Không còn đặt nặng chuyện tích góp sớm, nhiều người trẻ ưu tiên trải nghiệm hơn tiết kiệm. Họ xem trải nghiệm như một dạng “tài sản tinh thần”.
Trần Thị Thanh Trúc (25 tuổi, ngụ tại TP.HCM) tâm sự: “Mình ưu tiên trải nghiệm hơn vì mình cho rằng những chuyến du lịch hay concert (buổi hòa nhạc – PV) là phần thưởng cũng như là thời gian nghỉ ngơi dành cho bản thân sau khi đã tập trung làm việc suốt thời gian dài”.
Trong cách phân bổ thu nhập, ngoài việc chi tiêu hằng ngày, Trúc giữ một nguyên tắc khá rõ ràng: khoảng 30% dành cho trải nghiệm, 20% cho tiết kiệm. Phần tiết kiệm này được xem như lớp đệm an toàn, dùng cho những tình huống phát sinh hoặc các kế hoạch dài hạn. “Mình vẫn muốn tận hưởng cuộc sống, nhưng cũng phải có một khoản dự phòng để không bị động”, Trúc nói.
Ký ức gần nhất mà bạn nhắc đến là chuyến đi tự túc đến Thái Lan. Trúc kể: “Tháng 3 vừa rồi mình có một chuyến đi kết hợp du lịch và concert 6 ngày 5 đêm tại Thái Lan. Tổng chi phí cho chuyến đi tầm khoảng hơn 40 triệu đồng, trong đó có 3 ngày đi concert nên mình đã chi khoảng 20 triệu đồng cho tiền vé, hơn 20 triệu đồng còn lại cho những chi phí: di chuyển, ăn ở, mua sắm… Tổng thể mình rất hài lòng về chuyến đi vì đã được nghỉ ngơi sau thời gian dài làm việc xuyên tết cũng như có thêm nhiều trải nghiệm thú vị tại nước bạn”.
Lương Hoàng Cẩm Tú (23 tuổi, ngụ đường Tạ Quang Bửu, Q.8 cũ) khẳng định: “Hiện tại mình ưu tiên trải nghiệm nhiều hơn”.
Vì sống cùng gia đình, không lo việc ăn uống hằng ngày, tiền nhà cửa… nên khoảng 60% thu nhập mỗi tháng Tú dành cho những chuyến đi, những đêm nhạc giải trí; 40% giữ lại như một khoản dự phòng. “Mình vẫn phải có một phần tiết kiệm để không bị động, nhưng nếu chỉ làm việc rồi để đó, mình thấy bản thân dễ bị kiệt sức”, Tú chia sẻ, như một cách lý giải cho tỷ lệ chi tiêu của mình.
Tú thường đi xem ca nhạc cùng bạn bè. Gần đây nhất, Tú tham dự một concert và tấm vé 755.000 đồng không phải hạng cao nhất, nhưng đủ gần để cô nàng thực sự “chạm” vào không khí của concert, chứ không chỉ đứng xem từ xa.
Ngoài chi phí vé, Tú chi thêm nhiều khoản khác để có đêm nhạc trọn vẹn. Điều đáng nói, theo Tú, sau mỗi lần như vậy, bạn nhận ra mình “nhẹ” hơn theo đúng nghĩa tinh thần. “Mình làm việc áp lực, nhiều khi bị cuốn vào tiến độ hoàn thành công việc liên tục. Những lúc được “cháy” hết mình ở concert, mình thấy như được xả hết năng lượng tiêu cực”, Tú chia sẻ.
Nguyễn Nam Anh (25 tuổi, TP.HCM), làm việc trong lĩnh vực thể thao, chọn du lịch như một phần không thể thiếu trong năm. Không đi quá dày, nhưng mỗi chuyến đi đều được anh chuẩn bị kỹ lưỡng từ lịch trình đến ngân sách. “Mình không đi quá nhiều, nhưng mỗi lần đi là muốn đi cho đáng”, Nam Anh nói.
Về tài chính, Nam Anh dành khoảng 30% thu nhập cho du lịch, phần còn lại được chia cho tiết kiệm và các chi phí cá nhân. “Mình vẫn giữ nguyên tắc phải có tiền dự phòng, nên mỗi chuyến đi đều nằm trong kế hoạch từ trước, chứ không phải thích là đi ngay”, Anh chia sẻ.
Theo tiến sĩ Trần Thanh Điền (Trường ĐH Nguyễn Tất Thành), trong một thế giới nhiều biến động, việc giữ tiền hay tích trữ tài sản không còn mang lại cảm giác an toàn tuyệt đối. Thay vào đó, người trẻ có xu hướng tạo ra giá trị bằng cách nâng cao năng lực cá nhân, mở rộng mối quan hệ và tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp thông qua những trải nghiệm thực tế. Một chuyến đi, một khóa học hay một lần dấn thân vào môi trường mới, nếu được lựa chọn đúng, đều có thể trở thành “khoản đầu tư” cho tương lai.
“Câu chuyện không nằm ở việc nên hay không nên chi tiền cho trải nghiệm, mà nằm ở cách lựa chọn. Những trải nghiệm giúp nâng cao kỹ năng, mở rộng hiểu biết… luôn xứng đáng được ưu tiên. Ngược lại, những hoạt động chỉ mang tính chạy theo trào lưu, làm cho có hoặc để “bằng bạn bằng bè” lại dễ khiến người trẻ rơi vào vòng xoáy tiêu dùng thiếu kiểm soát”, tiến sĩ Điền nói.
