Tổng thư ký NATO Mark Rutte ngày 8/4 tới Washington họp kín với Tổng thống Mỹ Donald Trump để thảo luận về những vấn đề gai góc nhất trong mối quan hệ song phương, đặc biệt là về cuộc chiến Iran, cuộc xung đột hoàn toàn không liên quan đến liên minh quân sự lớn nhất thế giới này.
Kể từ khi phát động cuộc chiến, ông Trump đã chế giễu các đồng minh châu Âu là “những kẻ hèn nhát”, chỉ trích NATO là “hổ giấy” vì đã phớt lờ lời kêu gọi hỗ trợ của ông khi Iran gần như phong tỏa eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch với ngành năng lượng thế giới.
Ông Trump ngày 1/4 tuyên bố “chắc chắn sẽ xem xét” khả năng rút Mỹ khỏi NATO, liên minh quân sự mà ông cho rằng không mang lại nhiều lợi ích cho Mỹ. Đến ngày 6/4, Tổng thống Mỹ tiếp tục nhắc lại lời đe dọa này.
Những tuyên bố cứng rắn của ông Trump đã làm sứt mẻ nghiêm trọng mối quan hệ giữa Mỹ với các đồng minh Mỹ trong NATO. Tuy nhiên, các lãnh đạo châu Âu phải tìm cách ngăn ông rút khỏi NATO, ngay cả khi những quốc gia này đang chật vật gánh chịu những tổn thất kinh tế từ cuộc chiến của Mỹ – Israel với Iran. Điều đó khiến ông Rutte đối mặt với một “sứ mệnh giải cứu” đầy khó khăn trong chuyến đi tới Washington, theo bình luận viên Lorne Cook của AP.
Câu hỏi đầu tiên mà các phóng viên đặt ra cho Tổng thư ký NATO sau khi ông kết thúc cuộc họp kín với Tổng thống Mỹ là ông Trump có tuyên bố rút Mỹ khỏi liên minh hay không. Ông Rutte tránh trả lời trực tiếp vào câu hỏi, mô tả cuộc gặp là “cuộc trò chuyện thực sự giữa những người bạn”.
Ông Trump, trong một bài viết trên mạng xã hội ngày 9/4, cho rằng NATO “thật đáng thất vọng” và không hiểu bất cứ điều gì “trừ khi bị gây áp lực”. Tuy nhiên, Tổng thống Mỹ không nhắc lại lời đe dọa rút khỏi NATO.
“Đôi khi chúng tôi vẫn phải lo liệu các vấn đề chính trị trong nước”, ông Rutte phát biểu tại Viện Ronald Reagan ở Washington hôm 9/4, một lời nhắc nhở khéo léo rằng cuộc chiến tại Iran vốn không được lòng dân tại châu Âu. “Tất nhiên NATO tồn tại để bảo vệ châu Âu, nhưng cũng là để bảo vệ Mỹ”.
Ông chỉ rõ rằng quân đội Mỹ vẫn được hưởng lợi rất lớn từ hệ thống căn cứ tại châu Âu khi đã sử dụng những nơi này làm hậu cứ cho các chiến dịch tại Iran, bất chấp căng thẳng đang diễn ra.
Tuy nhiên, những rạn nứt ngày càng lớn cho thấy dù Mỹ – Iran có thể đạt thỏa thuận chấm dứt chiến sự trong cuộc đàm phán ở Pakistan vào cuối tuần này, những tổn thương trong mối quan hệ đồng minh Mỹ – NATO khó có thể xóa nhòa trong một sớm một chiều, theo bình luận viên Cook.
Cuộc chiến Iran “đã trở thành một bài kiểm tra sức bền đối với mối quan hệ xuyên Đại Tây Dương”, Thủ tướng Đức Friedrich Merz nói, đồng thời thừa nhận đất nước ông đang chịu tổn thất nặng nề do thị trường năng lượng bị gián đoạn vì xung đột.
“Chúng tôi không muốn và cá nhân tôi cũng không muốn thấy NATO bị chia rẽ”, ông cho hay.
