17h30 ngày 2/4, Emma kết thúc giờ làm việc, vội chạy xe từ phường Tây Hồ sang lớp học giao tiếp tiếng Việt trên đường Hoàng Quốc Việt, phường Cầu Giấy.
Đây là buổi học đầu tiên của cô giáo viên mầm non 25 tuổi sau ba tháng sống tại Hà Nội. Trong căn phòng nhỏ mượn tạm của một quán cà phê quen, Emma cùng năm học viên khác đến từ Nga, Đức, Anh bắt đầu bài học về cách chào hỏi, giới thiệu bản thân và kỹ năng mặc cả khi đi chợ.
Đến Việt Nam với vốn tiếng Việt bằng không, Emma từng hoang mang khi không biết cách sang đường giữa dòng xe cộ, hay ngạc nhiên trước cảnh đồng nghiệp ngủ trưa ngay tại văn phòng.
“Ở lớp, tôi được giải thích người Việt ngủ trưa để tái tạo năng lượng. Tôi cũng được hướng dẫn cách giơ tay xin đường để xe máy chủ động nhường lối”, cô kể. Cuối buổi, Emma lẩm nhẩm câu: “Món này đắt quá, bớt chút đi”, ghi cẩn thận vào sổ tay chuẩn bị cho buổi đi chợ sáng mai.
Lukas, 27 tuổi, người Đức, thừa nhận dù sống ở Hà Nội gần ba năm vẫn chưa rành quy tắc ứng xử. Anh lấy ví dụ ở Đức, hỏi về hôn nhân hay lương thưởng bị coi là thiếu tế nhị, nhưng ở Việt Nam lại là cách bắt đầu câu chuyện.
“Tôi từng sốc khi hàng xóm mới gặp đã hỏi chuyện vợ con, đồng nghiệp thì đòi mai mối. Học ở lớp này tôi mới hiểu đó là sự quan tâm, kết nối chứ không phải soi mói”, Lukas nói.
Với chàng trai người Đức, khó khăn lớn nhất là sáu thanh điệu của tiếng Việt. Để không biến “bún chả” thành “bùn chà”, anh mua trọn bộ sách giáo khoa từ lớp 1 đến lớp 5 để tự rèn luyện ở nhà.
Lớp học của Emma và Lukas thuộc dự án Hanoi Exploring, do Lê Huy Khánh, sinh viên năm cuối Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội, sáng lập đầu năm 2024. Rời Kon Tum ra thủ đô trọ học, Khánh thấu hiểu cảm giác lạc lõng. Thấy nhiều người nước ngoài tự “cô lập” vì rào cản ngôn ngữ, nam sinh nảy ý tưởng tạo không gian giao lưu văn hóa miễn phí.
Theo Khánh, thách thức lớn nhất là duy trì động lực cho nhân sự vì khối lượng công việc nhiều nhưng không có thù lao. Ban đầu, dự án có 6 thành viên, không có địa điểm cố định, thường thuê, mượn địa điểm. Số học viên nước ngoài cũng chỉ lác đác vài người. “Nhưng nhìn các học viên hứng thú mỗi khi tới lớp, say mê tìm hiểu văn hóa Việt, chúng tôi lại dặn lòng cố duy trì hoạt động”, anh nói.
Những ngày đầu, nhóm đối mặt với bài toán giáo trình. Anh Trần Thế Thành, 25 tuổi, cựu sinh viên ĐH Bách khoa Hà Nội, cho biết nhóm mất nhiều tháng để thay đổi phương pháp. Thay vì dạy đánh vần hay ngữ pháp hàn lâm khiến học viên dễ nản, nhóm chuyển sang tiêu chí: Đơn giản và ứng dụng cao.
Mỗi khóa học gồm 6 buổi, dạy trực tiếp những câu giao tiếp ngắn theo chủ đề thực tế: đi chợ, mặc cả, chỉ đường, gọi món ăn. “Mục tiêu là bước ra khỏi cửa lớp, họ phải tự gọi được một cốc cà phê sữa đá. Có như vậy học viên mới có động lực đi đường dài”, Thành chia sẻ.
