Những ngày đầu tháng 4, TP.HCM và nhiều tỉnh Nam bộ bước vào cao điểm nắng nóng, có thời điểm nhiệt độ lên tới 40°C. Không chỉ gây mệt mỏi về thể chất, cái nóng còn khiến không ít người trẻ cảm thấy dễ bực bội, mất kiên nhẫn hơn thường ngày.
Chia sẻ với người viết, Cao Lê Bảo Ngọc, sinh viên Trường ĐH Công nghệ Kỹ thuật TP.HCM, cho biết bản thân cảm nhận rõ sự thay đổi cảm xúc trong những ngày thời tiết oi bức.
“Thường khi ra ngoài trời nóng là em thấy rất khó chịu, mồ hôi, mùi cơ thể lẫn lộn nên dễ bực hơn. Những lúc kẹt xe dưới nắng nóng là dễ cáu gắt hơn bình thường”, Ngọc nói.
Theo Ngọc, nắng nóng còn ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt hằng ngày. “Cơ thể dễ mất nước nên em chán ăn, chỉ muốn uống nước mát. Tối mà không có máy lạnh thì gần như không ngủ nổi, mà thiếu ngủ thì hôm sau lúc nào cũng mệt và dễ khó chịu”, Ngọc chia sẻ.
Dù tự nhận là người ít khi cáu gắt, nhưng Ngọc cho biết khi đã nóng tính thì thường là do cơ thể đang quá khó chịu. “Sau đó em lại thấy có lỗi vì bình thường mình không như vậy”, Ngọc nói thêm.
Phạm Thị Thảo Vân, nhân viên văn phòng Công ty FC Future (TP.HCM), cho biết thời tiết nắng nóng ảnh hưởng khá rõ đến cảm xúc và sinh hoạt hằng ngày của bản thân.
“Dạo này trời nóng nên mình dễ gắt gỏng, khó chịu hơn bình thường”, Vân chia sẻ.
Theo Vân, những tình huống nhỏ trong ngày cũng dễ khiến cô trở nên mất kiên nhẫn hơn. “Có hôm đi làm về đã mệt, mà điều khiển điều hòa lại hết pin là thấy bực liền. Hoặc đơn giản là có người đứng quá gần, cảm giác nóng nực càng khó chịu hơn”, cô nói.
Không chỉ ảnh hưởng đến tâm trạng, nắng nóng còn khiến thói quen sinh hoạt của Vân thay đổi. “Mình và bạn bè hầu như không đi chơi ban ngày vì quá nóng, trang điểm cũng dễ trôi. Buổi tối thì thời tiết oi bức nên ngủ khó hơn”, Vân cho biết.
Theo thạc sĩ tâm lý Đặng Hoàng An, cựu giảng viên Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, dù chưa có nhiều nghiên cứu khẳng định mối liên hệ trực tiếp giữa thời tiết và hành vi, nhưng trên thực tế, nắng nóng kéo dài có thể tác động rõ rệt đến trạng thái cảm xúc của con người.
“Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể buộc phải điều chỉnh để cân bằng thân nhiệt, kéo theo hàng loạt thay đổi sinh lý như tim đập nhanh hơn, tăng tiết mồ hôi và hệ thần kinh rơi vào trạng thái căng thẳng. Não bộ liên tục xử lý các kích thích từ môi trường, dẫn đến quá tải và tiêu hao năng lượng”, anh An phân tích.
Trong trạng thái này, anh An cho biết con người dễ rơi vào kiệt sức về thể chất, từ đó suy giảm khả năng kiểm soát cảm xúc. Những mâu thuẫn nhỏ trong đời sống thường ngày cũng dễ bị “thổi phồng”.
Bên cạnh đó, theo anh An, nắng nóng còn ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ. Việc ngủ không sâu hoặc thiếu ngủ khiến hệ thần kinh trở nên nhạy cảm hơn, làm giảm hiệu quả làm việc và dễ phát sinh xung đột trong các mối quan hệ.
Ở góc nhìn y khoa, thạc sĩ, bác sĩ chuyên khoa 1 Đoàn Nhật Trung, Bệnh viện Xuyên Á cơ sở Vĩnh Long, cho rằng nắng nóng không chỉ là yếu tố thời tiết mà còn là một dạng “stress môi trường” tác động đồng thời lên cả thể chất và tinh thần.
“Khi cơ thể phải liên tục tản nhiệt, sẽ xảy ra tình trạng mất nước, thay đổi nhịp tim, nhịp thở và gia tăng hormone stress như cortisol. Những biến đổi này khiến cơ thể rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài, làm giảm khả năng thích nghi”, bác sĩ Trung cho biết.
