Trong chương trình khám, tư vấn và chụp X-quang miễn phí cho trẻ gù, vẹo cột sống diễn ra sáng 4-4 tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, các bác sĩ ghi nhận nhiều trường hợp trẻ em đến viện khi cột sống đã cong vẹo nghiêm trọng, có trường hợp lên tới 60 – 80 độ.
Một bé gái 11 tuổi ở Hà Nội được gia đình đưa đi khám khi cột sống đã vẹo tới 63 độ. Trước đó trẻ vẫn sinh hoạt bình thường, chỉ có biểu hiện lệch vai nhẹ nên không được chú ý.
Tương tự, nhiều trường hợp khác cũng được phát hiện muộn, có trẻ chưa đầy 10 tuổi đã vẹo trên 40 độ, thậm chí có cháu vẹo hơn 80 độ mới đến viện, khi cột sống đã biến dạng rõ rệt.
Theo các bác sĩ, điều đáng lo ngại là phần lớn trẻ đến khám khi bệnh đã tiến triển nặng. Việc phát hiện muộn khiến quá trình điều trị khó khăn hơn rất nhiều, đồng thời làm tăng nguy cơ biến chứng lâu dài.
PGS.TS Đinh Ngọc Sơn, Trưởng khoa phẫu thuật cột sống, Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, cho biết vẹo cột sống là bệnh lý khá phổ biến ở trẻ em, chiếm khoảng 0,5 – 1% dân số.
Phần lớn các trường hợp không xác định được nguyên nhân, ngoài ra có thể liên quan đến dị tật bẩm sinh, bệnh lý thần kinh – cơ hoặc thói quen sinh hoạt sai tư thế kéo dài.
Theo bác sĩ Sơn, xu hướng trẻ đến khám muộn đang gia tăng. Khi đó cột sống không chỉ cong vẹo rõ rệt mà còn kéo theo nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe như biến chứng về hô hấp, tuần hoàn.
“Khi cột sống cong vẹo, lồng ngực bị biến dạng sẽ làm giảm thể tích phổi. Điều này khiến phổi không thể nở và phát triển bình thường. Ở những trường hợp nặng, một bên phổi có thể bị xẹp, dẫn đến suy giảm nghiêm trọng chức năng hô hấp”, bác sĩ Sơn nói.
Theo bác sĩ Sơn, nguyên tắc quan trọng nhất trong điều trị vẹo cột sống là phát hiện sớm và can thiệp kịp thời. Nếu được phát hiện ở giai đoạn đầu, trẻ có nhiều lựa chọn điều trị và chưa chắc phải phẫu thuật.
Ở giai đoạn nhẹ, trẻ có thể chỉ cần tập các bài phục hồi chức năng, bơi lội hoặc vận động phù hợp để cải thiện tư thế.
Khi bệnh tiến triển hơn, bác sĩ sẽ chỉ định thêm áo chỉnh hình nhằm kiểm soát độ cong của cột sống. Loại áo này cần được đeo trong nhiều giờ mỗi ngày, có tác dụng nén và điều chỉnh cột sống.
Tuy nhiên theo các bác sĩ, việc đeo áo không thể thay thế hoàn toàn cho tập luyện. Nếu trẻ không vận động, cơ lưng sẽ yếu đi, làm giảm hiệu quả điều trị. Vì vậy việc duy trì tập luyện hằng ngày là rất cần thiết.
Chỉ khi các phương pháp bảo tồn không còn hiệu quả hoặc độ cong quá lớn, bác sĩ mới cân nhắc phẫu thuật.
Một trong những nguyên nhân khiến nhiều trẻ đến viện muộn là do phụ huynh chưa chú ý đến các dấu hiệu ban đầu của bệnh. Bác sĩ Sơn khuyến cáo việc phát hiện sớm vẹo cột sống không quá khó và hoàn toàn có thể thực hiện tại nhà.
Khi trẻ đứng thẳng, phụ huynh có thể quan sát xem hai vai có cân đối hay không, có hiện tượng lệch vai hay không. Khi trẻ cúi người về phía trước, nếu một bên lưng nhô cao hơn bên còn lại, đó có thể là dấu hiệu bất thường, cần đưa trẻ đi khám.
Bác sĩ cũng cảnh báo thói quen sinh hoạt không đúng như ngồi học sai tư thế, cúi gập người, mang cặp quá nặng hoặc ít vận động trong thời gian dài đều ảnh hưởng đến cột sống của trẻ.
Do đó phụ huynh, giáo viên cần chú ý điều chỉnh tư thế ngồi học, khuyến khích trẻ vận động thể chất thường xuyên và kiểm tra cột sống định kỳ, đặc biệt trong giai đoạn trẻ phát triển nhanh.
