Báo South China Morning Post ngày 4-4 đưa tin UAE đã siết chặt nguồn hỗ trợ kinh tế từ lâu đã dành cho Iran. Động thái này được đưa ra nhằm đáp trả các đòn tấn công liên tục của Cộng hòa Hồi giáo nhắm vào cơ sở hạ tầng công nghiệp của UAE.
Thay vì thực hiện các biện pháp quyết liệt hơn có thể châm ngòi leo thang căng thẳng – vốn ngược với lập trường phòng thủ thuần túy của UAE, nước này đã lặng lẽ cấm hầu hết người Iran nhập cảnh hoặc quá cảnh qua các sân bay.
UAE là nơi sinh sống của hơn nửa triệu người Iran, nhiều người trong đó có liên hệ với giới tinh hoa cầm quyền của Tehran.
Cuối ngày 31-3 (giờ địa phương), các hãng hàng không quốc doanh của UAE gồm Emirates, FlyDubai và Etihad đã đăng thông báo cho biết chỉ những người Iran có thị thực cư trú dài hạn dành cho chủ doanh nghiệp và chủ sở hữu bất động sản, cùng các chuyên gia lành nghề, vợ/chồng và con cái của công dân UAE mới được miễn trừ lệnh cấm nói trên.
Dù chỉ lan truyền thông qua các bài đăng trên mạng xã hội, các thông báo trên gây lo ngại trong cộng đồng người Iran sống ở nước ngoài. Thậm chí nhiều người lo sợ sẽ có các vụ trục xuất hàng loạt.
Hôm 2-4, Bộ Ngoại giao UAE tuyên bố “cách tiếp cận nói trên dựa vào các quy trình và khuôn khổ được thiết lập nhằm bảo vệ sự an toàn và phúc lợi của tất cả các thành viên trong xã hội, không có ngoại lệ”.
Bộ này cũng “tái khẳng định cam kết của UAE trong việc thúc đẩy một môi trường an toàn và ổn định dựa trên pháp quyền, đảm bảo bảo vệ quyền lợi của tất cả cư dân và thể hiện các giá trị bền vững về lòng khoan dung và chung sống hòa bình”.
Chính quyền UAE cũng bắt đầu trấn áp các công ty “ma” được cho là thuộc sở hữu của Iran đặt tại các khu thương mại tự do của UAE, vốn được Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) sử dụng để giao dịch dầu mỏ và hóa dầu với người mua ở Trung Quốc, thông qua các trung gian ở Singapore và Hong Kong.
Ngày 20-3, Cơ quan An ninh Nhà nước UAE tuyên bố đã triệt phá một “mạng lưới khủng bố” do Iran và đồng minh Hezbollah tại Lebanon điều hành thông qua một bình phong thương mại.
Giới chức UAE cho biết mạng lưới nói trên đã cố gắng “thâm nhập vào nền kinh tế” theo “một kế hoạch chiến lược đã được thiết lập từ trước, phối hợp với các bên bên ngoài có liên hệ với Hezbollah và Iran, vi phạm các quy định kinh tế và pháp luật, nhằm rửa tiền, tài trợ khủng bố và đe dọa an ninh quốc gia”.
Các chuyên gia cho biết các công ty “ma” có trụ sở tại UAE – nhiều trong số đó từ lâu đã được sử dụng để rửa tiền thu được từ xuất khẩu dầu mỏ và hóa dầu, sau đó chuyển USD và euro vào ngân khố Iran vốn đang thiếu ngoại tệ dưới vỏ bọc hàng nhập khẩu từ Dubai.
Dữ liệu từ Tổ chức Thương mại Thế giới cho thấy thương mại giữa Iran và UAE đạt đỉnh điểm ở mức 28,2 tỉ USD vào năm 2024, tương đương 22,6% tổng giá trị thương mại nước ngoài của Iran. UAE đã vượt qua Thổ Nhĩ Kỳ để trở thành đối tác thương mại lớn thứ hai của Cộng hòa Hồi giáo sau Trung Quốc, quốc gia mua dầu chính của nước này, với 32,4 tỉ USD.
Theo Robert Mogielnicki, một nhà kinh tế chính trị kiêm chuyên gia về vùng Vịnh tại thủ đô Paris (Pháp), những động thái gần đây của UAE là “bằng chứng” cho thấy chính quyền Emirati “không hài lòng với tình hình hiện tại và đang tìm cách đáp trả bằng các biện pháp được tính toán kỹ lưỡng”.
