Mặt Trăng đang trở thành chủ đề được quan tâm sau khi NASA phóng thành công tàu Orion chở phi hành đoàn Artemis II tới thiên thể này hôm 1/4. Bên cạnh hoạt động của Artemis, nhiều người cũng nhắc lại Apollo – chương trình vũ trụ được nhớ đến nhiều nhất của NASA với những cuộc đổ bộ Mặt Trăng mang tính lịch sử.
Ngày 20/7/1969, trong nhiệm vụ Apollo 11, hai phi hành gia Neil Armstrong và Buzz Aldrin dựng lá cờ Mỹ đầu tiên trên bề mặt Mặt Trăng trong chuyến đi bộ kéo dài 2,5 tiếng. Quá trình cắm cờ diễn ra khoảng 10 phút, trở thành một trong những cột mốc ấn tượng nhất của chuyến đổ bộ đầu tiên.
Ba năm tiếp theo, 5 lá cờ khác tiếp tục được dựng lên, khẳng định thành công của Mỹ trong cuộc đua khám phá vũ trụ. Tuy nhiên, chúng cũng làm dấy lên nghi ngờ về độ xác thực vì trông như bay phấp phới dù Mặt Trăng gần như không có khí quyển, do vậy cũng không có gió.
Thiết kế lá cờ ‘bay’
Khi còn chưa đầy ba tháng trước chuyến đổ bộ của Apollo 11, Robert Gilruth, Giám đốc Trung tâm Tàu vũ trụ có người lái (nay là Trung tâm Vũ trụ Johnson ở Houston), chọn Jack Kinzler, trưởng bộ phận Dịch vụ Kỹ thuật, để thiết kế lá cờ và cơ chế cho phép nó “bay” trong môi trường thiếu không khí trên Mặt Trăng. Kinzler cùng phó bộ phận David McCraw đã gấp rút hoàn thiện trong vài ngày.
Lá cờ vẫn là cờ nylon tiêu chuẩn kích thước 152 x 91 cm, nhưng may thêm đường viền dọc mép trên để lồng một thanh kim loại, giúp nó luôn vươn ra thay vì rủ xuống. Cột cắm cờ cao khoảng 2,4 m. Các thanh đỡ dọc và ngang là ống nhôm mạ vàng. Bộ cờ, bao gồm cả hộp thép không gỉ để bảo vệ khỏi nhiệt độ khắc nghiệt, nặng 4,3 kg. Thomas Moser, chuyên gia tại Bộ phận Cấu trúc và Cơ khí, tiến hành phân tích và đánh giá việc gắn bộ cờ vào chân đáp phía trước của khoang đổ bộ là an toàn.
Các chuyên gia sau đó cẩn thận gấp lá cờ, đặt vào hộp đựng. Ba ngày trước khi phóng tàu Apollo 11, Kinzler mang bộ cờ đến Trung tâm Vũ trụ Kennedy để các nhân viên gắn vào chân đáp của khoang đổ bộ.
Ngoài gắn thêm thanh ngang giúp cờ bay, các kỹ sư NASA cũng cân nhắc nhiều vấn đề khác. “Những yếu tố khác được tính đến khi thiết kế là trọng lượng, khả năng chịu nhiệt và tính dễ lắp ráp với phi hành gia bị hạn chế chuyển động và khả năng cầm nắm đồ vật do mặc bộ đồ vũ trụ”, Anne Platoff, nhà sử học kiêm chuyên gia nghiên cứu cờ tại Đại học California Santa Barbara, giải thích.
Trong cuộc họp kỹ thuật của phi hành đoàn, Armstrong và Aldrin báo cáo một số vấn đề với việc cắm cờ. Họ gặp sự cố khi kéo thanh ống lồng nằm ngang phía trên và không thể kéo dài nó hết cỡ. Tuy nhiên, điều này mang lại một chút “hiệu ứng gợn sóng” sống động. Các phi hành đoàn sau đó cố tình để thanh ngang thu vào một phần theo cách tương tự.
Giáo sư Anu Ojha, Giám đốc Trung tâm Khám phá Vũ trụ Quốc gia tại Anh, giải thích thêm: “Những nếp gấp là do lá cờ bị nhàu trong chuyến bay 4 ngày đến Mặt Trăng”.
Tình trạng 6 lá cờ ngày nay
Ảnh chụp những năm 2010 từ Tàu quỹ đạo Trinh sát Mặt Trăng (LRO) của NASA cho thấy lá cờ do phi hành đoàn Apollo 12, 16 và 17 để lại có vẻ vẫn đứng vững. Các chuyên gia không thể xác định chắc chắn tình trạng lá cờ của nhiệm vụ Apollo 14 và 15, nhưng có vẻ cờ Apollo 14 chịu hư hại khá nặng do khí xả động cơ từ khoang đổ bộ trong quá trình cất cánh.
