Đại thủy nông Bắc Hưng Hải – hệ thống từng cung cấp nước tưới cho 130.000 ha đất nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ, đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hàng chục triệu dân. Phải làm gì để hồi sinh hệ thống là câu hỏi khiến cả nhà quản lý và chuyên gia sông ngòi phải tính toán thấu đáo.
Tổng điều tra và đánh giá lại toàn bộ hệ thống
Bắc Hưng Hải gồm hơn 230 km kênh trục chính, hàng nghìn km kênh mương nội đồng cùng khoảng 1.900 cống, trạm bơm. Với mạng lưới quy mô lớn, trải dài qua Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Ninh và Hải Phòng, PGS.TS Đào Trọng Tứ, Trưởng ban điều hành Mạng lưới sông ngòi Việt Nam, cho rằng muốn cải tạo phải bắt đầu từ tổng điều tra và đánh giá lại toàn bộ hệ thống.
Bắc Hưng Hải được thiết kế trong bối cảnh cơ cấu sử dụng đất, nhu cầu nước tưới rất khác so với hiện nay. Nhiều năm qua, một phần lớn diện tích đất nông nghiệp trong lưu vực đã được chuyển đổi sang đô thị, khu công nghiệp hoặc các loại hình sử dụng đất khác. Điều này khiến nhu cầu cấp nước và tiêu thoát nước của hệ thống thay đổi đáng kể so với thiết kế chỉ phục vụ tưới tiêu ban đầu.
“Cần xem lại năng lực tưới tiêu thực tế của hệ thống hiện nay đã thay đổi như thế nào, diện tích đất nông nghiệp còn bao nhiêu và nhu cầu cấp nước ra sao. Trên cơ sở đó mới có thể tính toán phương án cải tạo phù hợp”, ông Tứ nói và nhận định việc đánh giá lại toàn bộ hiện trạng hệ thống là bước quan trọng để xác định quy mô đầu tư hợp lý, bảo đảm hiệu quả lâu dài của dự án cải tạo.
Cấp bách kiểm soát nguồn thải
Sau bước đánh giá toàn bộ hệ thống Bắc Hưng Hải, ông Nguyễn Tùng Phong, Cục trưởng Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng phải cấp bách kiểm soát nguồn thải. Cùng với quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp nhanh của khu vực, lượng nước thải từ các khu công nghiệp, làng nghề và khu dân cư đổ vào Bắc Hưng Hải ngày càng tăng, tạo áp lực lớn đối với chất lượng nước.
Theo tính toán, hiện tổng lượng nước thải xả vào Bắc Hưng Hải khoảng 538.838 m3 mỗi ngày đêm, phân bố rộng khắp trên toàn lưu vực. Trong đó, Hưng Yên chiếm tỷ lệ lớn nhất 31%, tiếp đến là Hải Phòng 21%, Hà Nội 13%, Bắc Ninh hơn 9%. Nhiều nguồn xả thải vẫn chưa được kiểm soát hoặc xử lý đạt yêu cầu khiến nhiều đoạn kênh rơi vào tình trạng ô nhiễm kéo dài.
Cũng cho rằng phải kiểm soát nguồn thải, ông Lương Xuân Chính, Phó giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải, phân tích khả năng tự làm sạch của kênh chỉ tồn tại trong giới hạn nhất định. Khi lượng nước thải vượt quá khả năng chịu tải, chất lượng nước sẽ suy giảm nhanh.
“Bổ sung nguồn nước chỉ giúp pha loãng ô nhiễm trong một số thời điểm, còn muốn xử lý tận gốc thì phải kiểm soát được nguồn thải”, ông Chính nói.
Tuy nhiên, kiểm soát nguồn thải trên mạng lưới như Bắc Hưng Hải là bài toán rất tốn kém, có thể vượt quá nguồn lực của địa phương, theo GS.TS Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cấp thoát nước và Môi trường. Bởi chi phí xây dựng và vận hành các nhà máy xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn cao rất lớn, trong khi nhiều địa phương chưa hoàn thiện hệ thống thu gom nước thải đô thị.
“Cần kết hợp nhiều biện pháp, từ kiểm soát nguồn thải, điều tiết dòng chảy đến tận dụng khả năng tự làm sạch của hệ thống sông kênh”, ông Hạ đề xuất.
Phối hợp liên tỉnh
So sánh với việc cải tạo sông Tô Lịch, PGS.TS Đào Trọng Tứ cho rằng bài toán của Bắc Hưng Hải phức tạp hơn nhiều. Tô Lịch nằm hoàn toàn trong phạm vi Hà Nội, hệ thống Bắc Hưng Hải lại trải dài qua nhiều tỉnh với hàng loạt nguồn thải. Nếu mỗi địa phương làm một kiểu, không có cơ chế điều phối thống nhất thì rất khó đảm bảo các hạng mục cải tạo được triển khai đồng bộ và phát huy hiệu quả.