Theo tờ South China Morning Post, UAE là mục tiêu của khoảng một nửa số tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái do Iran phóng kể từ khi cuộc chiến với Mỹ và Israel bùng nổ vào ngày 28-2.
Theo báo Independent ngày 9-4, Phó tổng thống Mỹ JD Vance đã gây chú ý khi sử dụng một phép so sánh với vợ mình, Đệ nhị phu nhân Usha Vance, để giải thích lập trường của chính quyền Tổng thống Donald Trump về yêu cầu phi hạt nhân hóa đối với Iran.
Phát biểu trước báo giới trên đường băng tại thủ đô Budapest, Hungary, khi được hỏi liệu Mỹ có chấp nhận kịch bản cho phép Iran làm giàu uranium phục vụ mục đích dân sự hay không, ông Vance đã khẳng định "Tổng thống Trump cũng nói rằng chúng tôi không muốn Iran làm giàu uranium để chế tạo vũ khí hạt nhân và chúng tôi muốn Iran từ bỏ nhiên liệu hạt nhân".
Trước đó, ông Mohammad Bagher Ghalibaf, Chủ tịch Quốc hội Iran, khẳng định đề xuất hòa bình 10 điểm của Tehran bao gồm "quyền làm giàu uranium của Iran".
Ông Vance ví von: "Tôi đã tự nghĩ rằng bạn biết gì không? Vợ tôi có quyền nhảy dù, nhưng cô ấy không nhảy ra khỏi máy bay vì cô ấy và tôi có một thỏa thuận rằng cô ấy sẽ không làm điều đó, bởi tôi không muốn vợ mình nhảy ra khỏi máy bay".
Ông nhấn mạnh: "Chúng tôi không thực sự quan tâm đến việc họ tuyên bố họ có quyền làm gì. Chúng tôi quan tâm đến những gì họ thực sự làm".
Sau hơn 5 tuần giao tranh, Mỹ vẫn giữ lập trường ngăn chặn hoàn toàn khả năng sở hữu vũ khí hạt nhân của Iran.
Ông Vance khẳng định Mỹ sẽ yêu cầu Iran từ bỏ nhiên liệu hạt nhân và ngừng mọi hoạt động làm giàu uranium hướng tới chế tạo vũ khí.
Theo báo cáo mật của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế (IAEA) mà Hãng tin AP tiếp cận được, trước khi Mỹ không kích các cơ sở hạt nhân của Iran vào mùa hè năm ngoái, Tehran đã mở rộng đáng kể kho dự trữ uranium giàu ở mức gần cấp độ vũ khí.
Một quan chức Nhà Trắng nói với tờ The New York Times rằng kế hoạch 10 điểm mà Iran công bố không khớp với khuôn khổ mà ông Trump đề ra.
Người phát ngôn Nhà Trắng Anna Kelly cho biết các cuộc thảo luận đang tiếp diễn và Mỹ sẽ không đàm phán thông qua báo chí. Tuy nhiên, bà tiết lộ Tổng thống Trump tin rằng kế hoạch hiện tại có thể dẫn đến hòa bình lâu dài tại Trung Đông.
Phó tổng thống JD Vance sẽ trực tiếp dẫn đầu phái đoàn của Mỹ. Các cuộc hội đàm hòa bình dự kiến sẽ bắt đầu vào ngày 11-4 tại thủ đô Islamabad của Pakistan.
Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 5.4 đã viết trên nền tảng Truth Social: "Thứ ba (ngày 7.4) sẽ là ngày nhà máy điện và ngày cầu, tất cả gói gọn trong một ngày, ở Iran. Sẽ không có gì sánh bằng. Mở cửa eo biển, kẻ thù điên rồ, nếu không các ngươi sẽ sống trong địa ngục. Cứ chờ xem. Vinh quang thuộc về Allah".
