Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, hôm 11/4 thông báo đã bắt đầu quá trình “tạo điều kiện để rà phá thủy lôi ở eo biển Hormuz”, sau khi hai tàu khu trục di chuyển qua khu vực này.
“Chiến hạm USS Frank E. Peterson và USS Michael Murphy đi qua eo biển Hormuz, hoạt động ở vịnh Arab là một phần trong nhiệm vụ nhằm đảm bảo tuyến hàng hải này không còn thủy lôi”, CENTCOM cho hay, thêm rằng các lực lượng bổ sung, trong đó có cả tàu lặn không người lái, có thể tham gia hoạt động trong những ngày tới.
Đô đốc Brad Cooper, chỉ huy CENTCOM, cùng ngày tuyên bố quân đội Mỹ đã bắt đầu quá trình thiết lập tuyến đường thủy mới. “Chúng tôi sẽ sớm chia sẻ tuyến đường an toàn này với ngành hàng hải để khuyến khích lưu thông thương mại tự do”, ông nói.
Thông tin được công bố sau khi Tổng thống Donald Trump cho hay hải quân Mỹ “đang dọn dẹp” ở eo biển Hormuz, đồng thời tuyên bố toàn bộ tàu rải thủy lôi của Iran đã bị đánh chìm.
Trung tá Ebrahim Zolfaghari, phát ngôn viên quân đội Iran, sau đó cho biết Tehran “kiên quyết bác bỏ” thông tin tàu chiến Mỹ đi qua eo biển Hormuz. “Lực lượng vũ trang Iran vẫn nắm quyền quyết định tàu nào được di chuyển qua khu vực”, ông Zolfaghari nói.
Hải quân Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran sau đó cũng tuyên bố bất kỳ tàu quân sự nào cố đi qua eo biển Hormuz “sẽ bị xử lý nghiêm khắc”, cho rằng hoạt động đi qua eo biển chỉ được “cấp phép đối với tàu dân sự trong những điều kiện cụ thể”.
Eo biển Hormuz là tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng, chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu. Ngay sau khi Mỹ – Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, Tehran đã triển khai nhiều xuồng cao tốc để rải thủy lôi tại eo biển Hormuz.
Các thủy lôi, cùng mối đe dọa từ máy bay không người lái (UAV) và tên lửa, khiến số lượng tàu hàng đi qua tuyến hàng hải này giảm xuống mức rất thấp, đẩy giá năng lượng tăng cao và mang lại cho Iran đòn bẩy lớn nhất trong xung đột.
Mở lại tuyến đường này là một trong những chủ đề quan trọng trong thỏa thuận ngừng bắn gần đây giữa các bên, dù số tàu thuyền qua lại vẫn còn hạn chế.
Sau khi các bên đạt được lệnh ngừng bắn, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) ngày 9/4 công bố lộ trình thay thế cho tàu thuyền để tránh nguy cơ trúng thủy lôi tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, quan chức Mỹ cho rằng tuyến di chuyển này bị hạn chế đáng kể, chủ yếu do Iran rải thủy lôi một cách thiếu hệ thống.
"Tôi kêu gọi toàn thể thanh niên, giới văn nghệ sĩ, các vận động viên và nhà vô địch tham gia chiến dịch toàn quốc 'Hàng rào người của thanh niên Iran vì tương lai tươi sáng'. Vào 14h ngày 7/4, tại các nhà máy điện trên khắp cả nước, bất kể có đức tin hay quan điểm chính trị thế nào, chúng ta sẽ nắm tay nhau để khẳng định: tấn công cơ sở hạ tầng dân sự là tội ác chiến tranh", Thứ trưởng Bộ Thanh niên và Thể thao Iran Alireza Rahimi viết trên mạng xã hội X ngày 6/4.
Theo ông Rahimi, sáng kiến này nhằm thể hiện tinh thần đoàn kết dân tộc và ủng hộ lực lượng vũ trang chống lại những kẻ tấn công.
"Đó cũng sẽ là dấu hiệu cho thấy cam kết của giới trẻ trong việc bảo vệ cơ sở hạ tầng quốc gia và xây dựng tương lai tươi sáng", ông nêu thêm.
Bài đăng xuất hiện sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 4/4 cho Iran 48 giờ để đạt thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz nếu không muốn cơ sở hạ tầng dân sự, trong đó có cầu và nhà máy điện, bị tàn phá. Ông Trump sau đó lùi hạn chót đến trước 20h ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội).
Giới chức Iran bác bỏ tối hậu thư, cảnh báo "mọi hành động liều lĩnh" của Mỹ sẽ khiến toàn khu vực "chìm trong biển lửa".
Iran phụ thuộc chủ yếu vào các nhà máy nhiệt điện, nơi tạo ra hơn 95% lượng điện năng cung cấp cho khoảng 40,6 triệu người sử dụng, trong đó có 32,3 triệu hộ gia đình, theo Bộ Năng lượng Iran. Các chuyên gia cho rằng việc tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran sẽ gây ra những hậu quả nặng nề đối với nước này.
Trong khi đó, Elai Rettig, trợ lý giáo sư về chính sách năng lượng tại Đại học Bar Ilan ở Israel, cho biết ngành điện Iran vốn bất ổn nên Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) đã tự đảm bảo nguồn điện dự phòng thông qua máy phát điện diesel và các nhà máy điện nhỏ đặt cạnh cơ sở của họ.
"Điều này đồng nghĩa các đợt mất điện diện rộng không chắc sẽ ngăn cản lực lượng này tiếp tục hoạt động và phóng tên lửa", chuyên gia Rettig nhận định.
