Những ngày cuối tháng 3, PV Thanh Niên có mặt tại khu vực ven sông Thu Bồn đoạn qua thôn Trung An (xã Nông Sơn, TP.Đà Nẵng), dễ dàng nhận thấy dấu vết của hoạt động khai thác cát trái phép.
Người dân cho hay ban ngày bãi sông yên ắng, nhưng khi màn đêm buông xuống, nơi đây lại trở nên nhộn nhịp với tiếng máy nổ, ghe thuyền hoạt động liên tục.
Khu vực khai thác cát trái phép chỉ nằm cách tuyến đường bê tông vài trăm mét. Hiện trường cho thấy lòng sông bị đào xới để lấy cát với diện tích rộng lớn. Những hố cát sâu, rộng kéo dài hàng chục mét. Trên các lối dẫn từ bãi sông lên khu dân cư thấy dày đặc vết bánh xe tải hằn sâu…
Theo phản ánh của Người dân địa phương, hoạt động khai thác cát thường bắt đầu từ khoảng 22 giờ hôm trước đến rạng sáng hôm sau. Các đối tượng trộm cát sử dụng nhiều phương thức khai thác khác nhau, từ ghe máy hút cát giữa lòng sông kết hợp với việc xúc cát thủ công sát bờ.
“Gần như đêm nào tôi cũng nghe tiếng máy nổ từ các ghe hút cát. Tầm tối là ghe bắt đầu chạy ra giữa sông. Đến khuya thì có thêm nhóm khác xuống bãi xúc cát thủ công nhưng với quy mô lớn. Họ làm liên tục đến gần sáng mới nghỉ”, ông H., một người dân sống gần bờ sông, nói.
Theo một người dân khác, hoạt động khai thác cát diễn ra khá bài bản. Ghe hút cát thường neo ở khu vực giáp ranh địa bàn để tránh kiểm tra, trong khi nhóm khai thác thủ công dùng xe lôi xuống tận lòng sông, xúc cát rồi vận chuyển lên xe tải. Mỗi nhóm từ 6 – 7 người, có thể thu gom nhiều khối cát chỉ trong vài giờ; nếu hoạt động xuyên đêm mà không bị ngăn cản, lượng cát đưa đi tiêu thụ sẽ rất lớn.
Không chỉ gây mất trật tự, tình trạng khai thác cát trái phép còn khiến người dân thôn Trung An luôn sống trong tâm trạng lo lắng. Nhiều người cho rằng việc khai thác cát kéo dài đang tiềm ẩn nguy cơ sạt lở bờ sông, ảnh hưởng trực tiếp đến nhà cửa, tài sản và an toàn của người dân sống ven sông.
“Mỗi đêm, nghe tiếng máy nổ ầm ầm, tôi không ngủ được. Lo nhất là họ hút, trộm cát nhiều quá sẽ làm thay đổi dòng chảy, khoét sâu chân bờ, từ đó dẫn đến nguy cơ sạt lở bất cứ lúc nào”, bà T. (một người dân địa phương) bức xúc.
Thực trạng này đã được người dân nhiều lần phản ánh, từ các cuộc họp dân đến tiếp xúc cử tri, nhưng đến nay vẫn chưa có chuyển biến rõ rệt. Giải pháp từng được người dân đề xuất, như lắp đặt camera giám sát, vẫn chưa được triển khai. “Phản ánh nhiều rồi mà vẫn vậy, nên nhiều người dân tỏ ra nghi ngờ. Nếu làm quyết liệt thì khó có chuyện kéo dài nhiều năm như thế”, một người dân địa phương nói.
Tại khu vực phía sau dinh Bà Thu Bồn xuất hiện các bãi tập kết cát tạm thời. Cát được đổ thành từng đống lớn, chờ vận chuyển đi tiêu thụ. Người dân địa phương nghi ngờ bãi cát này được khai thác từ sông Thu Bồn, mang lên đây tập kết, chỉ tồn tại trong thời gian ngắn…
PV Thanh Niên nhiều lần thâm nhập vào ban đêm để điều tra về tình trạng khai thác trộm cát trên sông Thu Bồn đoạn qua thôn Trung An, nhưng vấp phải sự “cảnh giới” nên gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận.
Trao đổi với PV Thanh Niên, ông Lý Xuân Phong, Chủ tịch UBND xã Nông Sơn, cho biết tình trạng các đối tượng lợi dụng ban đêm để khai thác cát tại sông Thu Bồn đã tồn tại từ nhiều năm trước, kéo dài từ thời điểm địa phương còn thuộc đơn vị hành chính huyện cũ.
