Theo Trung tâm Thông tin Mạng Internet Trung Quốc, tính đến cuối năm 2025, hơn 600 triệu người tại nước này sử dụng các công cụ trí tuệ nhân tạo (AI) tạo sinh, tăng 141% so với năm trước. Công nghệ đang thay đổi cách họ làm việc, sinh hoạt và kết nối.
Lu Hengzhi, học sinh 11 tuổi tại Thượng Hải, không thích nghe nhạc có sẵn. Cậu dùng AI để tùy chỉnh thể loại, giai điệu và sáng tác bài hát. Lu được mẹ hướng dẫn dùng AI khi chuẩn bị phỏng vấn vào trường quốc tế. Từ đó, nam sinh tự viết truyện, lập trình game và gỡ lỗi các chương trình.
Dù hưởng lợi từ công nghệ, Lu cho biết cậu e ngại việc lạm dụng AI sẽ làm giảm khả năng tự đặt câu hỏi và kiểm chứng vấn đề. “AI giỏi đưa ra câu trả lời nhưng không hiểu vì sao cháu cần những đáp án đó. Đôi khi công cụ này đưa ra đáp án sai với văn phong rất tự tin”, cậu nói.
Lu nói nếu AI biến mất, tiến độ học hỏi của cậu sẽ chậm lại. Cậu sẽ gặp khó khăn trong khâu sắp xếp suy nghĩ để bắt đầu dự án mới và phải quay lại với sách vở.
Với những người cao tuổi như bà Tang Rongrong, 79 tuổi, AI giúp giải quyết vấn đề cô đơn. Bà sống xa con, 10 năm qua chỉ đọc báo và nghe sách nói. Mọi tương tác chỉ là một chiều. Hiện tại, bà thuê một robot đồng hành tích hợp AI và có thể trò chuyện bằng tiếng Thượng Hải. Trước khi ra ngoài, bà thường nghe robot nhắc nhở mang theo ô hoặc cẩn thận khi trời mưa. Bà Tang nói những khoảnh khắc nhỏ bé ấy mang lại cảm giác ấm áp và an tâm. Các giao tiếp này là mảnh ghép cần thiết với những người sống một mình.
Công nghệ cũng thay đổi đời sống tình cảm của người trẻ. Tại Giang Tô, sinh viên Zhao Jingmiao, 21 tuổi, tự huấn luyện một bạn trai ảo theo các tiêu chuẩn cá nhân. Cô cho biết nhân vật này có cảm xúc ổn định và luôn sẵn sàng lắng nghe. Nhưng nữ sinh cũng lo lắng khi chính phủ siết chặt các quy định với ứng dụng AI vì sợ phải dừng sử dụng dịch vụ này.
Trong lĩnh vực y tế, bác sĩ Zhang Qiang, 59 tuổi, giám đốc một bệnh viện tại Thượng Hải, dùng AI để phân tích hình ảnh bệnh lý, đánh giá giai đoạn bệnh và diễn giải xét nghiệm. Bác sĩ Zhang nói việc phụ thuộc vào hệ thống là nguy hiểm nếu nền tảng lâm sàng của người khám không vững. Bác sĩ Zhang cho biết hệ thống máy móc xử lý dữ liệu tốt nhưng không có sự phán đoán và các giá trị đạo đức con người.
Ở nông thôn, AI đang bắt đầu đóng vai trò như một kỹ sư nông nghiệp. Tại tỉnh Hà Nam, nông dân Wang Zhipeng, 36 tuổi, dùng điện thoại tải ảnh lên hệ thống AI để nhận diện cỏ dại và tìm liều lượng thuốc diệt cỏ tương ứng trong vài giây. Ứng dụng giúp anh theo dõi vụ mùa và rút ngắn thời gian tính lương cho công nhân từ một ngày xuống 20 phút. Dù vậy, Wang nói các công cụ thông minh có thể làm giảm sự kết nối trực tiếp giữa con người.
Từng kiếm sống bằng nghề viết lách, Wang Boyuan, 39 tuổi ở Thiểm Tây, dùng ChatGPT biến ý tưởng thành phần mềm. Từ người không biết lập trình, Wang viết mã lệnh và xây dựng thành công nhiều ứng dụng. “Nhờ AI, tôi có khả năng làm nhiều việc hơn”, anh nói.