Theo bác sĩ Trung, cảm nhận về nhiệt độ không chỉ dừng lại ở xúc giác mà còn kéo theo chuỗi phản ứng liên hoàn từ sinh lý đến tâm lý. Vì vậy, nắng nóng có thể được xem là một tác nhân gây stress “đa tầng”, âm thầm nhưng mạnh mẽ.
Theo thạc sĩ, bác sĩ Đoàn Nhật Trung, nếu tình trạng khó chịu, cáu gắt kéo dài, cơ thể có thể rơi vào trạng thái stress tích lũy.
“Về lâu dài, điều này có thể gây rối loạn giấc ngủ, mệt mỏi kéo dài, giảm khả năng kiểm soát cảm xúc. Nếu không điều chỉnh, thậm chí có thể dẫn đến rối loạn lo âu nhẹ hoặc suy giảm động lực sống”, bác sĩ Trung cảnh báo.
Để hạn chế tác động tiêu cực của nắng nóng, bác sĩ Trung khuyến nghị người trẻ nên chủ động điều chỉnh lối sống. Cụ thể, cần hạn chế ra ngoài trong khung giờ nắng gắt từ 10 giờ đến 16 giờ, ưu tiên không gian mát, mặc trang phục thoáng nhẹ và sắp xếp công việc vào sáng sớm hoặc chiều muộn (nếu có thể).
Bên cạnh đó, việc điều hòa cơ thể từ bên trong cũng rất quan trọng. Thói quen thở chậm và đều giúp ổn định hệ thần kinh; duy trì ăn uống, ngủ nghỉ hợp lý giúp cơ thể phục hồi tốt hơn.
Ở góc độ tâm lý, thạc sĩ Đặng Hoàng An cho rằng mỗi người cần “nhìn sâu” vào chính mình để nhận diện nguyên nhân cảm xúc.
“Nếu chỉ trở nên cáu gắt khi thời tiết nắng nóng kéo dài, nhiều khả năng nguyên nhân đến từ môi trường. Ngược lại, nếu trạng thái này xuất hiện thường xuyên ngay cả khi điều kiện dễ chịu, thì cần xem xét các yếu tố tâm lý nền tảng”, anh An khuyên.
Không cần lên phố: Ở quê vẫn kiếm trăm triệu nhờ cách làm này
Những năm gần đây, mô hình nuôi dê thương phẩm tại xã Thọ Phong (Quảng Ngãi) đang chứng minh hiệu quả rõ rệt, trở thành điểm sáng trong phát triển kinh tế nông nghiệp. Không chỉ dừng lại ở từng hộ riêng lẻ, mô hình này đang từng bước hình thành sự liên kết, tạo nền tảng cho sản xuất quy mô và ổn định đầu ra.
Năm 2021, sau khi tốt nghiệp ngành công nghệ thông tin, Trường ĐH Công nghệ thông tin TP.HCM, anh Đỗ Minh Hòa (27 tuổi, ở xã Thọ Phong) trở về quê ở Quảng Ngãi trong bối cảnh dịch Covid-19 đang bùng phát khiến cơ hội việc làm bị thu hẹp. Không chọn rời quê, anh quyết định khởi nghiệp với nghề nuôi dê.
Từ nguồn vốn vay 70 triệu đồng, anh cải tạo chuồng bò cũ thành khu nuôi dê rộng khoảng 80 m², đảm bảo thông thoáng và hợp vệ sinh. Khởi đầu với 10 con dê cái, đến nay đàn dê của gia đình đã phát triển lên khoảng 80 con. Việc chủ động nguồn thức ăn từ cỏ voi và cây xanh trong vườn giúp anh giảm đáng kể chi phí, đồng thời nâng cao hiệu quả chăn nuôi.
Theo anh Hòa, thị trường tiêu thụ dê thịt hiện khá ổn định, với giá dao động từ 130.000 - 190.000 đồng/kg. Sau khi trừ chi phí, mỗi năm gia đình anh thu lãi hàng trăm triệu đồng. "Nuôi dê không chỉ cho thu nhập tốt mà còn phù hợp với điều kiện tự nhiên địa phương. Tôi muốn mở rộng quy mô và hỗ trợ thêm nhiều hộ cùng phát triển", anh Hòa chia sẻ.
Nhận thấy hiệu quả rõ rệt từ các mô hình, Hội Nông dân xã Thọ Phong đã thành lập Chi hội nghề nghiệp chăn nuôi dê, tạo bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang liên kết.