Các đối tượng trộm cát thường cho ghe neo ở khu vực giáp ranh với xã Thu Bồn hoặc cho xe chuyên dụng xuống sông xúc rồi chở lên. Khi lực lượng địa phương phát hiện và tiếp cận, ghe đã nhanh chóng rời khỏi địa phận quản lý, gây khó khăn trong công tác xử lý.
Chủ tịch UBND xã Nông Sơn cho hay một trong những trở ngại lớn là thẩm quyền của lực lượng công an cấp xã còn hạn chế. Trên đường thủy nội địa, công an xã không có quyền kiểm tra, xử lý mà phải phối hợp với lực lượng CSGT đường thủy. Trên đường bộ, việc dừng xe cũng thuộc thẩm quyền của lực lượng CSGT. “Việc quản lý gặp khó khăn do địa bàn giáp ranh, các đối tượng dễ dàng di chuyển qua lại giữa các khu vực để né tránh lực lượng chức năng”, ông Phong nói.
Ông Phong cũng cho biết chính quyền địa phương thường xuyên tiếp nhận phản ánh của người dân về tình trạng này, cả qua điện thoại lẫn tại các buổi tiếp xúc cử tri. Trước những ý kiến nghi vấn về việc “bật đèn xanh” cho các đối tượng khai thác cát lậu, ông khẳng định không có chuyện bao che hay tiếp tay.
“Hiện nay, do thẩm quyền của cấp xã còn hạn chế nên chủ yếu chỉ có thể tổ chức xua đuổi, ngăn chặn ban đầu. Tôi thường xuyên nhận được phản ánh của người dân và cũng rất trăn trở. Nhưng để xử lý triệt để cần sự phối hợp của nhiều lực lượng, đặc biệt là lực lượng CSGT đường thủy”, ông nói.
Liên quan đến thông tin về bãi tập kết cát phía sau khu vực dinh Bà Thu Bồn, ông Phong cho biết hiện chưa có đủ cơ sở xác định nguồn gốc cát. Có khả năng đây là vật liệu phục vụ một công trình giao thông kết nối giữa xã Nông Sơn và xã Thu Bồn, song UBND xã sẽ kiểm tra làm rõ. Đối với việc lắp đặt hệ thống camera giám sát, địa phương cũng đang nghiên cứu phương án lắp đặt tại các tuyến đường từ bãi sông lên khu dân cư nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn hoạt động vận chuyển cát trái phép.
Về giải pháp lâu dài, UBND xã đã đề xuất quy hoạch 3 khu vực có thể khai thác cát hợp pháp, gồm khu vực cầu Nông Sơn, bãi Bình và khu vực gần cầu Khe Le (gần dinh Bà Thu Bồn). Nếu được cấp phép và tổ chức đấu giá khai thác theo quy định, hoạt động khai thác cát sẽ đi vào nề nếp, vừa đảm bảo nguồn cung cho xây dựng, vừa giúp quản lý tài nguyên hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, theo lãnh đạo địa phương, việc triển khai cũng gặp nhiều khó khăn do đặc thù khu vực thượng nguồn, nơi dòng chảy biến động mạnh theo mùa. Đặc biệt sau các đợt mưa lũ, địa hình đáy sông có thể thay đổi hoàn toàn, khiến trữ lượng cát có thể biến động lớn dẫn đến việc đánh giá trữ lượng cát không chính xác, gây khó khăn cho công việc đấu giá quyền khai thác. “Quan điểm của địa phương là nếu được cấp phép khai thác hợp pháp thì vừa quản lý được tài nguyên, vừa tạo nguồn thu ngân sách”, ông Phong nói.
Theo thông báo tại văn bản số 153 của Ban Quản lý Dịch vụ Công ích (đặc khu Vân Đồn, Quảng Ninh), các phương tiện thủy dưới 50 chỗ xuất phát từ cảng Cái Rồng đi các tuyến Cô Tô, Quan Lạn, Minh Châu chỉ được phục vụ dân sinh, cán bộ và lực lượng làm nhiệm vụ, không phục vụ khách du lịch.
Có nghĩa rằng, phần lớn du khách buộc phải di chuyển sang cảng Ao Tiên để tiếp tục hành trình ra đảo. Đây là bến cảng do tư nhân đầu tư hơn 600 tỉ đồng nằm cách đó vài cây số.