Những phát ngôn này ngay lập tức vấp phải chỉ trích từ nhiều chính trị gia Mỹ. Hạ nghị sĩ Dân chủ Ro Khanna cho rằng trong khi ông Trump "chửi bới và đe dọa phạm tội ác trong xung đột", chính quyền Mỹ lại không bảo đảm an toàn cho binh sĩ Mỹ đang hiện diện tại Iran - những người vẫn phải đối mặt với các cuộc tấn công. Trả lời chương trình Meet the Press của Đài NBC ngày 5.4, ông Khanna kêu gọi chấm dứt xung đột ngay lập tức, đồng thời thúc đẩy một lệnh ngừng bắn giữa Iran, Israel và Mỹ thông qua đàm phán.
Cùng quan điểm, thượng nghị sĩ Tim Kaine, thành viên Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ, kêu gọi Tổng thống Trump "giảm bớt những lời lẽ gay gắt". Ông Kaine cho rằng cách phát ngôn gần đây của ông chủ Nhà Trắng là "đáng xấu hổ và thiếu chín chắn", đồng thời có thể làm gia tăng nguy cơ đối với lực lượng Mỹ trên thực địa.
Trong khi đó, lãnh đạo phe thiểu số tại Thượng viện Chuck Schumer cho rằng lời lẽ của Trump giống như của "một kẻ điên mất trí". "Ông ta (ông Trump) đang đe dọa phạm tội ác chiến tranh và gây thù chuốc oán với các đồng minh. Đó là bản chất của ông ta, nhưng đó không phải là bản chất của chúng ta. Đất nước Mỹ xứng đáng có một nền văn minh tốt đẹp hơn nhiều", theo The Guardian dẫn lời ông Schumer.
Trong khi đó, thượng nghị sĩ độc lập Bernie Sanders gọi tuyên bố này là "nguy hiểm và mất cân bằng", còn thượng nghị sĩ Dân chủ Chris Murphy cho rằng tình hình đã "hoàn toàn vượt ngoài tầm kiểm soát".
Đáng chú ý, bà Marjorie Taylor Greene - một cựu nghị sĩ Cộng hòa từng ủng hộ ông Trump - cũng lên tiếng chỉ trích. Bà cho rằng việc eo biển Hormuz bị đóng cửa là hệ quả của cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động, đồng thời cáo buộc các lập luận về chương trình hạt nhân Iran đã bị "thổi phồng" trong nhiều năm. Bà Greene trước đó đã công khai rạn nứt với ông Trump khi phản đối các cuộc tấn công nhằm vào Iran hồi tháng 6.2025, cho rằng điều này đi ngược cam kết "Nước Mỹ trên hết".
Những tranh cãi này diễn ra ngay sau một chiến dịch giải cứu căng thẳng nhằm đưa 2 phi công Mỹ ra khỏi Iran. Tổng thống Trump mô tả đây là "một phép màu Phục sinh", nhấn mạnh quy mô và mức độ phức tạp của chiến dịch khi diễn ra trong "một vùng lãnh thổ thù địch khắc nghiệt".
Tuy nhiên, bất chấp việc Nhà Trắng coi đây là một thành công quân sự, các diễn biến mới nhất cho thấy Iran vẫn duy trì được năng lực phản công đáng kể sau hơn 5 tuần giao tranh. Điều này làm dấy lên nghi vấn về hiệu quả thực tế của chiến dịch quân sự mà Mỹ đang theo đuổi.
Hạ nghị sĩ Jake Auchincloss, cựu binh thủy quân lục chiến Mỹ, nhận định Iran đang chuyển trọng tâm sang kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến vận chuyển năng lượng chiến lược toàn cầu - với ý nghĩa quan trọng hơn cả chương trình hạt nhân. "Xét về tổng thể, cuộc chiến này là một thất bại về mặt chiến lược", ông nói trên Fox News.
Trước đó, Mỹ đã tiến hành không kích cây cầu lớn nối Tehran với Karaj, khiến ít nhất 8 người thiệt mạng và 95 người bị thương. Tổng thống Trump sau đó đăng tải video về vụ tấn công và tiếp tục cảnh báo sẽ mở rộng danh sách mục tiêu sang các cơ sở hạ tầng trọng yếu khác của Iran.
Gần đây, ông Trump thường xuyên đe dọa Iran nhằm mục đích mở lại eo biển Hormuz. Là một trong những tuyến đường vận chuyển dầu khí quan trọng của thế giới, eo biển này đã bị Iran phong tỏa kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến sự với Iran vào cuối tháng 2, khiến giá dầu trên toàn thế giới tăng cao.