Chi hội ban đầu có 10 thành viên, hướng đến xây dựng cộng đồng nông dân đoàn kết, chia sẻ kinh nghiệm và cùng phát triển. Đây không chỉ là nơi trao đổi kỹ thuật mà còn là cầu nối giúp người dân tiếp cận thông tin thị trường, con giống, vật tư và đầu ra sản phẩm.
Theo bà Hà Thị Hương, Chủ tịch Hội Nông dân xã Thọ Phong, việc hình thành chi hội nghề nghiệp giúp nâng cao giá trị sản phẩm, tăng sức cạnh tranh và góp phần xây dựng nông thôn mới. Sự liên kết này được xem là yếu tố then chốt để ngành chăn nuôi dê phát triển bền vững, tránh tình trạng "được mùa mất giá" và giúp nông dân yên tâm đầu tư lâu dài.
Không chỉ trong chăn nuôi, tinh thần đổi mới còn lan tỏa mạnh mẽ trong lĩnh vực làng nghề truyền thống. Tại xã Nghĩa Giang (Quảng Ngãi), nghề trồng dâu nuôi tằm đang dần hồi sinh nhờ nỗ lực của những người trẻ.
Anh Tôn Long Quý (35 tuổi, ở xã Nghĩa Giang) là một trong những người tiên phong khôi phục nghề. Chứng kiến cảnh làng nghề mai một, người dân bỏ quê đi làm ăn xa, anh quyết định tìm hướng đi mới.
Năm 2022, anh đến các vùng dâu tằm ở Tây nguyên để học hỏi kinh nghiệm. Trở về, anh thay đổi phương thức nuôi truyền thống bằng cách nuôi tằm trên nền nhà, sử dụng né gỗ thay cho né tre. Phương pháp này giúp giảm một nửa công lao động, đồng thời nâng cao chất lượng kén.
Hiệu quả kinh tế nhanh chóng được khẳng định. Mỗi lứa tằm kéo dài khoảng 15 ngày có thể mang lại lợi nhuận khoảng 10 triệu đồng. Với 10 lứa mỗi năm, thu nhập đạt khoảng 100 triệu đồng.
Hiện tổ hợp tác do anh Quý xây dựng đã liên kết 12 hộ dân, trong đó có nhiều thanh niên. Không dừng lại ở sản xuất, anh còn hướng đến phát triển du lịch trải nghiệm, đưa du khách đến tìm hiểu quy trình nuôi tằm, qua đó quảng bá văn hóa địa phương.
Cách đó không xa, tại xã Bình Sơn, chị Trịnh Thị Kim Oanh (33 tuổi) đang hồi sinh nghề làm mật mía - một nghề từng vang bóng nhưng dần mai một.
Tốt nghiệp ngành quản trị kinh doanh, Học viện Bưu chính viễn thông TP.HCM, chị Trịnh Thị Kim Oanh chọn trở về quê Quảng Ngãi thay vì ở lại TP.HCM. Khi gia đình có ý định chuyển sang sản xuất mật mía thô, chị quyết tâm cùng đồng hành để giữ nghề truyền thống bằng cách nâng cao chất lượng sản phẩm.
Chị cải tiến quy trình sản xuất, tăng số lần lọc và kiểm soát nhiệt độ nấu để tạo ra mật mía trong, sánh, giữ nguyên hương vị tự nhiên. Đồng thời, chị phát triển thêm sản phẩm đường cát hoa mơ - một loại đường thô tốt cho sức khỏe.
Nhờ sự đổi mới, sản phẩm của chị đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao và được tiêu thụ rộng rãi qua các kênh trực tuyến. "Mỗi giọt mật không chỉ là sản phẩm mà còn là câu chuyện về quê hương. Khi khách hàng đón nhận, đó là niềm tự hào rất lớn", chị Oanh chia sẻ.
Những mô hình trên không phải hiện tượng riêng lẻ mà là phản ánh xu hướng chung: người trẻ đang quay về quê hương, làm mới nông nghiệp và làng nghề bằng tư duy hiện đại.
Với lợi thế về công nghệ và khả năng tiếp cận thông tin, họ biết cách xây dựng thương hiệu, kể câu chuyện sản phẩm và kết nối thị trường. Đồng thời, sự hỗ trợ từ các tổ chức, chính quyền địa phương cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy khởi nghiệp nông thôn.
Sự kết hợp giữa kinh nghiệm truyền thống và đổi mới sáng tạo của người trẻ đang tạo nên diện mạo mới cho kinh tế nông thôn ở Quảng Ngãi.