Việc dạy ngôn ngữ có thanh điệu luôn là thử thách. Nguyễn Minh Hằng, tình nguyện viên 21 tuổi, tiết lộ nhiều học viên tỏ ra chật vật trước các cặp nguyên âm “ô-ơ”, “u-ư”, hay phải mất hàng tuần mới phân biệt được dấu hỏi và dấu ngã. Để khắc phục, Hằng xây dựng các tình huống thực tế và lồng ghép giải thích “cú sốc văn hóa” ngay trong bài giảng.
Để duy trì hoạt động, nhóm của Khánh được một chủ quán cà phê ở quận Cầu Giấy hỗ trợ không gian vào các tối cuối tuần. Từ sáu thành viên ban đầu, đến nay dự án có 20 tình nguyện viên là những sinh viên sở hữu chứng chỉ ngoại ngữ cao. Dự án đã hỗ trợ hơn 200 người nước ngoài hòa nhập cộng đồng.
Aleksandra, 24 tuổi, giáo viên tiếng Nga, đã gắn bó với lớp từ tháng 10 năm ngoái. Tốt nghiệp khóa học, tuần nào cô cũng nán lại để giao lưu. “Tết Nguyên đán vừa rồi, tôi được cùng mọi người gói bánh chưng, học ý nghĩa mâm ngũ quả và tục xông đất. Tình cảm của mọi người giúp tôi vơi đi nỗi nhớ nhà khi ăn Tết xa quê”, cô chia sẻ.
Tại Nhật Bản, nhân viên vận hành đường sắt sử dụng một kỹ thuật đơn giản để duy trì sự tập trung tuyệt đối mang tên Shisa Kanko. Thay vì chỉ quan sát, họ được đào tạo để chỉ tay vào vật thể như tín hiệu, điểm dừng và gọi to tên của nó. Theo nghiên cứu năm 1994 của Viện Nghiên cứu Kỹ thuật Đường sắt Nhật Bản, việc thực hành Shisa Kanko giúp giảm thiểu các sự cố do lỗi con người xuống gần 85%.
Phương pháp này có thể áp dụng vào đời sống thường ngày cho những người hay quên tắt bếp, khóa cửa hay rút phích cắm điện.
Nhà trị liệu Joy Gallon thuộc dịch vụ chăm sóc sức khỏe Thriveworks (Mỹ) cho biết phương pháp này chủ động kích hoạt đa giác quan gồm mắt, tay, miệng và tai. Việc này giúp tăng lưu lượng máu đến thùy trán, nơi xử lý khả năng lý luận và logic của não bộ.
Theo chuyên gia quản lý thời gian Anna Dearmon Kornick (Mỹ), đa số những việc thường nhật thường diễn ra theo thói quen. Khi đó, não bộ tiêu hao ít năng lượng hơn, khiến chúng ta hành động như một chiếc máy và không lưu lại ký ức rõ ràng. Việc đưa vào một hành động không thuộc chế độ mặc định như chỉ tay, búng ngón tay hoặc nói to buộc não bộ phải tỉnh táo.
"Những lần kiểm tra vật lý này chuyển suy nghĩ của bạn sang phạm vi hành động thực tế, đòi hỏi nhiều nỗ lực hơn, từ đó ghi dấu ấn sâu hơn vào trí nhớ", chuyên gia năng suất Rashelle Isip nói.
Phương pháp đặc biệt hữu ích với những người mắc chứng rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD). Nhà trị liệu Billy Roberts cho biết việc kích hoạt nhiều giác quan giúp não bộ người mắc ADHD tham gia tích cực hơn vào hành vi. Chuyên gia tâm lý Terry Matlen cũng cho biết thêm, thay vì chỉ nói, mọi người có thể hát một giai điệu ngắn hoặc gõ nhẹ vào cổ tay khi thực hiện việc cần nhớ. Việc tạo ra âm thanh hoặc sự rung động vật lý giúp giải phóng dopamine, cải thiện khả năng tập trung.