Wang cho biết anh vẫn không thực sự biết lập trình và đang phụ thuộc vào công nghệ. “Nếu trí tuệ nhân tạo biến mất, tôi có thể sẽ phải quay lại làm công việc viết lách toàn thời gian”, anh nói.
Pon Doikam phát hiện những cục máu dính trên khăn giấy khi xì mũi sau nhiều giờ bán dừa trong bầu không khí bị ô nhiễm ở Chiang Mai. "Cảm giác như mắc kẹt trong khói", người bán dừa 36 tuổi nói.
Tình trạng đốt nương rẫy theo mùa, cháy rừng và các kiểu thời tiết đặc thù tạo nên "mùa ô nhiễm" hàng năm. Một số khu vực ở miền bắc Thái Lan xuất hiện hiện tượng sương mù dày đặc - điều người dân địa phương cho rằng "chưa từng có". "Tôi sống ở Chiang Mai từ khi còn nhỏ, và đây là tình trạng tồi tệ nhất từ trước đến nay," Pon nói. "Nhưng tôi không có lựa chọn nào khác ngoài việc phải ra đường kiếm sống hàng ngày".
Trong tuần đầu tiên của tháng 4, Chiang Mai, thành phố lớn thứ hai của Thái Lan, thường xuyên đứng đầu danh sách những thành phố lớn ô nhiễm nhất thế giới trên chuyên trang IQAir.
Tại thị trấn Pai, nơi nổi tiếng với thiên nhiên xanh, nồng độ bụi mịn PM2.5 có thời điểm vượt 900 microgram/m3, gấp 60 lần mức khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Địa hình đồi núi cũng khiến khói bụi khó thoát ra ngoài và gây khó khăn cho việc tiếp cận các điểm cháy rừng.
AFP ghi nhận nhiều đám cháy rừng bùng phát trên sườn đồi và dọc các con đường giữa Pai và Chiang Mai. Các lính cứu hỏa tình nguyện như anh Maitree Nuanja đang nỗ lực làm việc với nguồn lực hạn chế, chủ yếu dựa vào đồ quyên góp như nước uống và khẩu trang.
Theo lời Maitree Nuanja, trung tâm kiểm soát cháy rừng chỉ cung cấp 20 lít nhiên liệu và cho mượn máy thổi lá. Khi mùa cháy rừng kết thúc họ phải trả lại. "Trời tối và mờ mịt đến mức không ai có thể nhìn thấy gì, tình trạng này đã kéo dài quá lâu", Maitree nói. Anh cũng lo sợ ngôi nhà cạnh rừng của mình bị cháy lan và các vấn đề về sức khỏe của bản thân.
Hôm 1/4, một lính cứu hỏa tình nguyện đã tử vong. Giới chức địa phương cho biết nạn nhân nghi bị kiệt sức do nắng nóng và các bệnh lý nền.
Để bảo vệ nhóm người dễ tổn thương như có bệnh nền, người già và trẻ em, chính quyền Chiang Mai lắp đặt hàng trăm "phòng không bụi", trang bị máy lọc không khí và hệ thống áp suất dương để ngăn không khí ô nhiễm.
Bà Watwilai Chaiwan, 82 tuổi, một y tá nghỉ hưu trong viện dưỡng lão ở Chiang Mai, cho biết ô nhiễm khiến bà sợ ra ngoài vì hay bị chóng mặt và đau nửa đầu. "Đây là vấn đề với người già. Bạn phải đeo khẩu trang toàn thời gian khi hít thở bầu không khí này", bà nói.
Một số quận ở Chiang Mai đã ban bố tình trạng thảm họa để đẩy nhanh hỗ trợ tài chính.
Ô nhiễm cũng khiến khách du lịch rời bỏ Chiang Mai. Anh Chakkrawat Wichitchaisilp, một tài xế xe tuk-tuk, cho biết đường phố vắng lặng lạ thường so với sự nhộn nhịp của tháng 3 và tháng 4 hàng năm.
Từ một điểm quan sát nhìn ra Chiang Mai, thành phố gần như bị che khuất hoàn toàn, chỉ còn những đường nét mờ ảo của các ngọn đồi hiện ra qua lớp sương mù và mặt trời màu cam nhạt treo lơ lửng trên bầu trời. Martin Astill, 57 tuổi, một du khách Anh, nói: "Tôi đã chụp ảnh từ chính vị trí này và bầu trời khi đó xanh trong vắt thật tuyệt đẹp".