Việc điều tiết luồng khách nhằm đảm bảo an toàn vận tải là cần thiết. Tuy nhiên, cách triển khai hiện nay đang khiến nhiều người liên tưởng đến một hình thức "ngăn sông, cấm chợ" trong du lịch.
Trước đây, du khách có thể lựa chọn linh hoạt giữa cảng Cái Rồng và các phương tiện khác nhau để ra đảo, tàu cao tốc, tàu gỗ... phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính. Nay, khi bị "dồn" về một đầu mối là cảng Ao Tiên, quyền lựa chọn của khách gần như không còn.
Anh Phạm Thế Công, du khách từ Hà Nội chia sẻ: "Gia đình tôi đi du lịch tại đảo Cô Tô cũng thường chọn tàu nhỏ từ Cái Rồng vì tiết kiệm và đó cũng là trải nghiệm thú vị. Nay bắt buộc qua cảng Ao Tiên, khiến chi phí đội lên khá nhiều, chưa kể phải di chuyển lòng vòng."
Cũng theo anh Công, cái khó đó là cảng Cái Rồng có phục vụ tàu dân sinh cho người dân nhưng lại là tàu gỗ chạy chậm. Người dân Cô Tô muốn ra đất liền bằng tàu Cao Tốc thì bắt buộc phải qua cảng Ao Tiên và đóng thêm phí dịch vụ qua cảng.
Trong khi trước đây người dân các xã đảo vẫn sử dụng tàu cao tốc cỡ nhỏ để cập vào cảng Cái Rồng bình thường và bớt gánh nặng phí dịch vụ qua cảng.
Không chỉ du khách, một số doanh nghiệp lữ hành cũng bày tỏ lo ngại việc tập trung toàn bộ khách về một cảng Ao Tiên sẽ gây quá tải cục bộ, đặc biệt vào mùa cao điểm. Chưa kể khả năng đáp ứng của bến cảng Ao Tiên chưa phải đã phù hợp với tàu nhỏ.
Anh Bùi Đ., chủ tàu vận tải khách tuyến Vân Đồn - Quan Lạn cho hay, với các tàu cỡ nhỏ thì hành khách khi lên xuống gặp nhiều khó khăn, bởi mũi tàu không thể cập sát cầu cảng và chênh với độ cao khoảng 3 m, trong khi tàu chở khách cỡ nhỏ (dưới 100 chỗ) hoạt động khá đông ở đây.
Cũng theo anh Đ., lối lên xuống hiện nay của bến cảng Ao Tiên chỉ đủ cho một người lên hoặc xuống. Nếu hai người đi ngược chiều phải tránh nhau rất khó khăn; trong khi đó, toàn bộ đều không lắp rào chắn, nếu không may va chạm có thể bị ngã xuống biển.
Điểm gây bức xúc rõ nhất chính với người dân sinh sống tại các đảo là mức phí qua cảng Ao Tiên hiện nay đang duy trì mức 50.000 đồng/lượt/người. Trong bối cảnh giá xăng dầu liên tục biến động, chi phí vận hành tàu tăng cao, việc phát sinh thêm khoản phí này khiến giá vé tàu cao tốc đi các tuyến đảo như Quan Lạn, Minh Châu, Cô Tô bị đẩy lên đáng kể.
Chị Nguyễn Thị Vân, người dân trên đảo Cô Tô cho biết, mỗi lần từ đảo vào đất liền hiện nay người dân mất gần 1 triệu/đồng lượt, nếu cộng thêm phí qua cảng Ao Tiên nữa thì chi phí sẽ tăng hơn, khiến người dân rất khó khăn.
"Người dân không có nhu cầu vào cảng du lịch vì chúng tôi đi lại là để mưu sinh, sinh hoạt đời thường. Du khách họ mới cần đến các trải nghiệm, tham quan, vì vậy cơ quan chức năng nên xem xét đến việc thu mức phí ra sao đối với người dân đảo", chị Vân chia sẻ
Thực tế, với một gia đình 4 người, chỉ riêng phí qua cảng Ao Tiên đã mất thêm 200.000 đồng/lượt, chưa kể chi phí vé tàu, di chuyển từ cảng tàu ra bến xe... và các dịch vụ khác. Điều này phần nào làm giảm sức hấp dẫn của du lịch Vân Đồn - Cô Tô, vốn đang cạnh tranh gay gắt với các điểm đến khác.
