“Bối cảnh già hóa dân số, đô thị hóa nhanh và thay đổi lối sống như hút thuốc, thừa cân béo phì, ít vận động được xem là những yếu tố góp phần làm tăng số ca mắc”, PGS.TS.BS. Bùi Diệu, Chủ tịch Hội Ung thư Việt Nam, nói tại Hội thảo khoa học về Ung thư (Oncology Summit) do AstraZeneca Việt Nam phối hợp Hội Ung Thư tổ chức, hôm 11/4.
Hiện, mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mới và hơn 120.000 ca tử vong do ung thư. Tỷ suất mắc – tử vong ở mức 150,8 và 99 trên 100.000 dân, phản ánh gánh nặng bệnh tật ngày càng gia tăng đối với hệ thống y tế cũng như toàn xã hội. Theo dự báo gánh nặng ung thư toàn cầu đăng trên tạp chí The Lancet, số ca ung thư tại Việt Nam có thể tăng 60-70% trong khoảng 25 năm tới.
Các loại ung thư phổ biến gồm vú, gan, phổi, đại trực tràng và dạ dày. Xu hướng trẻ hóa ở một số bệnh như ung thư vú và ung thư đại trực tràng, đặt ra thách thức mới về tầm soát sớm, chẩn đoán và điều trị.
Tỷ lệ tử vong do ung thư ở Việt Nam cao do bệnh thường được phát hiện ở giai đoạn muộn, dẫn đến hiệu quả điều trị hạn chế. Ngoài ra, những ung thư phổ biến nhất ở người Việt lại là loại có tiên lượng xấu như ung thư gan,phổi.
Dưới áp lực gánh nặng ung thư ngày càng gia tăng và xu hướng trẻ hóa bệnh nhân tại Việt Nam, PGS Diệu cho rằng ứng dụng các tiến bộ y học không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết nhằm nâng cao hiệu quả điều trị.
“Thúc đẩy y học chính xác, với trọng tâm là cá thể hóa phác đồ điều trị, mở ra một kỷ nguyên chăm sóc y tế dựa trên bằng chứng và đặc điểm riêng của từng người bệnh”, PGS Diệu nói. Chìa khóa cho kỷ nguyên này nằm ở việc triển khai các kỹ thuật chẩn đoán tiên tiến. Ví dụ, sinh thiết lỏng trong xét nghiệm sinh học phân tử, kết hợp hạ tầng dữ liệu số và ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong chẩn đoán, theo dõi.
Tại hội nghị, TS.BS Jomtana Siripaibun, Giám đốc Trung tâm Ung bướu, Bệnh viện Chulabhorn (Thái Lan) cho hay thúc đẩy hội chẩn đa chuyên khoa (MDT) số hóa và sinh thiết lỏng là nền tảng cho cá thể hóa điều trị ung thư bằng y học chính xác. Các nghiên cứu quốc tế cho thấy bệnh nhân ung thư có thể cải thiện thời gian sống thêm hơn 15 tháng nếu áp dụng MDT vào chẩn đoán và điều trị so với không áp dụng.
Tuy nhiên, có nhiều nguyên nhân dẫn tới việc vận hành MDT chưa được thường quy, trong đó có thiếu hạ tầng số khiến dữ liệu bị phân tán. Giải pháp được các chuyên gia quốc tế chia sẻ nằm ở việc triển khai các nền tảng MDT số hóa, kết nối trực tiếp với hồ sơ bệnh án điện tử để theo dõi kết quả điều trị theo thời gian thực.
MDT là chiến lược sống còn trong điều trị ung thư, và chuyển đổi số là điều kiện bắt buộc để mô hình này vận hành bền vững. “Khi triển khai nền tảng MDT số hóa kết nối dữ liệu lâm sàng, chúng tôi ghi nhận quy trình chuẩn bị ca bệnh hiệu quả hơn và hồ sơ điều trị đầy đủ, nhất quán hơn”, bà nói. Điều quan trọng là bắt đầu từ một nhóm bệnh ưu tiên và một quy trình hội chẩn chuẩn, theo dõi đầy đủ, để từng bước xây dựng năng lực hệ thống cho chăm sóc ung thư hiện đại.