Bốn "ngự lâm" là các binh nhì gồm hai cặp anh em sinh đôi Bùi Trần Thiên Lộc và Bùi Trần Thiên Phúc, Nguyễn Huy Hoàng và Nguyễn Vinh Quang. Giữa thao trường nắng gió, nước da sậm màu hơn vì nắng song tình yêu trong họ đang lớn dần từng ngày cùng khát khao được cống hiến cho Tổ quốc.
Nắng tháng 3 rát mặt. Trên thao trường đại đội 2, tiểu đoàn 4, trung đoàn 5, sư đoàn 5 (Quân khu 7) vẫn sôi động nhịp huấn luyện chiến sĩ mới nhập ngũ năm 2026. Cả trăm tân binh miệt mài với bài điều lệnh đội ngũ đầu tiên, từng động tác dứt khoát dưới cái nắng như đổ lửa.
Đó là những ngày huấn luyện nền tảng, nơi các chiến sĩ trẻ bắt đầu làm quen với môi trường quân ngũ từ nếp sống kỷ luật, tác phong chính quy đến rèn luyện thể lực. Những động tác tưởng chừng đơn giản như đứng nghiêm, quay phải, quay trái... song được lặp đi lặp lại, uốn nắn từng chút để tạo nên sự thống nhất, chuẩn xác của cả đội hình.
Giữa hàng quân thẳng tắp, bốn gương mặt trẻ nổi bật vì quá giống nhau, đồng đội gọi vui là bốn "ngự lâm". "Vào quân đội để rèn luyện mình, thực hiện nghĩa vụ với Tổ quốc. Mấy ngày đầu bỡ ngỡ lắm nhưng giờ thấy mình trưởng thành hẳn", binh nhì Thiên Lộc cười nói vậy.
Ngày còn ở nhà hầu như sáng nào mẹ cũng phải gọi mới thức, chăn màn không biết gấp, việc gì cũng chậm chạp. Vậy mà lúc này tất cả đã vào nếp, thức đúng giờ, gấp nội vụ vuông vức, tác phong nhanh nhẹn, kỷ luật rõ ràng.
"Làm bộ đội, sống tập thể, ăn ngủ đúng giờ, tụi em thấy vui lắm. Nắng gió thao trường cũng vất vả chút nhưng thanh niên mà đen xíu đã sao", Thiên Phúc giọng nhẹ tênh.
Cặp song sinh này quê Tây Ninh, sinh năm 2007 và cùng yêu màu áo lính từ những năm còn ngồi ghế trường phổ thông. Bao băn khoăn liệu có chịu được gian khổ, có bị "bắt nạt" và những ý nghĩ khác tan biến ngay khi hai anh em bước vào môi trường quân ngũ.
Những bước chân lóng ngóng của ngày đầu huấn luyện trên thao trường đang dần thay bằng nhịp kỷ luật quân đội thật đều, tăm tắp. Quan trọng hơn, tuổi mười tám đôi mươi nhận rõ trách nhiệm của mình với Tổ quốc.
Cùng đại đội và cũng là đồng hương Tây Ninh còn có cặp anh em sinh đôi khác cùng tình nguyện nhập ngũ đợt này. Hai "ngự lâm" ấy là Nguyễn Huy Hoàng và Nguyễn Vinh Quang, sinh năm 2006. Huy Hoàng nói đã ước mong được làm bộ đội từ lâu và nay đang bước những bước đầu tiên trong đời quân ngũ.
"Mình muốn hoàn thành nghĩa vụ của một thanh niên với nước nhà và nếu có cơ hội được trở thành sĩ quan thì càng tốt. Môi trường quân đội sẽ giúp mình bản lĩnh hơn, không ngại khó khăn", Hoàng chia sẻ.
Như người anh em song sinh nhưng Vinh Quang đặt mục tiêu gắn bó lâu dài với môi trường quân đội, trở thành quân nhân chuyên nghiệp. Nỗi nhớ nhà đã dần vơi đi, họ đang thích nghi đời sống người lính với cả niềm tự hào khi khoác lên mình màu áo bộ đội Cụ Hồ.
Bốn bạn trẻ này đang cùng sinh hoạt tại trung đội 7 và đồng đội có người còn chưa phân biệt được giữa hai người khi không mang đồng phục có tên. Hình ảnh hai cặp song sinh cùng nhau luyện tập trên thao trường hay sinh hoạt thường ngày sát cánh bên nhau bỗng trở thành nét riêng đầy thú vị của đơn vị.