TS Trần Đức Hạ cũng cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao thiết lập được cơ chế quản lý thống nhất cho toàn hệ thống Bắc Hưng Hải. Nếu không có cơ chế điều phối đủ mạnh ở cấp vùng, việc xử lý ô nhiễm hay cải tạo hạ tầng sẽ khó đạt hiệu quả lâu dài.
Bởi Bắc Hưng Hải không chỉ là công trình thủy lợi phục vụ nông nghiệp như trước đây. Nó đang phải gánh thêm nhiều chức năng mới như tiêu thoát nước cho đô thị, khu dân cư và khu công nghiệp; tiếp nhận nước thải và là khung sinh thái cảnh quan cho khu vực.
“Cần có cơ quan đầu mối đủ thẩm quyền để điều phối chung toàn bộ hệ thống, từ đầu tư hạ tầng đến kiểm soát nguồn thải”, ông Hạ kiến nghị.
Chờ đề án cải tạo quy mô lớn
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng đề án xử lý ô nhiễm và phát triển tổng thể hệ thống Bắc Hưng Hải, mục tiêu từng bước phục hồi chất lượng nước, nâng cao năng lực tưới tiêu và điều tiết nước, đồng thời thích ứng với quá trình đô thị hóa nhanh trong lưu vực.
Đề án tập trung vào ba nhóm giải pháp chính. Đầu tiên là nâng cấp và hiện đại hóa hệ thống công trình thủy lợi, cải tạo các công trình đầu mối, nạo vét tuyến kênh trục và kênh nhánh, đồng thời lắp đặt trạm quan trắc tự động để theo dõi chất lượng nước và điều tiết dòng chảy.
Nhóm giải pháp thứ hai là kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nước, thông qua việc xây dựng các công trình kiểm soát nguồn thải tại vị trí xả lớn, từng bước thu gom và xử lý nước thải trước khi đổ vào hệ thống. Cuối cùng là khai thác tổng hợp không gian hai bên kênh, kết hợp chỉnh trang cảnh quan, phát triển các tuyến đô thị sinh thái và dịch vụ.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường tính toán tổng kinh phí dự kiến để cải tạo toàn diện hệ thống khoảng 38.500 tỷ đồng. Trong đó, khoảng 6.000 tỷ đồng vốn đầu tư công để hoàn thiện hạng mục chính của hệ thống, gồm 4.505 tỷ nâng cấp hạ tầng thủy lợi, 100 tỷ hiện đại hóa công tác quản lý vận hành và khoảng 1.394 tỷ cải tạo các tuyến kênh trục. Các địa phương tham gia đầu tư nhiều hạng mục liên quan kiểm soát ô nhiễm và chỉnh trang hệ thống kênh.
Với quy mô lớn và lịch sử vận hành hơn nửa thế kỷ, chuyên gia và nhà quản lý cho rằng việc hồi sinh Bắc Hưng Hải không chỉ là chuyện cải tạo hệ thống thủy lợi mà là bài toán quản lý tổng hợp cả lưu vực rộng lớn. Nó đòi hỏi sự chung sức của nhiều địa phương, bộ ngành và người dân trong lưu vực.
Sáng 9/4, Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng thừa ủy quyền Thủ tướng trình Quốc hội dự án Luật Hộ tịch sửa đổi. Nội dung đáng chú ý là quy định đăng ký hộ tịch không phụ thuộc nơi cư trú của người dân.
Theo dự thảo, UBND cấp xã có thẩm quyền đăng ký các việc hộ tịch mà không bị giới hạn bởi nơi thường trú hoặc tạm trú. Các nội dung gồm khai sinh, kết hôn, giám hộ, giám sát việc giám hộ, nhận cha, mẹ, con, thay đổi thông tin hộ tịch, xác nhận tình trạng hôn nhân, khai tử.
Quy định này khác với hiện hành, khi việc cấp Giấy xác nhận tình trạng hôn nhân do UBND cấp xã nơi thường trú thực hiện; trường hợp không có nơi thường trú thì thực hiện tại nơi tạm trú.
Dự thảo cũng bổ sung thẩm quyền cho UBND cấp xã trong việc cập nhật thông tin vào Sổ hộ tịch và cơ sở dữ liệu hộ tịch trên cơ sở bản án, quyết định của cơ quan có thẩm quyền và các giấy tờ hộ tịch. Nội dung cập nhật bao gồm quốc tịch, xác định cha, mẹ, con, xác định lại giới tính, nuôi con nuôi và chấm dứt việc nuôi con nuôi, ly hôn, hủy việc kết hôn trái pháp luật, công nhận kết hôn, công nhận giám hộ.