Còn TS.BS Chien-Feng Li, Trưởng khoa Giải phẫu bệnh lâm sàng và Xét nghiệm Trung tâm Y tế Chi Mei, Giáo sư Trường Y khoa, Đại học Quốc gia Sun Yat-sen, Đài Loan, đánh giá những tiến bộ trong sinh thiết lỏng và trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo nên chuyển đổi mang tính bước ngoặt trong chẩn đoán và điều trị ung thư. Cách tiếp cận này giúp lựa chọn điều trị phù hợp hơn cho từng người bệnh và tối ưu hóa hiệu quả điều trị, chăm sóc.
Ngày 10.4, dinh dưỡng viên Đoàn Thị Lương (Khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện đa khoa quốc tế Nam Sài Gòn) cho biết tình trạng trên thường gặp trong mùa nắng nóng và nhiều người dễ nhầm lẫn. Tuy nhiên, nếu quan sát kỹ, say nắng (sốc nhiệt) và ngộ độc thực phẩm có cách khởi phát và biểu hiện khác nhau.
Với say nắng, yếu tố quan trọng nhất là tiếp xúc với môi trường nhiệt độ cao trong thời gian dài. Sau khi đi ngoài trời nắng về, người bệnh thường có biểu hiện đau đầu, choáng váng, mệt lả, da nóng, có thể đỏ, đôi khi khô, nhiệt độ cơ thể tăng cao, trường hợp nặng có thể lú lẫn, thậm chí ngất.
Trong khi đó, ngộ độc thực phẩm lại liên quan rõ hơn đến bữa ăn trước đó, đặc biệt là ăn tại các quán không an toàn vệ sinh thực phẩm. Các dấu hiệu thường gặp là buồn nôn, nôn nhiều, đau bụng quặn, tiêu chảy, có thể kèm sốt nhẹ.
Ngộ độc thực phẩm gần như luôn có triệu chứng tiêu hóa rõ ràng, còn say nắng thì nổi bật ở tình trạng rối loạn thân nhiệt và thần kinh. Tuy nhiên, trên thực tế cũng có những trường hợp 2 tình trạng này xảy ra cùng lúc, ví dụ vừa đi nắng kéo dài vừa ăn thực phẩm không đảm bảo. Khi đó triệu chứng có thể chồng lấp, khiến việc nhận biết khó hơn.
"Vì vậy, nếu sau khi đi nắng về xuất hiện các biểu hiện như nôn nhiều, không ăn uống được, tiêu chảy liên tục, sốt cao hoặc lơ mơ..., thì không nên tự theo dõi tại nhà mà cần đến cơ sở y tế để được đánh giá sớm", dinh dưỡng viên Đoàn Thị Lương khuyến cáo.
Hôm 7/4, Nguyễn Quỳnh Nhi và Nguyễn Văn Dũng ngồi bên nhau, cẩn thận viết tên từng khách mời lên những tấm thiệp hồng. Đám cưới của hai sinh viên Đại học Công nghiệp Hà Nội sẽ diễn ra vào cuối tháng. Bầu không khí bình yên trong căn phòng nhỏ trái ngược với những bản bệnh án mang kết luận thương tật 93% của cô dâu và 97% của chú rể. Họ đang chuẩn bị cho ngày trọng đại nhất đời mình sau tròn hai năm trở về từ cửa tử.
Dũng kể chuyến du lịch Hà Giang kỷ niệm ba năm yêu nhau kết thúc trong vụ tai nạn thảm khốc. Chiếc xe giường nằm chở họ cùng 22 hành khách đâm trực diện vào một xe container, hồi tháng 3/2024. Cú tông bóp méo hoàn toàn phần đầu xe, cướp đi sinh mạng 5 người tại chỗ. Trong khoảnh khắc khung sắt khổng lồ đổ ập xuống, Dũng chia sẻ đã dùng chút sức lực cuối cùng kéo Nhi về phía mình. Lựa chọn mang tính bản năng ấy đã cứu mạng người anh yêu nhưng khiến đôi tay chàng trai đứt lìa gân và mất đi hai ngón.