Sau ngày làm việc căng thẳng, Hannah Fowles, 22 tuổi, ở Provo, bang Utah, trở về nhà với đầu óc quay cuồng, mặt nóng bừng. Cô lục tìm chiếc túi màu xanh chứa "bộ dụng cụ trấn tĩnh". Fowles uống thuốc, áp túi chườm lạnh vào sau gáy, bật quạt cầm tay và siết chặt một món đồ chơi có gai. Các thao tác này tác động trực tiếp đến giác quan, giúp cơ thể cô dần dịu lại. "Sau khoảng 10 phút, tôi bình tĩnh và có thể đi ngủ", cô kể.
Carrie Berk, 23 tuổi ở New York, cho biết bộ dụng cụ của cô gồm kẹo chua, nhẫn xoay giảm căng thẳng (fidget ring) và tinh dầu thơm. Trước đây các món đồ này để rải rác, nhưng khi gom vào một túi, cô cảm thấy chủ động hơn mỗi khi mất cân bằng tinh thần.
Tương tự, Stefany Staples, 24 tuổi ở Atlanta, cũng có một chiếc túi trong suốt chứa kẹo dẻo, thuốc giảm đau và Magie glycinate sau khi phải nhập viện nhiều lần vì nhịp tim đập nhanh do lo âu. Staples cho biết thực tế các cơn hoảng loạn diễn ra phức tạp hơn so với những gì cô từng nghĩ.
Nhiều người Mỹ đang tìm đến các bộ dụng cụ tự chuẩn bị này, thường được gọi là "túi chống lo âu" (anxiety bag) hoặc "túi trấn an". Xu hướng này đặc biệt phổ biến trong giới trẻ. Các vật dụng phổ biến gồm kẹo chua để kích thích vị giác, túi chườm lạnh, quạt cầm tay, hoặc tinh dầu oải hương, khăn tẩm cồn để "ngắt" vòng lặp suy nghĩ tiêu cực.
Xu hướng này xuất hiện trong bối cảnh tỷ lệ bất ổn tâm lý ở người trẻ gia tăng. Khảo sát trên gần 1.000 người Mỹ ở độ tuổi 18-26 cho thấy 61% được chẩn đoán mắc chứng lo âu, và 43% gặp cơn hoảng loạn ít nhất một lần mỗi tháng.
Theo Trung tâm Y khoa Đại học Rochester (Mỹ) những vật dụng trong "túi lo âu" áp dụng kỹ thuật "Tiếp đất" (Grounding technique) 5-4-3-2-1.
Kỹ thuật 5-4-3-2-1 dựa trên cơ chế đánh lạc hướng nhận thức (distraction). Khi cơn hoảng loạn xuất hiện, người bệnh cần xác định tuần tự: 5 thứ có thể nhìn thấy (thị giác), 4 thứ có thể chạm vào (xúc giác), 3 âm thanh có thể nghe (thính giác), 2 mùi có thể ngửi (khứu giác) và một thứ có thể nếm (vị giác).
Phương pháp sơ cứu tâm lý học này giúp những người đang trải qua cơn hoảng loạn, rối loạn lo âu thoát khỏi chuỗi suy nghĩ nội tâm và đưa nhận thức quay trở lại thực tại.
Theo Tiến sĩ Jenny Martin, nhà tâm lý học lâm sàng tại Gemstone Wellness (Chicago), các công cụ này hoạt động dựa trên nguyên lý kích thích giác quan, giúp đưa sự chú ý của bộ não trở lại với cảm giác vật lý của cơ thể.
Dù đánh giá "túi lo âu" là công cụ hỗ trợ hữu ích, tiến sĩ Vinay Saranga, người sáng lập Viện Sức khỏe Thần kinh North Carolina, cho rằng đây không phải giải pháp trị liệu tận gốc. Để điều trị lâu dài, người bệnh cần kết hợp liệu pháp nhận thức - hành vi.
"Mục tiêu của việc hồi phục là người bệnh tự kiểm soát tâm lý tốt hơn, thay vì phụ thuộc vào đồ vật. Khi tình trạng cải thiện, số món trong túi nên được rút gọn, hướng đến việc không cần dùng đến nữa", ông Saranga nói.