Ông Mehdi Tabatabaei, phó phụ trách truyền thông tại Văn phòng Tổng thống Iran, ngày 5.4 cho biết Tehran sẽ chỉ mở cửa eo biển sau khi nhận được tiền bồi thường thiệt hại xung đột, được thanh toán thông qua một "chế độ pháp lý mới" dựa trên phí quá cảnh.
Tính đến nay, xung đột đã khiến hơn 3.500 người thiệt mạng trên toàn khu vực. Hơn 4 triệu người tại Iran và Lebanon buộc phải rời bỏ nhà cửa, tạo ra một trong những cuộc khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng nhất khu vực trong những năm gần đây.
Kể từ khi chiến sự Trung Đông bùng phát ngày 28/2, giới chức các quốc gia vùng Vịnh phải thường xuyên đăng trên mạng xã hội thông tin về những cuộc tấn công với tần suất hàng ngày từ Iran. Điều này vẫn tiếp diễn đến chiều 8/4, hơn nửa ngày sau khi Mỹ và Iran thông báo đạt được thỏa thuận ngừng bắn trong vòng hai tuần.
Kể từ đó, các tài khoản thường cập nhật về báo động phòng không đã trở nên yên lặng, dấu hiệu cho thấy ít nhất vào thời điểm hiện tại, lực lượng Iran đã ngừng phóng tên lửa và máy bay không người lái (UAV).
Bài viết mới nhất trên tài khoản mạng xã hội X của Bộ Nội vụ Bahrain được đăng từ sáng 8/4, khi thông báo một số ngôi nhà tại đảo Sitra bị hư hại do trúng mảnh vỡ từ UAV bị đánh chặn.
Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) không ghi nhận cuộc tấn công nào kể từ chiều 8/4. Trước thời điểm đó, Bộ Quốc phòng nước này cho biết đã đánh chặn 17 tên lửa đạn đạo và 35 UAV phóng từ Iran.
Arab Saudi cũng trải qua đêm yên bình, không xảy ra vụ tấn công bằng tên lửa hay máy bay không người lái nào trong vòng 15 giờ qua.
Theo Bộ Quốc phòng Qatar, không xảy ra vụ tấn công nào nhằm vào nước này kể từ khi lực lượng vũ trang Qatar đánh chặn 7 tên lửa đạn đạo và một số UAV từ Iran chiều 8/4.
Theo hãng thông tấn nhà nước KUNA của Kuwait, không có tên lửa hay UAV nào nhắm vào nước này trong 14 giờ qua. Oman cũng đã trải qua 24 giờ yên ắng.
Pakistan đang chuẩn bị cho các cuộc đàm phán với sự tham gia của đại diện từ Mỹ và Iran để giải quyết xung đột Trung Đông. Nhà Trắng cho biết Phó tổng thống JD Vance sẽ dẫn đầu phái đoàn đàm phán đến thủ đô Islamabad của Pakistan.
Đại sứ Iran tại Pakistan Reza Amiri Moghadam xác nhận phái đoàn nước này cũng sẽ đến Islamabad trong ngày 9/4 để "tiến hành các cuộc đàm phán nghiêm túc dựa trên kế hoạch 10 điểm do Tehran đề xuất".
Theo thỏa thuận có hiệu lực ngày 8/4, Tehran cho phép các tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz, song phải phối hợp với lực lượng vũ trang Iran.
Israel ủng hộ quyết định của ông Trump về ngừng tấn công Iran, song tuyên bố thỏa thuận không áp dụng cho Lenbanon. Quân đội Israel ngày 8/4 mở đợt tấn công dữ dội nhất vào Lebanon kể từ cuối tháng 2, khiến ít nhất 182 người thiệt mạng.
Chiến dịch của Israel khiến Iran nối lại phong tỏa eo biển Hormuz, đồng thời đưa ra cảnh báo rằng tiếp tục đàm phán để đạt thỏa thuận hòa bình lâu dài với Mỹ "chưa hợp lý".
Ngoại trưởng Pháp lên án các cuộc tấn công "không thể chấp nhận được" của Israel nhằm vào Lebanon, cảnh báo rằng chúng có thể làm suy yếu thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran. Ngoại trưởng Yvette Cooper cũng bày tỏ Anh "rất muốn" Lebanon được đưa vào thỏa thuận ngừng bắn ở Trung Đông.