Trước những lo ngại rằng tập kích các cơ sở dân sự có thể vi phạm luật pháp quốc tế, Thư ký Báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt tháng trước khẳng định quân đội Mỹ sẽ luôn hành động "trong khuôn khổ pháp luật". Bà giải thích rằng Tổng thống Trump đang gây sức ép để buộc Iran chấp nhận đàm phán, đồng thời cảnh báo năng lực quân sự của Mỹ "vượt xa tưởng tượng".
"Tin xấu là chúng tôi chưa đạt được thỏa thuận. Tôi nghĩ đó là tin xấu đối với Iran nhiều hơn là với Mỹ. Vì vậy, chúng tôi sẽ quay lại Mỹ mà không có thỏa thuận nào", Phó tổng thống Mỹ JD Vance nói trong cuộc họp báo tại thủ đô Islamabad của Pakistan rạng sáng nay.
Ông Vance cho biết Mỹ đã nêu rõ các lằn ranh đỏ, những điều sẵn sàng nhượng bộ và những điều không thể nhượng bộ. "Chúng tôi đã nói rõ điều đó hết mức có thể, nhưng họ đã chọn không chấp nhận các điều khoản do Mỹ đưa ra", ông nói.
Phó tổng thống Vance cũng gửi lời cảm ơn chủ nhà Pakistan, ca ngợi nước này đã nỗ lực rất nhiều và cố gắng giúp Mỹ - Iran thu hẹp khoảng cách. Ông khẳng định Pakistan không có lỗi nếu xuất hiện thiếu sót trong quá trình đàm phán, thêm rằng Mỹ - Iran đã thảo luận được 21 giờ, trao đổi thực chất và coi đó là tin tốt.
Phái đoàn Iran chưa bình luận về thông tin này.
Nhà Trắng trước đó nói phái đoàn Mỹ và Iran đàm phán từ ngày 11/4 tới rạng sáng 12/4. Truyền thông Iran cũng xác nhận hai bên ngừng đàm phán trong vài giờ trước bình minh, đồng thời cáo buộc Mỹ đưa ra "những yêu cầu quá đáng" về eo biển Hormuz.
Rạng sáng 12/4, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei thông báo rằng hai phái đoàn tiếp tục đàm phán, bất chấp vẫn còn tồn tại những khác biệt.
"Trong 24 giờ qua, các cuộc thảo luận đã được tiến hành trên nhiều khía cạnh của những chủ đề đàm phán chính, trong đó có eo biển Hormuz, vấn đề hạt nhân, bồi thường chiến tranh, dỡ bỏ lệnh trừng phạt và chấm dứt hoàn toàn chiến dịch chống lại Iran cũng như trong khu vực", ông cho hay.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran nói rằng thành công của các cuộc đàm phán phụ thuộc vào "sự nghiêm túc và thiện chí của đối phương, kiềm chế các yêu cầu quá đáng và bất hợp pháp, cũng như chấp nhận các quyền và lợi ích hợp pháp của Iran".
Một quan chức Pakistan nhận định đàm phán "tiến triển theo đúng hướng", đánh giá các cuộc thảo luận diễn ra tích cực với bầu không khí thân thiện.
Khác với thông lệ, các quan chức Mỹ và Iran gặp mặt trực tiếp cùng với giới chức Pakistan, chứ không thông qua trung gian đi lại giữa các phòng.
Pakistan nổi lên như bên trung gian quan trọng trong nỗ lực chấm dứt chiến sự đang lan rộng khắp Trung Đông. Văn phòng Thủ tướng Pakistan cho biết ông đánh giá cao cam kết đối thoại mang tính xây dựng của các bên, bày tỏ kỳ vọng các cuộc đàm phán sẽ mở đường cho hòa bình lâu dài.
Văn phòng Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngày 8.4 thông báo ủng hộ quyết định của Tổng thống Mỹ Donald Trump về việc tạm ngừng tấn công Iran trong 2 tuần nhưng nhấn mạnh việc ngừng bắn không áp dụng cho Lebanon, theo Reuters.
"Việc ngừng bắn 2 tuần không bao gồm Lebanon", Văn phòng Thủ tướng Israel tuyên bố.
Văn phòng này cho biết ủng hộ động thái của Washington nếu Tehran mở cửa eo biển Hormuz ngay lập tức và ngừng tấn công Mỹ, Israel và các nước khác tại khu vực.
Bên cạnh đó, Israel cũng ủng hộ nỗ lực của Mỹ nhằm đảm bảo Iran không còn gây đe dọa hạt nhân và tên lửa đối với Mỹ, Israel và các đồng minh trong khu vực. Tel Aviv cho biết Mỹ đã đảm bảo sẽ đạt được mục tiêu chung trong cuộc đàm phán sắp tới với Iran.
Lập trường của Israel về Lebanon trái ngược với tuyên bố trước đó của Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif, bên trung gian đàm phán. Ông Sharif cho rằng thỏa thuận ngừng bắn bao trùm tất cả mọi nơi, gồm Lebanon.
Bất chấp tuyên bố đó, tờ The Times of Israel cho rằng chưa có dấu hiệu nào cho thấy Israel đã dừng chiến dịch quân sự chống Hezbollah. Truyền thông khu vực đưa tin lực lượng Israel đã nã pháo về phía thị trấn Baraachit ở miền nam Lebanon sau thông báo của Văn phòng Thủ tướng Netanyahu.
Israel tấn công Lebanon từ đầu xung đột với Iran và các đợt oanh tạc đến nay đã làm ít nhất 1.530 người thiệt mạng, khiến hơn 1 triệu người sơ tán, theo giới chức Lebanon. Chiến dịch quân sự của Israel tại Lebanon được khôi phục sau khi Hezbollah phóng rốc két về phía lãnh thổ Israel nhằm báo thù cho cái chết của cố Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei.