Đội cứu hộ phải dùng cưa chuyên dụng để cắt bỏ khung xe, đưa cả hai ra ngoài trong tình trạng nguy kịch. "Tại Bệnh viện Việt Đức, cơ hội sống sót của chúng tôi được bác sĩ đánh giá ở mức rất thấp", Nhi kể. Nhi hôn mê 7 ngày, Dũng hôn mê 17 ngày và từng ba lần ngưng tim.
Tai nạn để lại di chứng nặng nề. Vỡ xương mặt, dập sống mũi, gãy nhiều đốt sống và hỏng mắt trái, Nhi từng không dám nhìn vào gương. Từ một cô gái 24 tuổi tự chủ, cô buộc phải làm quen với việc mọi sinh hoạt phụ thuộc vào cha mẹ, trải qua 7 ca phẫu thuật, trong đó có một lần thay khớp háng.
Về phần Dũng, anh thức dậy sau 4 cuộc mổ phức tạp với cơ thể chằng chịt sẹo và thị lực một bên mắt sụt giảm. Nỗi sợ hãi lớn nhất của chàng trai lúc bấy giờ không phải là cái chết, mà là ánh mắt thất vọng của Nhi khi nhìn thấy hình hài khiếm khuyết của anh.
Theo các báo cáo được công bố trên Tạp chí Y khoa The Lancet, tỷ lệ bệnh nhân chấn thương sọ não và đa chấn thương gặp phải Rối loạn căng thẳng sau sang chấn (PTSD) và trầm cảm lâm sàng lên tới hơn 30%. Tuy nhiên, y văn thế giới cũng chứng minh sự hiện diện của một hệ thống hỗ trợ gia đình vững chắc đóng vai trò như một liệu pháp can thiệp tâm lý mạnh mẽ nhất. Nhờ sự đồng hành tuyệt đối từ hai bên gia đình, cặp đôi dần vượt qua giai đoạn khủng hoảng hoảng loạn ban đầu để đối diện với thực tại.
Việc tìm lại thăng bằng bắt đầu từ những nỗ lực nhỏ nhất. Không chấp nhận cảnh nằm một chỗ, Nhi gượng dậy tìm kiếm các công việc tiếp thị trực tuyến để tự trang trải chi phí sinh hoạt. Dũng nỗ lực hoàn thành đồ án tốt nghiệp đại học dù thị lực ngày càng yếu. Dưới góc độ thần kinh học, sự trở lại với công việc của họ chính là một hình thức phục hồi chức năng nhận thức thiết yếu. Các chuyên gia y tế khẳng định việc duy trì hoạt động trí óc giúp bệnh nhân chấn thương sọ não kích thích tính dẻo dai của não bộ (neuroplasticity), ngăn ngừa sự suy giảm trí tuệ vĩnh viễn.
Bên cạnh đó, quá trình Nhi học cách chấp nhận khuôn mặt với một bên mắt hỏng và việc Dũng bình thản sống chung với đôi bàn tay khiếm khuyết phản ánh nguyên lý của Liệu pháp Chấp nhận và Cam kết (ACT) trong tâm lý học lâm sàng.
"Việc chấp nhận thương tật vĩnh viễn giúp bệnh nhân thoát khỏi trạng thái hoài niệm quá khứ để chủ động thiết lập lại một cuộc đời mới", thạc sĩ Cao Trần Thành Trung, Giám đốc điều hành Trung tâm Tâm lý Lumos, nói.
Khoảnh khắc chiếc thanh sắt đổ xuống chuyến xe khách năm ấy vẫn in đậm trong tâm trí Nhi. Động tác kéo tay của Dũng đã trở thành lý do lớn nhất thôi thúc cô phải sống và chọn người đàn ông này làm bạn đời. Dũng cũng tâm sự anh nỗ lực không ngừng vì "không muốn tự bỏ rơi chính mình và gia đình".
Kết quả này được công bố tại hội thảo Thực trạng vi phạm quy định cấm bán, quảng cáo và khuyến mại thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng tại các điểm bán lẻ và phơi nhiễm với quảng cáo, khuyến mại thuốc lá mới của người trưởng thành năm 2025, do Trường Đại học Y tế công cộng tổ chức hôm 9/4 tại Hà Nội.