Ông Trump đã tỏ thái độ không hài lòng với NATO từ nhiều năm trước, xuất phát từ quan điểm cho rằng các nước châu Âu bấy lâu nay chỉ hưởng lợi nhờ chiếc ô an ninh của Mỹ. Cơn thịnh nộ mới nhất bắt nguồn từ việc các đồng minh không ủng hộ việc Mỹ cùng Israel tấn công Iran, trong đó Anh và Tây Ban Nha thậm chí còn hạn chế chiến đấu cơ Mỹ sử dụng căn cứ quân sự trên lãnh thổ của họ.
Tổng thống Trump gia tăng lời đe dọa nhắm vào NATO dù đang hướng tới việc kết thúc cuộc chiến. Trước khi phát động chiến dịch tấn công, ông thậm chí còn không muốn xây dựng một liên minh với các nước châu Âu.
Tuần trước, ông nói với báo Telegraph rằng mình có thể sẽ rút Mỹ hoàn toàn khỏi liên minh. Trong cuộc họp báo hồi đầu tuần, một ngày trước lệnh ngừng bắn, Tổng thống còn nhắc lại việc vẫn muốn giành quyền kiểm soát Greenland, vùng lãnh thổ tự trị của Đan Mạch ở Bắc Đại Tây Dương.
Ông Trump nói rằng Mỹ muốn có Greenland nhưng NATO không chịu giao hòn đảo, coi đó là lý do hàng đầu khiến ông muốn rút khỏi liên minh. Việc Tổng thống Trump quay trở lại tập trung vào vấn đề Greenland gây bất ngờ bởi hồi tháng 1, ông từng tuyên bố mình và ông Rutte đã thiết lập được khuôn khổ “tuyệt vời” cho thỏa thuận tương lai về hòn đảo.
Các cuộc đàm phán ba bên giữa giới chức Greenland, Đan Mạch và Mỹ vẫn tiếp diễn từ đó đến nay. Dù chưa có dấu hiệu nào cho thấy những cuộc thảo luận sẽ giúp Washington giành được quyền kiểm soát Greenland, một quan chức Nhà Trắng cho biết chính quyền vẫn rất lạc quan về tiến trình đàm phán.
Trước đây, nhiều đồng minh của ông Trump tại Washington từng tìm cách kiềm chế Tổng thống công kích NATO, cố gắng nhắc nhở ông về sức mạnh mà Mỹ nhận được khi có thể đồn trú quân đội và chiến đấu cơ tại châu Âu. Tuy nhiên, trong những tuần qua, nhiều người ủng hộ cuộc chiến tại Iran đã quay sang hậu thuẫn ông Trump gây áp lực lên NATO, nhất là khi Tổng thống đang giận dữ trước việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz.
Sean Hannity, người dẫn chương trình Fox News, đã phát biểu trong chương trình tối 8/4 rằng châu Âu là “một lục địa đang chết dần”, đồng thời đặt câu hỏi rằng “liệu có đáng để tiếp tục duy trì NATO trong tương lai hay không”.
Jack Keane, tướng quân đội về hưu từng được ông Trump trao tặng Huân chương Tự do Tổng thống vào năm 2020, nói ông không nghĩ Tổng thống sẽ rút khỏi NATO vì liên minh này vẫn còn giá trị, nhưng ông tin rằng chắc chắn sẽ có những hệ lụy đi kèm.
“Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu chúng ta quyết định rút bớt quân khỏi các nước Tây Âu để chuyển sang các quốc gia Đông Âu”, tướng Keane cho biết.
Wall Street Journal hôm 8/4 đưa tin Tổng thống Trump đang cân nhắc chuyển quân đội Mỹ đồn trú tại châu Âu từ những quốc gia bị coi là không hỗ trợ chiến dịch ở Iran sang những nước có thái độ ủng hộ như Ba Lan và Romania. Nhà Trắng không bình luận về thông tin này, nhưng một quan chức quân sự cấp cao Mỹ tại châu Âu tiết lộ các phương án đang được xem xét.
Tổng thư ký NATO từ chối xác nhận thông tin này. “Tôi hoàn toàn hiểu rằng theo thời gian, Mỹ ngày càng muốn xoay trục sang khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương”, ông Rutte nói.