LRO cũng không quan sát được lá cờ đầu tiên mà phi hành đoàn Apollo 11 cắm trên Mặt Trăng. Camera bên trong khoang đổ bộ bắt đầu ghi hình sau khi tàu đã bay lên khỏi bề mặt thiên thể và lá cờ không xuất hiện trong video, nhưng Aldrin khẳng định ông thoáng thấy lá cờ bị đổ trong quá trình cất cánh. Trong những nhiệm vụ Apollo sau này, phi hành gia cắm cờ cách xa khoang đổ bộ hơn.
Trái: Ảnh chụp từ quỹ đạo năm 2012 của tàu LRO về địa điểm tàu Apollo 12 hạ cánh cho thấy bóng lá cờ (góc trên bên trái). Phải: Charles Conrad, chỉ huy nhiệm vụ Apollo 12, đứng cạnh lá cờ, được cố định với thanh ngang để nó không rủ xuống, trên bề mặt Mặt Trăng năm 1969. Ảnh: NASA
Theo Space, kể cả vẫn đứng vững khi phi hành đoàn phóng tàu rời khỏi Mặt Trăng, các lá cờ hiện nay gần như chắc chắn không còn giống lúc mới cắm. “Nhiều khả năng phần nylon của chúng đã xuống cấp do tiếp xúc lâu với ánh sáng Mặt Trời”, Platoff nhận định. Hiện tượng này gọi là “sun rot” (mục nát do Mặt Trời).
“Điều tôi thường xuyên thấy trong các bài phân tích là cờ sẽ bị tẩy trắng do tiếp xúc với ánh sáng Mặt Trời. Dù điều này xảy ra với một số cờ trên Trái Đất, tôi không chắc quá trình hóa học liên quan và liệu điều đó có xảy ra trong môi trường Mặt Trăng hay không”, Platoff nói thêm.
Tuy nhiên, các lá cờ trên thiên thể này có thể đã trở nên giòn và phân rã theo thời gian. Một mối đe dọa khác với chúng là những thiên thạch dội xuống Mặt Trăng, nơi không có khí quyển dày để bảo vệ như Trái Đất.
Sứ mệnh Artemis II hiện bước sang ngày thứ ba trên vũ trụ. Bốn phi hành gia gồm chỉ huy nhiệm vụ Reid Wiseman (NASA), phi công Victor Glover (NASA), chuyên gia nhiệm vụ Christina Koch (NASA) và chuyên gia nhiệm vụ Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada CSA) đang tích cực thực hiện một loạt nhiệm vụ được giao. Trong thời gian 10 ngày trên quỹ đạo, họ cũng ăn uống theo cách riêng.
Theo NASA, thực phẩm trên tàu Artemis II dựa trên tiêu chí hỗ trợ sức khỏe và hiệu suất làm việc tối đa của phi hành đoàn trong suốt sứ mệnh bay quanh Mặt Trăng. Do không có khả năng tiếp tế, làm lạnh hoặc nạp đồ muộn, tất cả bữa ăn phải được lựa chọn cẩn thận để đảm bảo an toàn, bảo quản được lâu và dễ chế biến.
"Việc lựa chọn đồ ăn được phát triển, phối hợp với các chuyên gia về thực phẩm vũ trụ và phi hành đoàn để cân bằng nhu cầu calo, lượng nước và chất dinh dưỡng, đồng thời đáp ứng sở thích cá nhân của từng thành viên phi hành đoàn, cũng như khả năng tương thích với khối lượng, thể tích và yêu cầu năng lượng của tàu Orion", NASA giải thích trên website.
Cũng theo NASA, thực phẩm trên tàu Orion và các tàu vũ trụ có người lái nói chung phải dễ chế biến và tiêu thụ trong môi trường không trọng lực, hạn chế tối đa vụn thức ăn, đồng thời phải đảm bảo an toàn và ổn định trong suốt sứ mệnh. Phi hành đoàn đã đóng góp ý kiến từ rất sớm trước khi các bữa ăn được đóng gói cho chuyến bay thử nghiệm.
Với một ngày làm nhiệm vụ điển hình, ngoại trừ lúc phóng và quay trở lại Trái Đất, các phi hành gia có lịch trình ăn sáng, ăn trưa và ăn tối cùng nhau. Mỗi phi hành gia được phân bổ hai loại đồ uống có hương vị mỗi ngày, có thể gồm cà phê. Thực phẩm tươi sống sẽ không được vận chuyển trên tàu Artemis II vì tàu Orion không có hệ thống làm lạnh hay rã đông.
