Theo NASA, từ khoảng 18h44 ngày 6/4 (5h44 ngày 7/4 giờ Hà Nội), khi bay qua phía sau Mặt Trăng, tín hiệu vô tuyến và laser – vốn cho phép trao đổi thông tin hai chiều giữa tàu Orion và Trái Đất – sẽ bị chính Mặt Trăng chặn lại, dẫn đến gián đoạn liên lạc. Trong gần một giờ, bốn phi hành gia sẽ trải nghiệm sự tĩnh lặng và cô lập hoàn toàn, lặng lẽ du hành trong không gian tối tăm của vũ trụ.
Phi công Victor Glover của nhiệm vụ Artemis II cho biết, ông hy vọng thế giới sẽ sử dụng khoảng thời gian này để đoàn kết lại. “Khi chúng tôi ở phía sau Mặt Trăng, mất liên lạc với mọi người, hãy coi đó là một cơ hội: cùng cầu nguyện, hy vọng, gửi những suy nghĩ và cảm xúc tốt đẹp để chúng tôi có thể kết nối trở lại”, ông nói với BBC trước chuyến bay.
Với phi hành đoàn Artemis II, sự gián đoạn với Trái Đất cho phép họ dành toàn bộ sự chú ý vào khám phá Mặt Trăng. Họ sẽ tập trung chụp ảnh, nghiên cứu địa chất, đồng thời quan sát kỹ vẻ đẹp của thiên thể.
Tuy nhiên, dưới Trái Đất, đây lại là giai đoạn căng thẳng với nhóm phụ trách duy trì liên lạc. Tại Trạm Mặt đất Goonhilly ở Cornwall, tây nam nước Anh, một ăng-ten khổng lồ đang thu thập tín hiệu từ Orion, cẩn thận xác định vị trí của nó xuyên suốt hành trình và truyền thông tin về trụ sở chính của NASA.
Matt Cosby, Giám đốc công nghệ tại Goonhilly, cho hay: “Lần đầu tiên chúng tôi theo dõi tàu chở người. Chúng tôi sẽ hơi lo lắng khi tàu khuất sau Mặt Trăng, và rồi sẽ rất mừng rỡ khi thấy nó trở lại, biết rằng tất cả đều an toàn”.
Giới chuyên gia hy vọng sự gián đoạn liên lạc này sẽ sớm được khắc phục thời gian tới, khi NASA cũng như các cơ quan vũ trụ khác bắt đầu xây dựng căn cứ trên Mặt Trăng, đẩy mạnh công cuộc khám phá thiên thể. “Để thiết lập sự hiện diện bền vững trên Mặt Trăng, bạn cần liên lạc đầy đủ 24 giờ một ngày, kể cả ở phía xa, vì phía xa cũng cần được khám phá”, ông nói.
Những chương trình như Moonlight của Cơ quan Vũ trụ châu Âu (ESA) dự kiến phóng một mạng lưới vệ tinh xung quanh Mặt Trăng nhằm mang đến khả năng liên lạc liên tục và đáng tin cậy trong tương lai.
Hơn nửa thế kỷ trước, phi hành gia NASA Michael Collins của nhiệm vụ Apollo 11 cũng trải qua sự cô lập do mất tín hiệu khi tàu bay qua phía sau Mặt Trăng, thậm chí đơn độc hơn vì không ở cùng đồng đội.
Năm 1969, trong khi Neil Armstrong và Buzz Aldrin làm nên lịch sử với việc đặt những bước chân đầu tiên lên bề mặt Mặt Trăng, Collins ở lại khoang điều khiển, bay quanh thiên thể này. Khi tàu bay qua phía xa của Mặt Trăng, Collins chỉ còn một mình khi liên lạc với hai người trên bề mặt Mặt Trăng, cũng như với trung tâm điều khiển dưới mặt đất, bị ngắt trong 48 phút.