Một thìa canh (khoảng 7 g) hạt lanh xay cung cấp:
Calo: 37
Protein: 1 g
Chất béo: 3 g (chủ yếu là chất béo không bão hòa có lợi)
Chất xơ: 2 g (chiếm gần 30% trọng lượng hạt)
Giá trị cơ thể cần hàng ngày:
Thiamine (Vitamin B1): 10% DV
Đồng: 9% DV
Mangan: 8% DV
Magie: 7% DV
Hạt lanh còn chứa selen, kẽm, vitamin B6, sắt và folate, tạo nên một tổ hợp vi chất tốt cho sức khỏe tổng thể.
Lợi ích
Giàu axit béo omega-3
Nếu cá hồi cung cấp omega-3 động vật nổi bật thì hạt lanh là một trong những nguồn omega-3 hàng đầu từ thực vật. Loại hạt này giàu axit alpha-linolenic (ALA) - loại axit béo thiết yếu mà cơ thể không tự tổng hợp được.
ALA trong hạt lanh có thể giúp giảm viêm mạn tính, góp phần hạn chế hình thành mảng bám trong mạch máu và giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đột quỵ. Với người ăn chay hoặc ít ăn cá, hạt lanh là lựa chọn thay thế phù hợp để bổ sung omega-3.
Phòng ung thư
Hạt lanh nổi bật với hàm lượng lignans rất cao, hơn nhiều lần so với các thực phẩm thực vật khác. Đây là hợp chất phytoestrogen, có đặc tính chống oxy hóa, có thể giúp điều hòa nội tiết và giảm nguy cơ ung thư, đặc biệt là ung thư vú ở phụ nữ sau mãn kinh.
Giàu chất xơ hỗ trợ tiêu hóa
Chất xơ là thành phần không thể thiếu để duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh. Hạt lanh cung cấp cả hai loại chất xơ quan trọng gồm hòa tan và không hòa tan. Chất xơ hòa tan hỗ trợ ổn định đường huyết, giảm cholesterol và tạo cảm giác no lâu, trong khi chất xơ không hòa tan thúc đẩy nhu động ruột, ngăn táo bón. Sự kết hợp này còn nuôi dưỡng hệ vi sinh vật có lợi trong ruột, giúp tăng cường sức đề kháng cho cơ thể.
Giảm mức cholesterol
Nhờ nguồn giàu chất xơ, lignan và axit béo omega-3, ăn hạt lanh giúp giảm hấp thu cholesterol trong ruột. Hiệu quả tốt hơn khi dùng ở dạng xay nhuyễn thay vì dạng nguyên hạt và thêm vào thức ăn.
Ổn định đường huyết và kiểm soát cân nặng
Hạt lanh là lựa chọn phù hợp cho người mắc tiểu đường type 2 và những người muốn kiểm soát cân nặng. Chất xơ hòa tan trong hạt lanh làm chậm hấp thu đường, hạn chế tăng đường huyết sau ăn và cải thiện độ nhạy insulin. Đồng thời, lượng chất xơ dồi dào trong loại hạt này còn tạo cảm giác no lâu, giảm cảm giác thèm ăn, hỗ trợ kiểm soát lượng calo nạp vào. Nhờ đó, việc giảm cân trở nên bền vững và ít gây mệt mỏi hơn.
Lưu ý
Để tận dụng tối đa giá trị dinh dưỡng, nên ưu tiên dùng hạt lanh xay thay vì hạt nguyên vì lớp vỏ cứng khiến cơ thể khó hấp thụ dưỡng chất. Bạn có thể dễ dàng thêm hạt lanh vào bữa ăn hàng ngày như rắc vào yến mạch, sữa chua, sinh tố hoặc dùng khi làm bánh. Hạt lanh xay còn có thể thay thế trứng trong nấu ăn chay hoặc dùng dầu hạt lanh để trộn salad (không nên đun ở nhiệt độ cao).
Dù có nhiều lợi ích, hạt lanh cần được sử dụng điều độ. Do giàu chất xơ, nên bắt đầu với lượng nhỏ và tăng dần để tránh đầy hơi, đồng thời uống đủ nước. Phụ nữ mang thai, cho con bú hoặc người có bệnh lý liên quan hormone nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi dùng. Ngoài ra, hạt lanh có thể ảnh hưởng đến hấp thu thuốc hoặc gây dị ứng ở một số trường hợp ít gặp.
Không ít người có thói quen chỉnh nhiệt độ máy lạnh xuống rất thấp để “mát nhanh”. Tuy nhiên, Cơ quan Bảo vệ Môi trường Mỹ khuyến nghị mức nhiệt lý tưởng khi ngủ nên ở khoảng 25 - 27°C. Đây là ngưỡng giúp cơ thể duy trì thân nhiệt ổn định, tránh chênh lệch quá lớn với môi trường bên ngoài.