Ông cũng ca ngợi ông Trump vì đã buộc các đồng minh phải chi tiêu nhiều hơn cho quốc phòng. Tổng thư ký NATO chúc mừng Tổng thống Mỹ về cuộc chiến Iran và kiềm chế chỉ trích lời cảnh báo của ông Trump rằng “cả một nền văn minh sẽ lụi tàn” nếu Iran không chịu mở lại eo biển.
“Tại đây, cho phép tôi được tán dương Tổng thống Trump vì tầm nhìn và sự lãnh đạo táo bạo của ông”, ông Rutte nói trong bài phát biểu hôm 9/4 về vai trò của Mỹ trong NATO. Tổng thư ký NATO cũng “trách khéo” một số đồng minh vì “hơi chậm trễ” trong việc hỗ trợ Mỹ giải quyết vấn đề Iran.
Trong thông cáo với tiêu đề "Bầu Chủ tịch nước Việt Nam Tô Lâm và Thủ tướng Lê Minh Hưng" đăng ngày 7-4 giờ Washington, Ngoại trưởng Marco Rubio cho biết Mỹ gửi lời chúc mừng Tổng Bí thư Tô Lâm được bầu làm Chủ tịch nước và chúc mừng ông Lê Minh Hưng được bầu làm Thủ tướng.
Ông Rubio nhấn mạnh Mỹ đặc biệt coi trọng quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện với Việt Nam, được xây dựng trên hơn ba thập kỷ phát triển tình hữu nghị, sự tôn trọng lẫn nhau và những lợi ích chung.
"Chúng tôi đánh giá cao sự hợp tác chặt chẽ của Việt Nam trong việc thúc đẩy thịnh vượng kinh tế, mở rộng giao lưu Nhân dân, và cùng nhau thúc đẩy hòa bình và ổn định tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở" - ông Rubio nêu rõ.
Ngoại trưởng Mỹ chia sẻ thêm: "Chúng tôi mong muốn hợp tác chặt chẽ với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Thủ tướng Lê Minh Hưng và Chính phủ Việt Nam nhằm thúc đẩy hòa bình và thịnh vượng cho người dân hai nước, đồng thời tiếp tục làm cho hai quốc gia trở nên an toàn hơn, vững mạnh hơn và thịnh vượng hơn".
Trước đó, được tin Tổng Bí thư Tô Lâm được bầu giữ chức Chủ tịch nước vào ngày 7-4, lãnh đạo cấp cao nhiều nước đã có điện, thư và thông điệp chúc mừng.
Theo thông tin từ Bộ Ngoại giao, trong thư chúc mừng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Lào Thongloun Sisoulith khẳng định việc Tổng Bí thư Tô Lâm được bầu làm Chủ tịch nước thể hiện sự tin tưởng cao của Đảng, Nhà nước và Nhân dân Việt Nam đối với sự lãnh đạo, chỉ đạo tài tình của ông Tô Lâm và sự đánh giá cao về những thành tựu, đóng góp to lớn và sự cống hiến không mệt mỏi của ông trong thời gian qua.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình chúc mừng Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, nhấn mạnh việc tăng cường đoàn kết và hợp tác giữa hai nước là phù hợp với lợi ích chung của hai Đảng, hai quốc gia trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực diễn biến nhanh chóng, phức tạp hiện nay.
Tổng thống Nga Vladimir Putin chúc mừng Tổng Bí thư Tô Lâm nhân dịp được bầu làm Chủ tịch nước, đánh giá quyết định của Quốc hội Việt Nam một lần nữa chứng tỏ uy tín chính trị cao nhất của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và sự ủng hộ rộng rãi nhất đối với đường lối phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam và bảo vệ quyền lợi của đất nước trên trường quốc tế.
Tổng thống Nga Putin tin tưởng rằng việc Tổng Bí thư Tô Lâm giữ cương vị Chủ tịch nước sẽ tạo điều kiện tăng cường hơn nữa quan hệ Đối tác chiến lược toàn diện giữa Nga và Việt Nam.
Lãnh đạo nhiều quốc gia khác, trong đó có Quốc vương Campuchia Norodom Sihamoni và Chủ tịch Thượng viện Campuchia Hun Sen; Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi, cũng đã chúc mừng Tổng Bí thư Tô Lâm được bầu làm Chủ tịch nước.