Cách ứng dụng vào đời sống hàng ngày
Bạn có thể kết hợp Shisa Kanko vào thói quen mỗi ngày:
Xác nhận an toàn: Chỉ vào tay nắm cửa và nói to "Đã khóa cửa"; chỉ vào ổ cắm và nói "Đã rút điện".
Ghi nhớ đồ dùng: Chỉ vào ví và chìa khóa trên bàn, gọi tên từng món trước khi rời đi.
Quản lý công việc: Nói to "Đã gửi email" hoặc viết tay một ghi chú nhỏ để neo giữ thông tin.
Giải tỏa căng thẳng: Khi thấy choáng ngợp, hãy chỉ và gọi tên 5 đồ vật xung quanh để lấy lại bình tĩnh.
Các chuyên gia khuyên để kỹ thuật không bị nhàm chán, người dùng nên định kỳ thay đổi câu lệnh, đổi tay chỉ hoặc dùng âm thanh khác nhau để kích thích não bộ.
Cây atiso có nguồn gốc từ Địa Trung Hải xa xôi đã trở thành biểu tượng cho sự phát triển kinh tế Lâm Đồng, là nét đẹp văn hóa để người đi xa thấy nhớ mùa atiso, du khách ghé thăm không quên đem về những sản phẩm từ atiso như món quà đặc trưng của xứ lạnh.
Tôi và người nông dân từ nhiều vùng miền chọn về đây lập nghiệp biết ơn Đà Lạt theo cách của riêng mình.
Giữa thiên nhiên và nhân sinh luôn có mối quan hệ sâu sắc, khí hậu quanh năm mát mẻ, se lạnh, nhiều sương mù và mưa phùn đã tạo nên một kiểu tính cách người làm nông điềm tĩnh, hiền lành dù vất vả nhưng không lam lũ.
Thiên nhiên cũng ưu đãi cho cây atiso phát triển khỏe mạnh tươi tốt trở thành cây nông nghiệp chủ điểm kinh tế biết bao thế hệ người dân Đà Lạt từ Thái Phiên, Trại Mát, Xuân Trường (những vùng chuyên canh trồng atiso một thời).
Từ những cây giống bén duyên đầu tiên trong vườn thực nghiệm atiso đã có mặt phủ che những đồi cao lũng thấp.
Tôi yêu tuổi thơ bao nhiêu thì cũng yêu những mùa atiso bấy nhiêu. Trong con đường của ký ức có đứa lười lao động sợ ra giêng khi hoa atiso đã già phải ngủ gật lấy tim sơ chế hoa. Tôi học được sự sáng tạo của con người luôn bắt nguồn từ lao động.
Để lấy tim sơ chế hoa, người dân biết chế chiếc muỗng dẹp mà không dùng dao vì nguy hiểm và lẹm hoa. Dao xắt hoa cũng được chế tạo sao cho hợp với bông, bàn xắt rễ cũng đặc trưng cho cây atiso. Có thể nói nhìn dụng cụ lao động biết nó chỉ dành cho loài cây atiso.
Đêm đêm bên ánh đèn rồi đến ánh điện người lớn trẻ con đàn ông đàn bà ai có việc nấy, miệt mài chuyên nghiệp cùng những mùa atiso. Trẻ con lấy tim vì dễ dàng, phụ nữ khéo léo và xắt bông, đàn ông có sức xắt tất cả các khâu.
Những đêm dài ngủ ít thấy mệt nhưng có tiền lao xao khắp đầu làng cuối ngõ. Khi chạy nhảy qua thềm tuổi thơ ngoái đầu nhìn lại hình như đứa nào cũng thấy rưng rưng nhớ. Vậy đó người ta chỉ kịp yêu kịp nhớ kịp thương khi đã đi qua khi đã thấm những ngày xa.