Các sứ mệnh Apollo trước đây dựa trên công nghệ thực phẩm sơ khai với ít sự đa dạng, trong khi các sứ mệnh tàu con thoi mở rộng hơn. Tuy nhiên, thực đơn của Artemis II đa dạng nhất từ trước đến nay, phản ánh sự tiến bộ qua nhiều thập kỷ trong hệ thống thực phẩm vũ trụ.
Phi hành đoàn Artemis II có quyền trực tiếp tham gia vào việc lựa chọn thực đơn. Trước khi phóng, các thành viên sẽ dùng thử, đánh giá và xếp hạng tất cả các món ăn. Lượng thức ăn sẽ đóng gói đủ dùng cho một người trong 2-3 ngày, sau đó đổi món, tạo sự linh hoạt trong việc lựa chọn bữa ăn trong suốt nhiệm vụ. Do là đồ chế biến sẵn, phi hành đoàn sử dụng thiết bị nhỏ gọn dạng vali để làm nóng bữa ăn.
Artemis II đánh dấu sứ mệnh có người lái đầu tiên của NASA vượt ra ngoài quỹ đạo Trái Đất tầm thấp sau 54 năm. Phi hành đoàn có 10 ngày bay quanh Mặt Trăng, thực hiện các thí nghiệm nghiên cứu khoa học, thử nghiệm khả năng điều khiển tàu vũ trụ, kiểm tra y tế, huấn luyện sinh tồn và nhiều công việc khác.
Bảo Lâm (theo NASA)
Ảnh cận cảnh Mặt Trăng đầu tiên chụp từ Artemis II
Tranh luận về ảnh chụp Trái Đất cách đây 54 năm 'sáng đẹp' hơn 2026
Toàn cảnh Trái Đất nhìn từ Artemis II
Phi hành đoàn Artemis II vượt mốc 'nửa đường tới Mặt Trăng'
Trang trại kết nối với lưới điện hôm 7/4, đánh dấu cột mốc quan trọng trong quá trình chuyển đổi năng lượng cũng như hợp tác phát triển điện sạch trong khu vực. Công trình được coi là bước tiến đáng chú ý hướng đến mục tiêu trở thành "bộ pin của Đông Nam Á" mà Lào đề ra.
Theo CGTN, đây là trang trại điện mặt trời vùng núi quy mô lớn đầu tiên của Lào, đồng thời là trang trại điện lớn nhất thuộc loại này ở Đông Nam Á. Cơ sở có công suất lắp đặt giai đoạn đầu đạt 1 GW. Khi đi vào hoạt động đầy đủ, cơ sở dự kiến sản xuất khoảng 1,65 tỷ kWh điện mỗi năm, giúp tiết kiệm khoảng 500.000 tấn than đá và giảm 1,3 triệu tấn khí thải CO2 mỗi năm.
Theo Wang Yang, trưởng bộ phận sản xuất và vận hành của đơn vị CGN Energy International tại Lào, trang trại lắp đặt 2,23 triệu tấm pin mặt trời. Tận dụng đường dây liên kết 500 kV giữa Trung Quốc và Lào, dự án mới cho phép kết nối điện xuyên biên giới, cung cấp điện sạch, ổn định cho Lào, đồng thời bổ sung năng lượng cho khu vực.
Trang trại điện mặt trời khởi công vào năm 2024, tạo ra gần 3.000 việc làm cho người dân địa phương trong giai đoạn xây dựng cao điểm. Bên cạnh đó, dự án còn đóng góp cho hạ tầng địa phương thông qua việc sửa chữa và gia cố 5 cây cầu, cải thiện mạng lưới đường bộ, giúp phát triển logistics và giao thông hàng ngày cho người dân.
Dự án cũng thúc đẩy hợp tác công nghiệp khi thu hút hơn 40 doanh nghiệp Trung Quốc trong chuỗi cung ứng sản xuất và phát triển năng lượng mới, cùng hơn 30 doanh nghiệp Lào trong các lĩnh vực xây dựng, cung cấp máy móc và nguyên vật liệu. Thời gian tới, CGN dự định đẩy nhanh các dự án năng lượng sạch tại 5 tỉnh phía bắc Lào, đồng thời mở rộng xuống miền trung và miền nam, qua đó thúc đẩy hợp tác năng lượng giữa hai nước.