Trong khi đó, Thủ tướng nhiều quốc gia gồm Lào, Trung Quốc, Campuchia... cũng đã gửi lời chúc mừng đến Thủ tướng Lê Minh Hưng.
Theo đặc phái viên TTXVN, tại sự kiện, bà Veronica Squinzi - Phó chủ tịch phụ trách quốc tế, Hiệp hội Doanh nghiệp vùng Lombardy, Liên đoàn Công nghiệp và Giới chủ Ý - nhấn mạnh chuyến thăm của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn là dấu mốc quan trọng trong quan hệ giữa hai nước.
Theo bà, với vai trò là vùng kinh tế đứng đầu của Ý, vùng Lombardy là trái tim của hệ thống công nghiệp và công nghệ của đất nước.
Thành phố Milan là thủ phủ của khu vực, trung tâm tài chính, kinh doanh hàng đầu của Ý cũng như là cửa ngõ vào thị trường châu Âu cho các doanh nghiệp và các nhà đầu tư quốc tế.
Nhiều công ty Ý đang hoạt động tại Việt Nam có nguồn gốc từ vùng Lombardy. Nơi này cũng mang đến cho các doanh nghiệp, tổ chức Việt Nam điểm tiếp cận ưu việt vào hệ sinh thái công nghiệp và đổi mới của Ý tại châu Âu.
Ông Raffaele Cattaneo - Quốc vụ khanh vùng Lombardy - cho biết từ năm 2003, Lombardy đã xác định Việt Nam là đối tác ưu tiên trong khu vực ASEAN.
Việc khai trương đường bay thẳng Milan - Hà Nội là minh chứng rõ nét cho sự thành công trong hợp tác giữa vùng Lombardy và Việt Nam.
Lombardy nhìn thấy cơ hội phát triển to lớn tại Việt Nam và các doanh nghiệp vùng này sẵn sàng hỗ trợ các đối tác Việt Nam về chuyên môn và công nghệ cao, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất cơ khí, chuyển đổi xanh và kinh tế tái tạo, hướng tới sự phát triển bền vững, giáo dục, hợp tác đào tạo nguồn nhân lực và phục hồi các giá trị kiến trúc, văn hóa.
Phát biểu tại tọa đàm, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ tọa đàm là sự kiện có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh quan hệ hữu nghị và hợp tác giữa hai nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, sâu sắc, hiệu quả và thực chất hơn.
Chủ tịch Quốc hội nêu rõ sau 4 thập kỷ đổi mới, mở cửa và hội nhập, Việt Nam đã vươn lên mạnh mẽ. Hiện nay Việt Nam triển khai 3 đột phá chiến lược, đặt mục tiêu tăng trưởng GDP năm 2026 đạt trên 10% và đạt mức tăng trưởng hai con số trong giai đoạn 2026 - 2030.
Việt Nam đồng thời quyết tâm thực hiện thắng lợi cuộc cách mạng về tinh gọn tổ chức bộ máy, tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn, nút thắt về thể chế, nguồn nhân lực và cơ sở hạ tầng, tạo lập môi trường thuận lợi cho sản xuất, đầu tư, kinh doanh. Công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực được quan tâm, đẩy mạnh, tạo niềm tin cho nhà đầu tư.
Việt Nam cũng phấn đấu tạo đột phá về phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, để thực hiện hai mục tiêu chiến lược là đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao.
Để đạt được những mục tiêu này, Việt Nam xác định phải phát huy tối đa nội lực, đồng thời tận dụng hiệu quả ngoại lực thông qua hội nhập và hợp tác quốc tế.
Chủ tịch Quốc hội đề nghị Việt Nam và Ý tập trung vào các định hướng hợp tác ưu tiên, trong đó tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ thể chế, pháp lý, tạo điều kiện thuận lợi hơn nữa cho thương mại và đầu tư, thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực mà Ý có thế mạnh và Việt Nam có nhu cầu như công nghiệp chế tạo, công nghệ cao, chuyển đổi xanh, năng lượng tái tạo, hạ tầng, công nghiệp hỗ trợ, chế biến thực phẩm.
Ông cũng đề nghị tăng cường kết nối doanh nghiệp hai nước, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu, đẩy mạnh hợp tác về đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.