Bác sĩ Neha Pathania, chuyên gia da liễu ở Ấn Độ, cho biết việc ngủ trong môi trường quá lạnh có thể làm khô da, mất nước qua niêm mạc, dẫn đến tình trạng khô họng, nghẹt mũi hoặc thậm chí đau đầu sau khi thức dậy.
Ban đêm, thân nhiệt cơ thể tự nhiên giảm xuống để chuẩn bị cho giấc ngủ sâu. Nếu máy lạnh duy trì nhiệt độ thấp liên tục, cơ thể có thể bị “lạnh quá mức” về gần sáng.
Theo Bộ Năng lượng Mỹ, chế độ “sleep” giúp tăng nhiệt độ dần theo thời gian, vừa phù hợp sinh lý cơ thể vừa tiết kiệm điện đáng kể. Các chuyên gia cũng cho biết, chỉ cần tăng 1°C có thể giúp giảm khoảng 3 - 5% điện năng tiêu thụ so với việc duy trì nhiệt độ thấp liên tục.
Máy lạnh hoạt động bằng cách loại bỏ độ ẩm trong không khí, khiến môi trường trở nên khô hơn bình thường. Điều này có thể ảnh hưởng đến đường hô hấp và làn da.
Không khí khô có thể làm kích ứng niêm mạc mũi, họng, khiến bạn dễ bị ho khan hoặc viêm họng nhẹ, theo Cleveland Clinic.
Bác sĩ Rajeev Jayadevan, chuyên gia y tế công cộng Ấn Độ, cũng cảnh báo môi trường điều hòa kín, ít độ ẩm có thể làm tăng nguy cơ khó chịu đường hô hấp nếu sử dụng kéo dài mà không bổ sung độ ẩm.
Giải pháp đơn giản: Uống đủ nước trong ngày, có thể đặt một chậu nước nhỏ hoặc dùng máy tạo ẩm trong phòng ngủ.
Ngủ dưới luồng gió thổi trực tiếp từ máy lạnh có thể gây co cơ, đau cổ vai gáy hoặc cảm lạnh. Các chuyên gia khuyến nghị nên chỉnh hướng gió lên trần hoặc sang 2 bên để không khí phân tán đều.
Ngoài ra, nên đắp chăn mỏng để giữ ấm cơ thể, đặc biệt là vùng bụng và cổ.
Để tiết kiệm điện, việc đóng kín cửa phòng khi bật máy lạnh là cần thiết. Tuy nhiên, nếu phòng quá kín trong thời gian dài, không khí sẽ trở nên ngột ngạt.
Các chuyên gia khuyên nên mở cửa phòng vào ban ngày hoặc sau khi tắt máy để trao đổi không khí, giúp môi trường sống trong lành hơn.
Sử dụng thêm quạt khi bật máy lạnh giúp luồng khí lạnh lan tỏa nhanh và đều hơn. Nhờ đó, bạn có thể đặt nhiệt độ cao hơn mà vẫn cảm thấy mát, giảm đáng kể điện năng tiêu thụ.
Theo các chuyên gia, duy trì nhiệt độ máy lạnh hợp lý, dùng chế độ tiết kiệm điện, giữ độ ẩm và vệ sinh máy thường xuyên giúp bạn ngủ ngon, bảo vệ sức khỏe và tiết kiệm điện mùa nắng nóng, theo Cleveland Clinic.
Chị Nguyễn Thị Hòa (sinh năm 1982), hiện sống tại Phúc Yên, từng có một hành trình đầy gian nan để cân chỉnh vóc dáng. Sau khi sinh bé thứ ba, cơ thể chị biến đổi trầm trọng. Cân nặng tăng không kiểm soát, kèm theo bệnh lý suy giáp do viêm giáp tự miễn khiến chị luôn trong trạng thái mệt mỏi và tự ti về ngoại hình mà chị tự mô tả là "sồ sề".
"Mình cao 1,52 m nhưng nặng tới gần 55 kg, vòng eo chạm mốc 82 cm. Cảm giác như mỗi ngày đều phải vác một chiếc 'thùng nước lèo' trước bụng. Điều mình trăn trở nhất là làm sao để khỏe mạnh, làm tấm gương về lối sống cho ba đứa con", chị Hòa chia sẻ.
Nôn nóng tìm lại vóc dáng, chị bắt đầu với chế độ ăn Keto (cắt giảm tối đa tinh bột). Trong hai tháng kiên trì, chị có giảm được số cân như ý nhưng cái giá phải trả không hề rẻ. Cơ thể chị luôn uể oải, thiếu sức sống do thiếu hụt tinh bột trầm trọng. Chồng chị thậm chí phản đối kịch liệt vì thấy vợ "hành xác" thay vì khỏe lên. Ngay sau khi quay lại chế độ ăn bình thường, cân nặng của chị nhanh chóng quay về vạch xuất phát.
