. Do đó, việc triển khai chính sách miễn phí của thành phố cần một cơ chế bù đắp nguồn thu phù hợp, đảm bảo không làm sụt giảm nguồn thu của đơn vị và đúng quy định pháp luật.
Do đó, Sở Xây dựng đề xuất phương án Nhà nước mua chuyến xe đơn giá vận tải hành khách công cộng bằng xe buýt được UBND TP.HCM ban hành tại Quyết định 3677 năm 2019, có cập nhật mức lương cơ sở và giá nhiên liệu tại thời điểm tính toán và giảm trừ các chi phí theo thực tế.
Ước tính kinh phí thực hiện miễn vé cho các tuyến không trợ giá là 303 tỉ đồng, tính theo giá nhiên liệu dầu DO là 40.820 đồng/lít. Trong quá trình triển khai, Trung tâm Quản lý Giao thông công cộng sẽ thương thảo với đơn vị vận tải để tiết kiệm ngân sách.
Như vậy, tổng kinh phí thực hiện chính sách miễn vé xe buýt trên toàn TP.HCM trong 8 tháng cuối năm 2026 khoảng 930 tỉ đồng.