Đặc biệt, phát huy vai trò của Quốc hội, Nghị viện hai nước trong việc giám sát, hoàn thiện cơ chế, chính sách và tạo môi trường pháp lý ổn định, minh bạch, thuận lợi cho các hoạt động hợp tác lâu dài.
Sau tọa đàm này, Chủ tịch Quốc hội đề nghị doanh nghiệp hai nước gặp gỡ - kết nối - ký kết - triển khai. Mỗi dự án phải có đầu ra - đầu vào - nhân lực - công nghệ - tài chính rõ ràng, mốc thời gian - thước đo hiệu quả cụ thể, cùng làm, cùng tiến, cùng thắng.
Chủ tịch Quốc hội khẳng định: "Quốc hội Việt Nam cam kết sẽ tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp trong việc xây dựng và hoàn thiện thể chế, tạo môi trường đầu tư kinh doanh thuận lợi, minh bạch và cạnh tranh, qua đó góp phần thúc đẩy quan hệ hợp tác Việt Nam - Ý ngày càng phát triển thực chất, hiệu quả và bền vững".
Sau 6 tuần giao tranh căng thẳng, sáng 8-4 giờ Việt Nam, Mỹ và Iran đã đạt thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần.
Thông báo được đưa ra sau khi Pakistan đề xuất Mỹ hoãn tấn công 2 tuần và Iran mở lại eo biển Hormuz để tạo điều kiện cho tiến trình ngoại giao.
Diễn biến này diễn ra chỉ khoảng 90 phút trước hạn chót 20h ngày 7-4 giờ Mỹ (tức 7h sáng 8-4 giờ Việt Nam) mà ông Trump đặt ra để Iran đạt thỏa thuận và mở lại eo biển Hormuz.
Theo NBC News và Hãng tin AFP, tuyên bố của Hội đồng An ninh quốc tối cao Iran vào ngày 8-4 cho biết nước này sẽ bắt đầu giai đoạn đàm phán kéo dài hai tuần để chấm dứt xung đột với Mỹ, bắt đầu từ ngày 10-4 tại Islamabad (Pakistan).
Thời gian đàm phán có thể kéo dài dựa trên thỏa thuận giữa hai bên. Hội đồng An ninh quốc gia tối cao nhấn mạnh việc chấm dứt xung đột phụ thuộc vào việc Mỹ chấp nhận các yêu cầu mà Iran đã nêu trong đề xuất 10 điểm gửi cho Washington thông qua trung gian Pakistan.
"Cần nhấn mạnh rằng điều này không có nghĩa là chiến tranh sẽ chấm dứt. Iran sẽ chỉ chấp nhận chấm dứt chiến tranh khi ngoài việc đồng ý các nguyên tắc được nêu trong kế hoạch 10 điểm, các chi tiết cũng được hoàn tất trong các cuộc đàm phán", tuyên bố cho biết.
Phía Iran cho biết các điều khoản đã được lãnh tụ tối cao Mojtaba Khamenei phê chuẩn.
Đề xuất 10 điểm được truyền thông Iran đăng tải bao gồm các nội dung chính như kiểm soát việc di chuyển qua eo biển Hormuz dưới sự phối hợp của lực lượng vũ trang Iran, thiết lập cơ chế quá cảnh an toàn tại eo Hormuz dưới khuôn khổ kiểm soát của Iran.
Đề xuất nêu vấn đề chấm dứt chiến tranh đối với toàn bộ "trục kháng chiến" - các lực lượng được Iran hậu thuẫn trong khu vực như Hezbollah ở Lebanon, Houthi ở Yemen.
Iran yêu cầu Mỹ rút quân khỏi tất cả các căn cứ và vị trí trong khu vực Trung Đông, đồng thời Washington phải chấp nhận chương trình làm giàu uranium của Tehran.
Toàn bộ thiệt hại của Iran phải được bồi thường, mọi lệnh trừng phạt và nghị quyết liên quan phải được dỡ bỏ. Iran cũng yêu cầu phải giải phóng toàn bộ tài sản bị đóng băng của nước này ở nước ngoài.
Toàn bộ các điều khoản này phải được đưa vào một nghị quyết mang tính ràng buộc của Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc.