“Lúc đó tôi chỉ có một mình, thực sự một mình, hoàn toàn bị cô lập khỏi cuộc sống. Nếu đếm, số người sẽ là ba tỷ cộng thêm hai ở phía bên kia của Mặt Trăng, và chỉ một (cộng thêm những thứ chỉ Chúa mới biết) ở phía bên này”, ông viết trong cuốn hồi ký Carrying The Fire: An Astronaut’s Journeys xuất bản năm 1974. Trải nghiệm này sau đó cũng chỉ có 6 người khác cảm nhận được.
“Ngoài cửa sổ, tôi có thể thấy những ngôi sao, chỉ có thế. Nơi tôi biết có Mặt Trăng lại là một khoảng tối đen. Tôi chỉ xác định được Mặt Trăng vẫn hiện diện nhờ sự vắng mặt của những ngôi sao”, Collins miêu tả. Ông chia sẻ, nếu so sánh với trải nghiệm dưới Trái Đất, việc ở một mình trên một chiếc thuyền nhỏ giữa Thái Bình Dương trong màn đêm tối đen có lẽ gần giống nhất.
Tuy nhiên, Collins không hề lo sợ và luôn cảm thấy kỳ lạ khi giới truyền thông miêu tả mình là “người đàn ông cô đơn nhất lịch sử”.
“Tôi cảm thấy, không phải sợ hãi hay lẻ loi, mà là cực kỳ mong đợi, hài lòng, tự tin, gần như là hân hoan. Tôi thích cảm giác đó”, ông viết.
Là một trong những tính năng nổi bật, Chế độ phong tỏa (Lockdown Mode) được thiết kế để ngăn chặn tin tặc theo dõi chủ sở hữu iPhone. Chế độ này trở nên đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các cuộc tấn công ngày càng tinh vi, có thể vượt qua các biện pháp bảo mật thông thường của iOS.
Trong một tuyên bố mới đây từ Apple, công ty tự hào rằng kể từ khi tính năng này ra mắt cách đây gần 4 năm, các thiết bị được bảo vệ bởi Chế độ phong tỏa "chưa từng bị tấn công".
Chế độ phong tỏa được phát triển sau các cuộc tấn công phần mềm gián điệp Pegasus của NSO Group. Nhiều tổ chức như Tổ chức Ân xá Quốc tế, Citizen Lab và Google đã xác nhận khả năng ngăn chặn các cuộc tấn công của Chế độ phong tỏa. Thậm chí, Google đã phát hiện một trường hợp phần mềm gián điệp ngừng hoạt động khi phát hiện sự bảo vệ của chế độ này.
Ra mắt vào mùa hè năm 2022, Chế độ phong tỏa là một tính năng bảo mật miễn phí dành cho những người dễ bị tấn công mạng, như chính trị gia, nhà báo, nhà hoạt động và giám đốc điều hành cấp cao. Người dùng iPhone có thể dễ dàng kích hoạt tính năng từ ứng dụng Cài đặt > Quyền riêng tư & Bảo mật.
Tuy nhiên, việc sử dụng Chế độ phong tỏa sẽ thay đổi trải nghiệm sử dụng iPhone. Cụ thể, chế độ sẽ chặn hầu hết các tệp đính kèm và tất cả các bản xem trước liên kết trong ứng dụng Tin nhắn, đồng thời chặn cuộc gọi FaceTime từ các liên hệ mới. Trình duyệt cũng sẽ bị hạn chế trong việc sử dụng một số công nghệ và phông chữ, dẫn đến làm hỏng một số trang web. Thông tin vị trí sẽ không được chia sẻ trong ảnh và người dùng sẽ không thể sử dụng tính năng Album được chia sẻ.
Bên cạnh đó, iPhone sẽ yêu cầu mở khóa để kết nối với các phụ kiện và máy tính, đồng thời không tự động kết nối với các mạng Wi-Fi không an toàn. Cuối cùng, Chế độ phong tỏa sẽ chặn kết nối 2G và 3G cũng như các cấu hình thiết lập.