Dữ liệu từ CoinMarketCap và TradingView cho thấy giá Bitcoin hôm nay tăng 1,31% so với hôm qua. Tính đến 6 giờ 30 ngày 11.4 (giờ Việt Nam), mỗi Bitcoin (BTC) được giao dịch quanh mốc 72.895 USD. Trước đó nhiều lần tiền mã hóa lớn nhất thế giới vượt mốc 73.000 USD.
Vốn hóa toàn thị trường tiền mã hóa tăng 1,18% trong vòng 24 giờ qua, ước đạt 2.470 tỉ USD. Ethereum, tiền mã hóa lớn thứ hai thế giới tăng 2,35%, vượt mốc 2.243 USD. Các token khác như BNB, XRP, Solana lần lượt tăng 0,38%, 0,6% và 1,53%.
Bitcoin và thị trường tiền mã hóa tăng khi Mỹ công bố các số liệu liên quan đến lạm phát thấp hơn dự kiến. Theo báo cáo của Cục Thống kê Lao động Mỹ, giá xăng đã tăng hơn 21% so với tháng trước nhưng Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tổng thể lại thấp hơn 0,1% so với dự báo của thị trường.
Trong khi đó, nguồn tin của Financial Times cho biết chính phủ Iran đang xem xét việc thu phí qua eo biển Hormuz bằng Bitcoin. Thông tin này lập tức thu hút sự chú ý lớn của cộng đồng tiền mã hóa, báo hiệu một ứng dụng mới của BTC khi căng thẳng địa chính trị định hình lại các tuyến đường thương mại toàn cầu.
Việc Iran thông báo về việc thu phí bằng Bitcoin đồng nghĩa các tàu chở dầu đi qua eo biển Hormuz sẽ phải mang theo Bitcoin để làm "lộ phí". Cộng đồng đang thảo luận về tính khả thi và hệ lụy của việc này.
Eo biển Hormuz là tuyến đường vận chuyển quan trọng, nơi khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu đi qua. Việc chấp nhận thu phí bằng Bitcoin là cách để Iran tránh các lệnh trừng phạt của Mỹ.
Thị trường đang có nhiều phản ứng trái chiều về động thái mới của Iran. Justin Bechler, người ủng hộ BTC, cho biết rằng stablecoin có thể bị đóng băng bởi nhà phát hành. Đó là lý do chính phủ Iran không thu phí bằng stablecoin. Stablecoin là tiền mã hóa ổn định, neo giá theo USD và tiền pháp định.
"USDT và USDC tích hợp chức năng danh sách đen ở cấp độ hợp đồng thông minh. Khi một địa chỉ bị đánh dấu, nhà phát hành stablecoin có thể đóng băng token, khiến chúng mất tính thanh khoản", Bechler nói.
Trong khi đó, Bitcoin không rõ tổ chức phát hành, không có người chịu trách nhiệm về việc tuân thủ pháp lý, không chịu sự kiểm soát trực tiếp từ các chính phủ. Các giao dịch Bitcoin cũng không bị "đóng băng" bởi thực thể nào. Lựa chọn của Iran xuất phát từ cấu trúc quan trọng này.
Theo những người ủng hộ, nếu chính phủ Iran chấp nhận BTC để thanh toán cho các tàu chở dầu, điều đó sẽ nâng cao uy tín của Bitcoin như một lớp thanh toán trung lập cho các giao dịch quốc tế.
Iran có thể sẽ sử dụng mã QR để thu tiền thanh toán bằng BTC.
Theo Alex Thorn, người đứng đầu bộ phận nghiên cứu của công ty đầu tư tiền điện tử Galaxy, ước tính mỗi tàu chở dầu sẽ phải trả từ 200.000 USD đến 2 triệu USD để đi qua eo biển Hormuz.
"Ngay sau khi email được gửi đến và Iran hoàn tất quá trình đánh giá, các tàu sẽ có vài giây để thanh toán bằng Bitcoin, đảm bảo chúng không thể bị truy tìm hoặc tịch thu do lệnh trừng phạt", Financial Times dẫn lời người phát ngôn của Liên đoàn các nhà xuất khẩu dầu khí và hóa dầu Iran.
Điều này cho thấy các tàu sẽ thanh toán thông qua Mạng Lightning. Đây là giải pháp thanh toán lớp 2 trên Bitcoin, cho phép các bên gửi giao dịch trong vài giây, thay vì phải chờ xác nhận khối trong 10 phút. Tuy nhiên, Thorn lưu ý, giao dịch lớn nhất được biết đến trên mạng Lightning cho đến nay có giá trị 1 triệu USD.