Chị Y Việt Sa, Phó bí thư Tỉnh đoàn Quảng Ngãi, nhận định người trẻ trở về quê không chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm sinh kế, mà còn mang theo tư duy mới, công nghệ và khả năng nắm bắt thị trường. Khi sự nhạy bén của tuổi trẻ kết hợp với kinh nghiệm của các nghệ nhân, sản phẩm truyền thống không còn bó hẹp trong phạm vi làng quê mà dần được "thay áo mới", từ mẫu mã, bao bì đến cách tiếp cận khách hàng qua thương mại điện tử.
"Người trẻ về quê không phải là "bỏ phố" vì thất bại, mà là lựa chọn dấn thân đầy bản lĩnh. Họ chính là những "đại sứ" đưa giá trị quê hương vươn xa. Sự kết hợp giữa đôi bàn tay vàng của thế hệ đi trước và khối óc xanh của người trẻ đang góp phần định hình diện mạo nông thôn mới - hiện đại nhưng vẫn đậm đà bản sắc", chị Sa nhấn mạnh và cho biết hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp luôn được xác định là nhiệm vụ trọng tâm của tổ chức Đoàn. Thời gian qua, Tỉnh đoàn đã chủ động kết nối các nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách xã hội, đồng thời tổ chức nhiều lớp tập huấn kỹ năng, nhất là livestream bán hàng, giúp thanh niên từng bước tiếp cận phương thức kinh doanh hiện đại. Bên cạnh đó, các không gian trưng bày, giới thiệu sản phẩm cũng được tạo điều kiện tại các hội chợ, diễn đàn khởi nghiệp cấp tỉnh và khu vực...
Cảnh báo những thói quen 'bào mòn' lá phổi người trẻ
Tại chương trình đã diễn ra phần tọa đàm, hỏi đáp trực tiếp giữa chuyên gia và đoàn viên, thanh niên. PGS-TS Phùng Hòa Bình, nguyên Trưởng bộ môn dược học cổ truyền, Trường ĐH Dược Hà Nội, đã chỉ ra một thực tế: không chỉ các yếu tố như ô nhiễm không khí hay khói bụi, mà chính lối sống thiếu khoa học của người trẻ hiện nay cũng là nguyên nhân khiến hệ hô hấp suy giảm.
Theo phân tích của chuyên gia này, các yếu tố như: ngồi điều hòa cả ngày, uống ít nước, thường xuyên thức khuya đều có thể ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe hô hấp. Đáng lưu ý, đây đều là những thói quen rất phổ biến trong giới trẻ, đặc biệt ở môi trường đô thị và văn phòng. Tuy nhiên, phần lớn người trẻ chưa nhận thức đầy đủ mức độ tác động của chúng.
PGS-TS Phùng Hòa Bình cho biết ngồi điều hòa lâu khiến không khí khô và lạnh làm niêm mạc hô hấp bị khô, suy giảm lớp bảo vệ tự nhiên của phổi. Khi đó, cơ chế "tự làm sạch" hoạt động kém hiệu quả, tạo điều kiện cho bụi, vi khuẩn xâm nhập; đồng thời chênh lệch nhiệt độ giữa trong và ngoài phòng khiến đường thở nhạy cảm hơn, dễ gây ho, khô họng. Nếu kéo dài, thói quen này có thể làm hệ hô hấp suy yếu, tăng nguy cơ mắc các bệnh về phổi.
Cùng với đó, việc uống không đủ nước cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hệ hô hấp. Nước có vai trò duy trì độ ẩm cho niêm mạc đường thở, hỗ trợ quá trình làm sạch tự nhiên của phổi. Khi cơ thể thiếu nước, niêm mạc dễ bị khô, cũng làm giảm hiệu quả "tự làm sạch" của hệ hô hấp, từ đó tăng nguy cơ viêm nhiễm.
Một thói quen khác được nhắc đến là thức khuya - vấn đề phổ biến ở người trẻ hiện nay. Theo chuyên gia, việc thiếu ngủ không chỉ ảnh hưởng thể trạng chung mà còn làm suy giảm sức đề kháng, khiến cơ thể dễ bị tác động bởi các yếu tố môi trường như thay đổi thời tiết, bụi mịn hay vi khuẩn, vi rút. "Người trẻ lại là nhóm tiếp xúc nhiều với ô nhiễm, khói bụi, điều hòa, đồng thời có thói quen sinh hoạt chưa khoa học như thức khuya, ít vận động… Những yếu tố này đều tác động trực tiếp đến hệ hô hấp", PGS-TS Bình phân tích.