Trong khi Chế độ phong tỏa có thể gây khó khăn cho người dùng thông thường, đó là một sự đánh đổi hợp lý nếu người dùng cảm thấy mình là mục tiêu của tin tặc hoặc gián điệp. Chế độ phong tỏa giúp ngăn chặn các cuộc tấn công không cần nhấp chuột (zero-click attacks) có thể xảy ra qua tin nhắn hoặc trang web, từ đó bảo vệ thiết bị khỏi nguy cơ lây nhiễm phần mềm độc hại.
Nếu như trước đây, tội phạm mạng chủ yếu dựa vào kỹ năng và công cụ truyền thống, thì hiện nay sự can thiệp của AI đã làm thay đổi căn bản phương thức và bản chất của các mối đe dọa đến lĩnh vực an ninh mạng toàn cầu.
Phân tích tại hội thảo "Bảo mật trong kỷ nguyên AI - Chiến lược hình thành tương lai số" do Hiệp hội An ninh mạng quốc gia (NCA) phối hợp cùng Check Point Software Technologies tổ chức sáng 7.4 tại Hà Nội, đại tá Nguyễn Hồng Quân - Phó cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05 - Bộ Công an), Trưởng ban An ninh dữ liệu và Bảo vệ dữ liệu cá nhân (NCA) chỉ rõ: "Không gian mạng đang trở thành 'mặt trận nóng', nơi các mối đe dọa gia tăng cả về quy mô lẫn mức độ tinh vi. Với sự hỗ trợ của AI, các cuộc tấn công mạng có thể được tự động hóa, cá nhân hóa và triển khai nhanh chóng trên diện rộng".
Thực tế tại Việt Nam, các hình thức lừa đảo tinh vi như giả mạo danh tính, sử dụng công nghệ deepfake hay phát tán mã độc có khả năng tự thích nghi để né tránh hệ thống phòng thủ đang diễn ra phức tạp. Tội phạm mạng đang chuyển dần sang mô hình có tổ chức, mang tính "công nghiệp", tận dụng AI để tối ưu hóa hiệu quả tấn công, tạo áp lực tâm lý buộc nạn nhân chuyển tiền hoặc cung cấp dữ liệu nhạy cảm.
Ở góc nhìn quốc tế, bà Ruma Balasubramanian - Chủ tịch Check Point Software Technologies khu vực châu Á - Thái Bình Dương và Nhật Bản cũng đồng tình khi nhận định: "AI đang tái định hình cả sự đổi mới trong kinh doanh lẫn các rủi ro an ninh mạng". Bà Ruma phân loại mối đe dọa đặc thù của AI hiện nay thành ba nhóm chính: rò rỉ dữ liệu, tấn công chèn lệnh (prompt injection) và can thiệp quy trình. Những rủi ro này có quy mô và tốc độ lây lan vượt xa các phương thức truyền thống như lừa đảo qua email.
Đứng trước các nguy cơ, hành lang pháp lý tại Việt Nam đang được khẩn trương hoàn thiện, tiêu biểu là luật An ninh mạng và Chiến lược AI đến năm 2030, trong đó nhấn mạnh yêu cầu an toàn, minh bạch trong toàn bộ vòng đời công nghệ.
Theo đại tá Nguyễn Hồng Quân, giải pháp cốt lõi hiện nay nằm ở hai khía cạnh: bảo mật cho AI (Security for AI) và dùng AI cho an ninh (AI for Security). AI hoạt động như một bộ não ra quyết định; nếu bị tấn công hoặc "đầu độc dữ liệu", trí tuệ nhân tạo sẽ đưa ra sai lầm nghiêm trọng. Ngược lại, chính AI với năng lực xử lý vượt trội lại là công cụ đắc lực để nhận diện sớm mô hình tấn công mạng.