Hài hòa lợi ích nhà đầu tư, người dân giữ đảo
Các chuyên gia du lịch cho rằng, việc tổ chức vận tải cần đảm bảo nguyên tắc thuận tiện, đa dạng cạnh tranh lành mạnh. Khi chỉ tập trung vào một đầu mối như cảng Ao Tiên, nguy cơ độc quyền dịch vụ và tăng chi phí là điều khó tránh khỏi.
Trao đổi với Thanh Niên, lãnh đạo đặc khu Vân Đồn cho hay: "Không thể phủ nhận việc đầu tư bến cảng Ao Tiên đã làm đột phá hạ tầng du lịch cho địa phương, tăng sức hấp dẫn với du khách. Tuy nhiên, trước phản ánh của người dân, địa phương sẽ có trao đổi với doanh nghiệp để có chính sách phù hợp".
Bên cạnh mục tiêu tăng trưởng, việc tổ chức khai thác cũng cần đặt trong tổng thể hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, người dân và du khách. Đặc biệt, với các xã đảo như Quan Lạn, Minh Châu, Ngọc Vừng…, sinh kế của người dân gắn chặt với biển và dòng khách du lịch.
Giữ chân người dân bám đảo, bám biển không chỉ là câu chuyện kinh tế mà còn liên quan đến an sinh, văn hóa và chủ quyền lâu dài. Vì vậy, trong quá trình khai thác cảng Ao Tiên, cần có chính sách linh hoạt, không "đóng cửa" các phương án vận chuyển truyền thống, đồng thời kiểm soát hợp lý các loại phí để không tạo thêm gánh nặng cho người dân và du khách.
Ngày 4-4, Trung tâm phục vụ hành chính công xã Thái Mỹ (TP.HCM) tổ chức lễ trao giấy đăng ký khai sinh, trao thư chúc mừng và quà đến hai trường hợp trẻ đăng ký khai sinh trực tuyến đúng hạn.
Anh Phan Trường Sơn (ngụ ấp Bàu Điều) cho biết hôm 3-4, anh đến Trung tâm phục vụ hành chính công xã Thái Mỹ làm giấy khai sinh cho con trai mới sinh 6 ngày tuổi và được cán bộ công chức nhiệt tình hỗ trợ, hướng dẫn đăng ký khai sinh trực tuyến.
"Hôm nay tôi đã nhận được giấy khai sinh, kèm quà và thư chúc mừng, tôi rất vui và cảm ơn các cán bộ, công chức ở đây rất nhiều", anh Trường Sơn bày tỏ.
Còn bà Trần Thị Lũy (ngụ ấp Mít Nài) cho biết bà rất bất ngờ khi nhận được thư chúc mừng kèm quà tặng trong lúc đến trung tâm nhận giấy khai sinh cho cháu.
"Tôi đã ba lần đến nhận giấy khai sinh cho các cháu, đây là lần đầu nhận được quà tặng kèm thư chúc mừng. Tôi rất vui và bất ngờ. Xin gửi lời cảm ơn đến các cán bộ, công chức ở đây", bà Lũy nói.
Bà Nguyễn Thị Họp - Giám đốc Trung tâm phục vụ hành chính công xã Thái Mỹ - cho biết qua rà soát bước đầu, đây là xã đầu tiên tại TP.HCM triển khai mô hình "Đăng ký khai sinh đúng hạn - trao quà yêu thương" kể từ khi thực hiện chính quyền địa phương hai cấp.
Mô hình trên nhằm khuyến khích người dân tham gia thực hiện thủ tục hành chính trên môi trường điện tử và nâng cao tỉ lệ đăng ký hộ tịch đúng thời gian quy định.
Với điều kiện áp dụng trẻ em có cha, mẹ hoặc người giám hộ thực hiện thủ tục đăng ký khai sinh tại xã Thái Mỹ đáp ứng đủ hai tiêu chí. Gồm, về thời gian: Thực hiện đăng ký khai sinh đúng hạn theo quy định pháp luật (trong vòng 60 ngày kể từ ngày trẻ được sinh ra); về hình thức: Hồ sơ được thực hiện qua hình thức trực tuyến trên Cổng Dịch vụ công quốc gia. Mỗi trẻ sơ sinh đăng ký hồ sơ trực tuyến đúng hạn sẽ được nhận một phần quà tặng và thư chúc mừng.
Cùng ngày 4-4, tại văn phòng ấp Bình Hạ Đông, xã Thái Mỹ tổ chức lễ ra quân thực hiện mô hình "Điểm hỗ trợ thực hiện dịch vụ công trực tuyến" trên địa bàn xã.