Nghiên cứu cũng cho thấy khoảng 14% sinh viên từng thử thuốc lá điện tử và 3% đang sử dụng. Đối với thuốc lá nung nóng, tỷ lệ này lần lượt là 6% và 0,8%. Không chỉ vậy, hơn 62% sinh viên tin rằng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng giúp bỏ thuốc lá điếu.
Khảo sát cũng cho thấy nhiều người trẻ tin rằng các sản phẩm này không chứa nicotine hoặc không gây hại cho sức khỏe. Tiến sĩ Trần Thị Phương Thảo, đại diện nhóm nghiên cứu, cho biết 37% sinh viên tin rằng thuốc lá điện tử không chứa nicotine, 15% cho rằng khói chỉ là "hơi nước" vô hại. Cũng theo nghiên cứu, 43% sinh viên khi được hỏi nghĩ rằng hút thuốc lá điện tử giúp bỏ thuốc lá truyền thống và 32% tin hơi thuốc thụ động là an toàn.
"Nhiều người trẻ gắn thuốc lá điện tử với hình ảnh tích cực, cho rằng hút thuốc lá điện tử trông ngầu, cảm thấy tự tin hơn khi sử dụng hoặc cảm thấy bình tĩnh và vui vẻ hơn", tiến sĩ Thảo nói.
PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, cho biết sau khi các quy định siết chặt kinh doanh và sử dụng thuốc lá điện tử được triển khai, khảo sát 126 điểm bán lẻ thì 64,3% cơ sở đã đóng cửa. Tuy nhiên, thay vì biến mất, hoạt động kinh doanh được chuyển sang các hình thức tinh vi hơn.
Trong số các điểm bán được khảo sát, gần 35% chuyển sang bán hàng trực tuyến. Người bán sử dụng nhiều chiêu thức trá hình để qua mặt kiểm duyệt trên các sàn thương mại điện tử. Sản phẩm được gắn mác "máy cạo râu", "tinh dầu xịt phòng", "đầu bàn chải điện"... nhưng thực chất là thuốc lá điện tử.
39% sinh viên cho biết vẫn tiếp xúc với quảng cáo thuốc lá điện tử hoặc thuốc lá nung nóng trong vòng 30 ngày qua. Chủ yếu họ mua qua Facebook (65%), TikTok (gần 49%), Google (48%) và YouTube (35%).
"Kết quả này cho thấy sau khi hoạt động bán hàng trực tiếp bị hạn chế, các doanh nghiệp và người bán đang thích ứng bằng cách đẩy mạnh hiện diện trên Internet, tận dụng mạng xã hội, nền tảng tìm kiếm và các hình thức quảng bá trực tuyến để duy trì khả năng tiếp cận người dùng", PGS Hương nói.
ThS Bùi Thị Thu Giang, Quản lý chương trình của Tổ chức Chiến dịch vì Trẻ em Không thuốc lá Mỹ, nói nghiên cứu quốc tế cho thấy các tập đoàn thuốc lá thế giới đang sử dụng Facebook, Instagram, TikTok... để quảng bá sản phẩm thuốc lá mới.
Trong giai đoạn 2018-2025, có 3,4 tỷ lượt nội dung quảng cáo 3 sản phẩm điển hình tại hơn 60 quốc gia. Nội dung này đã tiếp cận khoảng 385 triệu tài khoản, chủ yếu trên Instagram. Trong đó, 40% người xem trẻ dưới 25 tuổi, khoảng 150 triệu thanh thiếu niên bao gồm 16 triệu người dưới 18 tuổi.
Nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng bằng chứng thu được phản ánh thực trạng hiện nay, cho thấy những thách thức mới trong công tác cấm quảng cáo, khuyến mại và tiếp thị thuốc lá trên Internet. Do đó, cần tiếp tục hoàn thiện chính sách, tăng cường giám sát, thực thi pháp luật. Đồng thời cần truyền thông thay đổi nhận thức và hành vi hút thuốc lá để bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là thanh thiếu niên và trẻ em.