Người tiêu dùng, nhà khoa học yêu cây atiso vì những công dụng tuyệt diệu của nó... Còn tôi, tôi yêu nó bởi nó gắn bó với chúng tôi suốt hành trình tuổi thơ. Có đứa học sinh của tôi đi xa chẳng nhớ bài tôi dạy thêm, em nhớ về một lần đói bụng cô múc cho dĩa cây con atiso xào thịt và chén chè hoa atiso nấu đậu xanh.
Tôi cũng như em, tôi nhớ những ngày vất vả theo mẹ đi lấy tim, tôi nhớ những lần trèo lên mái tôn phơi hoa.
Chỉ cần nhìn thấy ông mặt trời quạu quọ, xị mặt là y như rằng hốt hoảng ùa nhau trèo lên mái nhà quét bông. Tiếng chổi tre lao xao, tiếng la, tiếng hối thúc vào không gian bình yên của ngày.
Tôi nhớ sau mùa thu hoạch cùng lũ bạn ra vườn đi mót rễ, mót thân ngắn người ta bỏ về phơi bán lấy tiền làm bánh, nấu chè. Những kỷ niệm vừa mệt vừa vui của những đứa con lớn lên cùng atiso.
Mùa atiso làm thay da đổi thịt một vùng đất. Nhờ nó mà những ngôi nhà nơi tôi ở cứ cao dần, vươn dần lên trong nắng. Nó đem về bình yên hạnh phúc, cuộc sống ấm no đủ đầy qua bao thập kỷ.
Giờ đây có nhiều cây trồng nông nghiệp cao ra đời kinh tế hơn, đỡ vất vả hơn. Nhưng chẳng ai nỡ phụ nó cả, nó vẫn có vị trí đặc biệt trong lòng những người dân thân yêu như thể mối tình đầu luôn là mối tình thiêng liêng và cao đẹp nhất không gì thay đổi. Nó vẫn là biểu tượng trong lòng những người con xứ sương mù.
Những mùa atiso thương nhớ đã chắp cánh cho tôi đến lớp, đến trường. Mùa atiso đã đưa bạn bè tôi đi đến những thành phố cao rộng để tắm táp trên dòng sông tri thức rồi trở về lại chính nơi nuôi dưỡng mình tạo ra những nền nông nghiệp cao, những cơ sở lai tạo, những hợp tác xã đưa cây atiso đi xa. Những người bạn tôi vẫn miệt mài bén duyên với đất với cây.
Những người bạn trẻ của tôi đã từ bỏ thành phố về nhà xây dựng, lại quảng bá phát triển sản phẩm từ cây atiso… Họ đang tiếp nối thế hệ của những cô dì, chú bác, tiếp tục ươm trồng một nền nông nghiệp hiện đại kế thừa và phát triển.
Nhìn lại sự phát triển của thành phố mình yêu hơn thế kỷ trôi qua, người còn người mất. Trong nhịp thở thời gian tôi nghe cổ họng mình đượm vị ngọt của ly trà hoa atiso mát dịu. Vị đắng, vị ngọt của chiếc lá atiso như vòng quay của vùng Thái Phiên tôi sống - có những bước thăng, bước trầm.
Có những biến chuyển suy nghĩ trong hành trình làm nông của người dân. Khi thịnh chỉ mong con cháu mình một đời gắn bó với nghề nông; khi suy mong nó bứt ra khỏi đất khỏi vườn. Nhưng cuối cùng chúng tôi vẫn quay về bên vườn cây giữa nhiều sự lựa chọn như hậu vị ngọt ngào nhớ thương dẫn chúng tôi về bên những mùa hoa atiso đang bừng lên giữa đất trời phố núi cao nguyên.
Da heo được cấu tạo chủ yếu từ collagen, một dạng protein tạo nên mạng lưới liên kết dày và có khả năng giữ nước cao. Chính đặc tính này khiến da vừa dẻo, vừa "ngậm ẩm".