Trả lời các câu hỏi về những biểu hiện sớm của tình trạng suy giảm chức năng phổi, PGS-TS Phùng Hòa Bình cho biết các dấu hiệu như ho kéo dài, dễ hụt hơi khi vận động nhẹ, hay khàn giọng, ngứa họng, cảm giác nặng ngực… đều có thể là tín hiệu cho thấy hệ hô hấp đang gặp vấn đề. Đáng chú ý, một số biểu hiện không điển hình như da xỉn màu, thiếu sức sống, dễ bị cảm lạnh cũng là những dấu hiệu liên quan chức năng phổi.
Các bạn sinh viên đặt nhiều câu hỏi xoay quanh triệu chứng ho, như vì sao thường xuyên bị ho khi thời tiết trở lạnh, ngồi điều hòa lâu hoặc khi bị cảm cúm. Theo PGS-TS Bình, ho thực chất là phản xạ bảo vệ tự nhiên của cơ thể nhằm làm sạch đường thở; tuy nhiên nếu tình trạng ho tái diễn nhiều lần hoặc kéo dài, đây có thể là dấu hiệu cho thấy hệ hô hấp đang suy yếu. Đáng lưu ý, nhiều người có xu hướng chỉ tìm cách cắt cơn ho nhanh mà bỏ qua nguyên nhân gốc rễ. Theo chuyên gia, cách tiếp cận này có thể khiến tình trạng ho dễ tái phát, thậm chí chuyển thành mạn tính nếu không cải thiện chức năng hô hấp.
Từ thực tế trên, PGS-TS Bình khuyến nghị người trẻ cần thay đổi nhận thức và chủ động chăm sóc sức khỏe phổi từ sớm. Việc bảo vệ hệ hô hấp không đòi hỏi những biện pháp phức tạp, mà có thể bắt đầu từ những thói quen đơn giản như đeo khẩu trang khi ra ngoài, hạn chế tiếp xúc với môi trường ô nhiễm, duy trì vận động, uống đủ nước và ngủ đủ giấc. Bên cạnh đó, việc chú ý xử lý sớm các triệu chứng như ho nhẹ, khô họng, ngứa họng cũng được nhấn mạnh, nhằm tránh để tình trạng kéo dài hoặc tái phát nhiều lần.
Một yếu tố mà người trẻ chưa quan tâm là hít thở đúng. Theo PGS-TS Bình, nhiều người hiện nay có xu hướng thở nông, chủ yếu bằng phần ngực trên. Trong khi đó, thở sâu với nguyên tắc "sâu, chậm, đều, êm" sẽ giúp tối ưu hóa chức năng hô hấp và cải thiện sức khỏe tổng thể. Chuyên gia này khuyến nghị mỗi người có thể dành 5 - 10 phút mỗi ngày để tập thở sâu bằng mũi, kết hợp giữ hơi và thở ra chậm rãi, qua đó giúp cơ thể hấp thụ ô xy tốt hơn và tăng hiệu quả hoạt động của phổi.
Tham gia chương trình, nhiều bạn trẻ cho biết thông qua buổi giao lưu đã giúp thanh niên tiếp cận kiến thức y khoa một cách sinh động, từ đó nâng cao ý thức chủ động chăm sóc sức khỏe và tuyên truyền cho những người xung quanh.
Phát biểu tại chương trình, anh Hoàng Tuấn Việt, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban T.Ư Hội Liên hiệp Thanh niên VN, Trưởng ban biên tập Cổng tri thức Thánh Gióng, kêu gọi thanh niên không chỉ quan tâm sức khỏe bản thân mà còn trở thành lực lượng nòng cốt trong tuyên truyền, lan tỏa kiến thức chăm sóc sức khỏe tới cộng đồng. Việc tận dụng lợi thế về công nghệ, mạng xã hội và sự năng động sẽ giúp thanh niên trở thành cầu nối hiệu quả trong nâng cao nhận thức xã hội.
Anh Việt cũng nhấn mạnh mỗi bạn trẻ cần bắt đầu từ những hành động cụ thể như rèn luyện thể chất, bảo vệ môi trường sống, nâng cao sức đề kháng và chủ động phòng bệnh. "Đầu tư cho sức khỏe chính là đầu tư cho tương lai", anh Việt nói, đồng thời bày tỏ kỳ vọng chương trình sẽ góp phần hình thành thói quen sống khỏe, sống chủ động trong giới trẻ hiện nay.
Tin Gốc: https://thanhnien.vn/canh-bao-nhung-thoi-quen-bao-mon-la-phoi-nguoi-tre-18526040619431027.htm