Keto (ketogenic) là phương pháp giảm cân dựa trên việc cắt giảm tối đa carbohydrate, tăng chất béo và ăn protein ở mức vừa phải nhằm buộc cơ thể chuyển sang trạng thái đốt mỡ thay vì đường (ketosis). Tuy nhiên, chế độ ăn này cũng tiềm ẩn nhiều tác dụng phụ như có thể khiến cơ thể thiếu chất, rối loạn điện giải, gây táo bón, những vấn đề về thận nếu không áp dụng đúng cách hoặc kéo dài, theo Very Well Health.
Tháng 6/2023, sau nửa năm theo dõi và tìm hiểu qua một người bạn, chị Hòa quyết định tham gia chương trình cân chỉnh vóc dáng dựa trên cơ cấu dinh dưỡng bền vững. Thay vì loại bỏ nhóm chất, chị học cách ăn đúng và đủ 4 nhóm: Đạm động vật, đạm thực vật, chất xơ và tinh bột.
Từ tháng 6 đến tháng 9/2023, trong vòng 90 ngày, chị Hòa tuân thủ nghiêm ngặt cơ cấu bữa ăn nhưng với tâm thế hoàn toàn thoải mái. "Điều mình thích nhất là không phải ăn kiêng. Mình nhận ra bấy lâu nay cả gia đình đã ăn sai, ăn thiếu chất mà không biết. Giờ đây, thực phẩm chỉ là rau củ quả theo mùa, theo vùng miền nên rất dễ chế biến và tiết kiệm", chị Hòa cho biết.
Song song với việc điều chỉnh thực đơn, chị Hòa chọn đi bộ làm môn thể thao chính. Bắt đầu từ những bước chân nhỏ với 5.000 bước mỗi ngày, hiện tại chị duy trì đều đặn 10.000 bước.
Theo chị, đi bộ là bộ môn "rẻ nhất, dễ nhất" nhưng mang lại giá trị tinh thần cực lớn. Nó không chỉ giúp đốt cháy năng lượng mà còn là khoảng thời gian để chị giảm stress, kết nối với thiên nhiên và những người xung quanh. Sự nhẹ nhõm về cả thể chất lẫn tinh thần khiến chị cảm giác như được tìm lại "thanh xuân lần thứ hai".
Đi bộ 10.000 bước mỗi ngày được xem là mục tiêu vận động của nhiều người. Hiệu quả tùy thuộc vào thể trạng của từng cá nhân, song bài tập này mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tổng thể như giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch, tăng cường các cơ thân dưới, giảm cân hiệu quả, cải thiện tâm trạng và tập trung.
Lưu ý 10.000 bước không phải là mục tiêu tối ưu với mọi người. Số bước tốt nhất với mỗi người có thể thay đổi hàng ngày, hàng tuần, hàng tháng, dựa trên một số yếu tố như tuổi tác, thể lực, cân nặng, mục tiêu cá nhân, thói quen hoạt động thể chất nói chung. Người mới tập thể dục có thể giảm số bước chân mỗi ngày, trong khi người hay hoạt động cường độ cao trong thời gian ngắn có thể tăng số bước.
Kết quả sau 3 tháng khiến chính chị cũng ngỡ ngàng. Cân nặng giảm từ 54,8 kg xuống 49 kg, vòng eo giảm ngoạn mục 15 cm (từ 82 cm xuống 67 cm). Vòng một và vòng ba cũng trở nên săn chắc, gọn gàng hơn.
Dữ liệu từ cân sinh học - thiết bị đo lường tác động của lão hóa lên chức năng cơ thể - ghi nhận tuổi sinh học của Hòa dao động ở mức 32, trẻ hơn tuổi thực khi đó 10 năm.
"Mặc dù khái niệm tuổi sinh học vẫn còn nhiều tranh luận trong giới y khoa về phương pháp đo lường chuẩn xác, nhưng sự cải thiện rõ rệt về năng lượng và sức bền của là những bằng chứng thực tế", người phụ nữ nói.
Thay đổi của chị Hòa đã lan tỏa thành lối sống của cả gia đình. Con cái chị hào hứng hơn với những bữa cơm "đa dạng sắc màu", đủ chất xơ và đạm sạch. Thậm chí, người phụ nữ còn có thể áp dụng quy tắc ăn uống này ngay cả khi đi dự tiệc mà không lo tăng cân trở lại.
"Từ một bà nội trợ vừa kinh doanh vừa chăm con, việc thay đổi vóc dáng thành công không chỉ giúp mình khỏe hơn mà còn mở ra cơ hội nghề nghiệp mới. Mình có thêm công việc tay trái từ chính trải nghiệm của bản thân", chị Hòa hạnh phúc chia sẻ.