Phát biểu tại buổi lễ, ông Nguyễn Văn Nhựt - Phó chủ tịch UBND xã - cho biết qua theo dõi nhận thấy vẫn còn một bộ phận bà con - đặc biệt là người cao tuổi, người lao động bận rộn - còn gặp khó khăn khi thao tác trên điện thoại thông minh hoặc máy tính để nộp hồ sơ trực tuyến. Mô hình trên ra đời với mục tiêu lấy người dân làm trung tâm, đưa dịch vụ công đến tận cơ sở.
Việc triển khai điểm hỗ trợ tại ấp Bình Hạ Đông sẽ mang lại những lợi ích thiết thực. Người dân không phải đi xa lên trụ sở UBND xã. Mọi thủ tục từ cấp bản sao trích lục, đăng ký khai sinh cho đến hồ sơ hưởng trợ cấp hưu trí xã hội sẽ được cán bộ hướng dẫn và thực hiện ngay tại ấp, giúp tiết kiệm tối đa thời gian và chi phí đi lại.
Theo Trung tâm phục vụ hành chính công xã Thái Mỹ, tại điểm hỗ trợ dịch vụ công trực tuyến trên vào sáng thứ bảy đến cuối tháng 5-2026, đội ngũ cán bộ và tổ công nghệ số cộng đồng sẽ hướng dẫn trực tiếp, cầm tay chỉ việc cho người dân tạo lập và sử dụng tài khoản VNeID, hỗ trợ nộp hồ sơ trực tuyến các thủ tục như đăng ký khai sinh, kết hôn, xác nhận tình trạng hôn nhân, thủ tục về trợ cấp xã hội, bảo hiểm… ngay tại ấp mà không cần đi xa.
Chiều 8.4, liên quan vụ xe tải lao xuống vực ở Lâm Đồng, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh này đã hoàn tất khám nghiệm hiện trường và tiếp tục khám nghiệm phương tiện gặp nạn tại núi Tà Zôn (xã Hàm Thuận, tỉnh Lâm Đồng; trước đây thuộc huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận).
Ghi nhận tại hiện trường, vệt bánh xe kéo dài hơn 200 m từ điểm cuối tuyến đường đến vị trí xe rơi xuống vực. Nhiều lớp đất đá, cây cối trên đoạn đường dốc quanh núi bị bong tróc, các thiết bị viễn thông nằm ngổn ngang.
Khu vực xảy ra tai nạn có địa hình dốc lớn, nhiều khúc cua gấp. Nhà văn phòng của một công ty khai thác khoáng sản tại chân núi bị xe tải tông sập một phần. Phần đầu xe biến dạng nặng, hai bánh trước sụp xuống và rời khỏi trục.
Theo thông tin ban đầu, vụ xe tải lao xuống vực ở Lâm Đồng xảy ra khoảng 8 giờ 40 cùng ngày tại khu vực triền núi Tà Zôn, thuộc thôn 2, xã Hàm Thuận. Xe tải biển số 29H - 252.xx do tài xế N.T.T (27 tuổi, ở Nghệ An) điều khiển, chở vật tư thi công công trình của một đơn vị viễn thông.
Khi xe đến điểm trung chuyển ở lưng chừng núi, nhóm công nhân tiến hành dỡ hàng để đưa lên cao bằng hệ thống tời. Bất ngờ, phương tiện này lao xuống vực núi, sau đó tiếp tục lao xuống chân núi, tông vào văn phòng công ty khai thác khoáng sản rồi dừng lại.
Hậu quả, 2 người tử vong trên thùng xe tại chỗ. Hai người khác bị thương được đưa đi cấp cứu nhưng 1 người đã tử vong. Người còn lại là tài xế N.T.T đang được cấp cứu tại Bệnh viện đa khoa Bình Thuận.
Theo ghi nhận, núi Tà Zôn cao khoảng 386 m, nằm tại xã Hàm Thuận, khu vực xung quanh có nhiều mỏ đá đang khai thác. Trên đỉnh núi đặt tháp anten phát sóng viba của đơn vị viễn thông, từ chân núi có đường mòn dẫn lên triền núi.
Hiện nguyên nhân vụ việc đang được cơ quan chức năng tỉnh Lâm Đồng tiếp tục điều tra, làm rõ.
Như Thanh Niên đã thông tin, vụ xe tải lao xuống vực ở Lâm Đồng xảy ra sáng 8.4 khiến 3 người tử vong và 1 người bị thương. Trong số nạn nhân tử vong có 2 người ở xã Hàm Thuận và 1 người ở thành phố Cần Thơ.