Bộ trưởng Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết việc sửa đổi luật nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và khắc phục những hạn chế của Luật Hộ tịch năm 2014.
Dự thảo đặt mục tiêu hiện đại hóa công tác đăng ký, quản lý hộ tịch thông qua chuyển đổi số, cắt giảm thủ tục hành chính và chi phí thực hiện. Người dân có thể thực hiện thủ tục không phụ thuộc địa giới hành chính và đăng ký trực tuyến toàn trình đối với phần lớn thủ tục.
Người yêu cầu được lựa chọn nộp hồ sơ và nhận kết quả theo hình thức trực tuyến, trực tiếp hoặc qua dịch vụ bưu chính. Dự thảo giao Chính phủ quy định chi tiết việc triển khai trực tuyến toàn trình.
Về Sổ hộ tịch, dự thảo định hướng sử dụng chủ yếu dữ liệu điện tử; riêng đăng ký kết hôn vẫn duy trì đồng thời sổ điện tử và sổ giấy, do yêu cầu hai bên nam, nữ phải có mặt, thể hiện sự tự nguyện và ký xác nhận.
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu đồng tình với chủ trương đăng ký hộ tịch không phụ thuộc địa giới hành chính, cho rằng quy định này giúp giảm thủ tục, tăng tỷ lệ đăng ký trực tuyến và khai thác hiệu quả dữ liệu điện tử.
Cơ quan thẩm tra đề nghị bổ sung quy định xử lý trường hợp thông tin từ nhiều nguồn có mâu thuẫn; đồng thời lưu ý các yêu cầu về an toàn thông tin mạng, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Ngoài ra, Chính phủ cần làm rõ lộ trình kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành, cũng như bảo đảm nguồn lực đầu tư hạ tầng công nghệ để triển khai hiệu quả.
Quốc hội dự kiến xem xét thông qua dự án Luật theo quy trình rút gọn.
Theo Công an xã Hòa Thắng, vụ xe khách lao xuống vực làm 4 người tử vong xảy ra lúc 15 giờ 35 ngày 6.4, trên tuyến đường ĐT715, thuộc địa phận thôn Hồng Lâm.
Thời điểm trên, xe khách biển số 86H-045.61 do tài xế Trần Thanh Sơn (38 tuổi, ở phường Bạc Liêu, tỉnh Cà Mau; tạm trú tại xã Phan Rí Cửa, tỉnh Lâm Đồng) điều khiển, trên xe có 16 người.
Bước đầu, lực lượng công an nhận định nguyên nhân có thể do xe mất kiểm soát phanh khi đang đổ dốc, khiến phương tiện lao xuống vực ven đường và xảy ra tai nạn.
Vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng này khiến 4 người tử vong. Trong đó, các nạn nhân Nguyễn Văn Cường (23 tuổi), Nguyễn Văn Đạt (13 tuổi) và Nguyễn Tân Khoa (30 tuổi) tử vong tại hiện trường; nạn nhân Đỗ Văn Hải (20 tuổi) tử vong tại bệnh viện.
Các nạn nhân đều ở tại xã Phan Rí Cửa.
Các nạn nhân còn lại bị thương nhẹ, chỉ có 1 người bị thương nặng. Xe khách biển số 86H-045.61 bị hư hỏng nặng.
Lực lượng chức năng đã tiến hành kiểm tra nồng độ cồn và ma túy đối với tài xế Trần Thanh Sơn tại trụ sở Công an xã Hòa Thắng, kết quả không phát hiện vi phạm.
Theo xác minh của PV Thanh Niên, tài xế chỉ bị thương nhẹ, không tử vong như một số thông tin lan truyền trước đó trên mạng xã hội. Đây là xe khách loại 25 chỗ, do ông Phan Thành Nuôi (ở xã Phan Rí Cửa) làm chủ. Phương tiện được sản xuất năm 2010 và chỉ còn 18 ngày là hết hạn kiểm định.
Chiều tối 6.4, Phó chủ tịch UBND tỉnh Nguyễn Hồng Hải cùng lãnh đạo Công an tỉnh Lâm Đồng đã trực tiếp có mặt tại hiện trường để chỉ huy khắc phục hậu quả vụ xe khách lao xuống vực, đồng thời đến thăm hỏi các nạn nhân.