Nhằm giúp các doanh nghiệp xây dựng hạ tầng AI an toàn, đại diện Check Point đã đề xuất các giải pháp kỹ thuật như mô hình "AI Factory Security Blueprint", một kiến trúc tham chiếu giúp kiểm soát rủi ro từ hạ tầng GPU đến các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM). Đồng thời, nền tảng "AI Defense Plane" được giới thiệu nhằm cung cấp lớp phòng thủ đa tầng trước các hành vi độc hại từ AI agents và ngăn chặn rò rỉ dữ liệu, quản trị chặt chẽ các công cụ AI mà nhân viên sử dụng (tránh tình trạng Shadow AI).
Tuy nhiên, bài toán an ninh mạng không thể chỉ giải quyết bằng công nghệ đơn lẻ. Ông Nguyễn Hồng Quân nhấn mạnh: "AI không chỉ là công cụ, mà đang trở thành một yếu tố định hình lại không gian an ninh mạng và an ninh quốc gia. Việc chủ động nắm bắt, làm chủ và bảo đảm an toàn cho các công nghệ AI sẽ là yếu tố quyết định đối với sự phát triển bền vững và an toàn của mỗi quốc gia trong tương lai".
Để làm được điều đó, sự hợp tác là chìa khóa. Lãnh đạo NCA nhấn mạnh cần xây dựng hệ sinh thái an ninh mạng mở, nơi các bên cùng chia sẻ thông tin, phối hợp nghiên cứu và triển khai giải pháp công nghệ tiên tiến.
Trong những ngày vừa qua, các nền tảng mạng xã hội như X (Twitter) và Reddit bị bủa vây bởi nhiều bài đăng bày tỏ sự bất mãn. Điểm chung của những phản hồi này là ảnh chụp màn hình trình phát video của YouTube với dòng chữ gây ám ảnh: "Bỏ qua sau 86 giây". Đối với những người không sử dụng gói trả phí, đây thực sự là một 'cơn ác mộng' về trải nghiệm.
Đứng trước làn sóng chỉ trích, đại diện YouTube đã chính thức đưa ra phản hồi. Tuy nhiên, thay vì một lời xin lỗi hay giải thích về sự cố kỹ thuật, hãng này khẳng định YouTube không hề sử dụng định dạng quảng cáo không thể bỏ qua dài 90 giây và cũng không có bất kỳ cuộc thử nghiệm nào cho tính năng này.
Tuyên bố này ngay lập tức vấp phải sự hoài nghi từ cộng đồng công nghệ. Nếu YouTube không thực hiện, tại sao hàng loạt người dùng ở các khu vực khác nhau lại cùng gặp một hiện tượng khó hiểu như vậy vào cùng một thời điểm?
Nhiều chuyên gia phân tích cho rằng, đây có thể là một 'phép thử' bí mật của Google nhằm đo lường sức chịu đựng của người dùng trước khi chính thức tăng thời lượng quảng cáo. Nếu phản ứng quá tiêu cực, hãng có thể dễ dàng đổ cho lỗi kỹ thuật (bug) và rút lui mà không làm tổn hại đến uy tín thương hiệu.
Thực tế cho thấy, YouTube đang ngày càng mạnh tay hơn trong việc ép người dùng xem quảng cáo. Từ việc khai tử các ứng dụng chặn quảng cáo bên thứ ba cho đến việc nâng thời lượng quảng cáo không thể bỏ qua lên 30 giây vào năm ngoái. Bước đi 90 giây, nếu có thật, sẽ là một 'đòn chí mạng' thúc đẩy người dùng phải bỏ tiền mua gói Premium hoặc Premium Lite để tìm kiếm sự bình yên.
Hiện tại, YouTube cho biết họ vẫn đang tiếp tục tìm hiểu thêm về vấn đề này. Trong khi chờ đợi một câu trả lời thỏa đáng, các chuyên gia khuyến cáo người dùng nếu gặp phải tình trạng quảng cáo khó chịu này, hãy tích cực báo cáo và chia sẻ lên mạng xã hội. Tiếng nói từ cộng đồng là vũ khí duy nhất để ngăn chặn việc các nền tảng số biến không gian giải trí thành một 'trạm' quảng cáo.