Khi gặp nhiệt, collagen co rút lại. Nếu độ ẩm không được kiểm soát, lớp da sẽ nhanh chóng trở nên dai và khô cứng, tạo thành một lớp vỏ kín giữ toàn bộ hơi nước bên trong. Đây là lý do bì không thể nổ, dù nhiệt độ đủ cao.
"Vũ khí bí mật" giúp nổ bì hiệu quả
Để bì có thể nổ, lớp collagen cần được làm yếu và tạo điều kiện cho hơi nước thoát ra. Ba thao tác quen thuộc trong chế biến thực chất tương ứng với ba cơ chế khác nhau:
Xăm da tạo đường thoát hơi: Các lỗ xăm li ti đóng vai trò như những "ống dẫn" để hơi nước thoát ra khi gặp nhiệt. Lỗ càng dày và nông, áp suất phân bố càng đều, giúp bì nổ đồng loạt. Nếu đâm quá sâu vào lớp mỡ, mỡ chảy ra sẽ bít kín các đường thoát này, khiến bì bị ỉu.
Phết giấm làm yếu liên kết collagen: Axit acetic trong giấm tác động nhẹ lên bề mặt da, làm đứt một phần liên kết trong mạng collagen. Lớp ngoài cùng vì thế mất độ đàn hồi, trở nên "giòn" hơn khi gặp nhiệt, dễ bị tách và phồng lên.
Rải muối giúp kéo ẩm ra khỏi bề mặt: Muối tạo ra chênh lệch nồng độ, giúp hút phần nước còn lại trên da. Khi bề mặt càng khô, nhiệt độ có thể tăng nhanh hơn, tạo điều kiện cho quá trình hóa hơi diễn ra mạnh và dứt điểm. Da càng khô ráo bao nhiêu, khả năng nổ giòn càng cao bấy nhiêu.
Cơ chế "nổ bì" - áp suất từ bên trong
Sau khi xử lý, lớp da trở nên khô và yếu hơn. Lúc này, phần nước còn lại bên dưới lớp collagen đóng vai trò quyết định.
Khi nhiệt độ vượt ngưỡng cao (trên 200°C), lượng nước này nhanh chóng chuyển sang thể hơi. Thể tích tăng đột ngột tạo ra áp suất lớn từ bên trong, đẩy lớp da phồng lên thành các bong bóng nhỏ.
Những bong bóng này tiếp tục bị nhiệt làm khô và cố định cấu trúc, tạo nên lớp bì xốp, giòn và có tiếng nổ đặc trưng.
Ba nguyên tắc quyết định thành công
Luộc sơ để "định hình" da: Việc úp phần da xuống nước nóng luộc trong vài phút giúp collagen bắt đầu biến tính, da căng và phẳng hơn. Đây là bước chuẩn bị giúp việc xăm và nướng sau đó hiệu quả hơn.
Làm khô hoàn toàn trước khi nướng: Độ ẩm là yếu tố cản trở lớn nhất. Nếu da còn ướt, nước sẽ hấp thụ nhiệt và làm chậm quá trình tăng nhiệt bề mặt. Vì vậy, cần hong khô hoặc để tủ lạnh nhiều giờ để da đạt trạng thái khô ráo.
Nướng hai giai đoạn để kiểm soát nhiệt: Giai đoạn đầu ở mức nhiệt vừa giúp thịt chín và mỡ thoát ra. Giai đoạn sau tăng nhiệt cao, tập trung vào bề mặt da để kích hoạt quá trình hóa hơi và "nổ bì".
Ba chỉ quay giòn bì không phụ thuộc vào một mẹo đơn lẻ, mà là kết quả của việc kiểm soát đồng thời độ ẩm, cấu trúc và nhiệt lượng. Hiểu đúng cơ chế này, người nội trợ có thể chủ động điều chỉnh từng bước, thay vì phụ thuộc vào may rủi của lò nướng hay công thức.