Sáng 7/4, tại khoa cấp cứu Bệnh viện đa khoa Bình Thuận, anh Đỗ Tuấn Kiệt (SN 2003, trú xã Phan Rí Cửa), một trong những người bị thương với chẩn đoán gãy xương đòn, vẫn còn run khi kể lại vụ tai nạn chiều hôm trước.
Chia sẻ với Dân trí, anh Kiệt cho biết, nhóm 16 ngư dân trên xe đều cùng quê xã Chí Công cũ, nay là xã Phan Rí Cửa, làm nghề lặn sò thuê cho một chủ tàu địa phương. Hàng ngày, họ được xe hợp đồng đưa đón từ nhà vào khu vực La Gi để xuống ghe ra biển làm việc, đến đầu giờ chiều cùng ngày quay về.
“Chiều hôm đó, xe đến đón như mọi ngày. Sau khi lên xe, ai cũng mệt nên nằm nghỉ, nhiều người ngủ thiếp đi”, anh Kiệt kể.
Khi xe chạy từ hướng Mũi Né về Phan Rí, đến khu vực ngã ba Bàu Trắng (xã Hòa Thắng), anh Kiệt nhận thấy phương tiện có dấu hiệu bất thường khi không giảm tốc, chạy thẳng thay vì rẽ.
“Tôi thấy lạ nên hỏi thì tài xế bất ngờ la lên xe mất thắng”, anh Kiệt nhớ lại.
Tiếng tri hô khiến nhiều người giật mình tỉnh giấc. Không khí trên xe lập tức trở nên hỗn loạn, hoảng loạn bao trùm. Một số người tìm cách bám víu, số khác cố gắng mở cửa thoát thân.
“Chỉ trong chưa đầy một phút, xe lao rất nhanh xuống dốc. Mọi thứ diễn ra quá nhanh, ai cũng hoảng sợ”, anh Kiệt nói.
Theo lời nạn nhân, cú va chạm mạnh khiến chiếc xe vỡ nát, nhiều người bị văng ra ngoài, một số mắc kẹt bên trong. Các bao sò chất trên xe đổ dồn, đè lên người khiến nhiều nạn nhân bị thương nặng hơn.
Trong lúc hỗn loạn, anh Kiệt hoảng sợ tìm cách nhảy ra ngoài xe. Sau cú tiếp đất, anh bị chấn thương vùng vai, đau dữ dội và nhanh chóng được đưa đi cấp cứu.
“Hiện tình trạng của em đã đỡ hơn, các bác sĩ đang theo dõi thêm”, anh Kiệt cho biết.
Trước đó, tối 6/4, ông Nguyễn Hồng Hải, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng, cùng đại diện các cơ quan, đơn vị đã trực tiếp đến Bệnh viện Đa khoa Bình Thuận thăm hỏi các nạn nhân.
Ông Nguyễn Hồng Hải trao tiền hỗ trợ đến người thân của các nạn nhân với mức 5 triệu đồng/trường hợp tử vong, 2 triệu đồng/người bị thương. Lãnh đạo UBND xã Hòa Thắng cũng trao 3 triệu đồng/trường hợp tử vong; 1 triệu đồng/người bị thương.
Theo thông tin ban đầu từ cơ quan chức năng, tài xế điều khiển phương tiện có giấy phép lái xe hợp lệ, không có nồng độ cồn hay ma túy. Bước đầu, người này khai nhận xe bị hỏng phanh khi đang lưu thông.
Như Dân trí đã đưa tin, vụ tai nạn xảy ra vào khoảng 15h30 ngày 6/4, trên tuyến đường qua thôn Hồng Lâm, xã Hòa Thắng.
Ô tô khách biển số 86H-045.xx do tài xế Trần Thanh Sơn điều khiển, lưu thông hướng Mũi Né - Phan Rí, đến địa điểm trên đột ngột chuyển hướng, lao xuống vực bên đường. Tai nạn làm 4 người tử vong, 10 người phải nhập viện cấp cứu.
4 người tử vong gồm: Đỗ Văn Hải, SN 2004, trú tại thôn Hiệp Đức 2, xã Phan Rí Cửa; Nguyễn Văn Cường, SN 2003, trú tại thôn Hà Thuỷ 1, xã Phan Rí Cửa; Nguyễn Văn Đạt, SN 2013, trú tại thôn Hà Thuỷ 1, xã Phan Rí Cửa; Nguyễn Tấn Khoa, SN 2000, trú tại thôn Hà Thuỷ 3, xã Phan Rí Cửa.
Trong số 10 nạn nhân nhập viện cấp cứu, 4 người bị gãy chân, tay, số còn lại bị thương phần mềm các mức độ khác nhau.
Nguyên nhân vụ tai nạn đang được cơ quan chức năng tiếp tục điều tra.