Tuy nhiên, tiến sĩ Điền cho biết cũng cần có tích lũy tài chính. Vì thế, việc xây dựng thói quen tài chính hợp lý là rất cần thiết. Một nguyên tắc đơn giản được tiến sĩ Điền gợi ý: “Luôn dành ra một phần thu nhập để tiết kiệm, có thể từ 20 – 50% tùy khả năng mỗi người. Phần còn lại được phân bổ rõ ràng cho chi tiêu thiết yếu và trải nghiệm, nhưng quan trọng là phải giữ kỷ luật với giới hạn đã đặt ra”.
Hiện anh Tuấn là Giám đốc Công ty TNHH đầu tư và phát triển nông nghiệp Hoàng Tuấn (xã Thạnh Phú, Đồng Tháp; trước đây thuộc xã Thạnh Lộc, H.Cai Lậy, Tiền Giang). Theo anh Tuấn, quyết định chuyển hướng ấy không phải vì sự cảm tính nhất thời, mà bắt nguồn từ những trăn trở sâu xa về sức khỏe cộng đồng và chất lượng thực phẩm.
Trong thời gian làm việc trong ngành dược, anh Tuấn nhận thấy một nghịch lý là khi tốc độ công nghiệp hóa, hiện đại hóa ngày càng mạnh mẽ thì chất lượng thực phẩm lại có dấu hiệu suy giảm. Những vấn đề như biến đổi khí hậu, quy trình canh tác thiếu bền vững, lạm dụng hóa chất trong nông nghiệp và thủy sản khiến dư lượng chất độc hại tồn dư trong thực phẩm ngày càng đáng lo ngại.
Từ suy nghĩ ấy, anh quyết định khởi nghiệp trong nông nghiệp, lĩnh vực tưởng như đi ngược lại chuyên môn ban đầu.
"Sản phẩm tôi lựa chọn để khởi nghiệp là cá chạch lấu, loài thủy sản đặc trưng miền Tây, thường được người dân ví như "sâm nước". Đây là loài cá khó nuôi, rủi ro cao, nhưng có giá trị dinh dưỡng cao và giá trị bản địa rõ nét. Cá chạch lấu là đặc sản truyền thống, nhưng đang dần khan hiếm ngoài tự nhiên do ô nhiễm môi trường và khai thác quá mức. Trong đông y, loài cá này được ví như "sâm sống trong nước" vì hàm lượng dinh dưỡng cao. Nếu làm chủ được quy trình nuôi, vừa có hiệu quả kinh tế, vừa góp phần bảo tồn nguồn tài nguyên địa phương", anh Tuấn nói.
Khác với mô hình truyền thống chú trọng sản lượng, cơ sở của anh Tuấn đặt trọng tâm vào an toàn sinh học và kiểm soát môi trường. Anh cho biết quy trình nuôi được thiết kế nhằm tạo môi trường sống gần với tự nhiên, giúp vật nuôi tăng sức đề kháng, phát triển khỏe mạnh mà không cần lạm dụng thuốc hay hóa chất. Các khâu kiểm soát mầm bệnh, quản lý môi trường nước được thực hiện chặt chẽ.
"Nguồn nước sau nuôi được xử lý đảm bảo không chứa dư lượng hóa chất độc hại trước khi trả lại môi trường, hạn chế ô nhiễm và góp phần duy trì cân bằng sinh thái. Nhờ cách tiếp cận này giúp chất lượng thịt cá tốt hơn, tạo nền tảng phát triển bền vững thay vì chạy theo sản lượng ngắn hạn", anh Tuấn cho hay.
Hiện công ty của anh Tuấn có hai sản phẩm chủ lực: cá chạch lấu tươi cấp đông đạt chứng nhận OCOP 3 sao và lạp xưởng cá chạch lấu. Trong đó, lạp xưởng cá chạch lấu được xem là sản phẩm chiến lược trong giai đoạn tiếp theo vì có giá trị gia tăng cao. Sản phẩm là sự kết hợp giữa đặc sản cá chạch lấu và nghề làm lạp xưởng truyền thống Cai Lậy, đi cùng quy trình sản xuất an toàn sinh học và truy xuất nguồn gốc rõ ràng.
Anh Tuấn cho biết mỗi năm cơ sở thu hoạch khoảng 4 tấn cá chạch lấu tươi, giá bán ổn định từ 230.000 - 250.000 đồng/kg, mang lại lợi nhuận hơn 360 triệu đồng. Ngoài ra, anh còn nuôi thêm cá chép Koi với sản lượng khoảng 2 tấn/năm, lợi nhuận hơn 100 triệu đồng. Tổng lợi nhuận hằng năm đạt gần nửa tỉ đồng.
Tuy nhiên, anh Tuấn kể hành trình này không bằng phẳng. "Tôi từng gặp khó khăn về vốn, đặc biệt trong giai đoạn đầu khi quy trình chưa ổn định. Việc tiếp cận nguồn vốn ưu đãi cho doanh nghiệp nhỏ vẫn còn nhiều rào cản. Thị trường và phân phối cũng là thách thức lớn. Thế nên có lúc tôi cô đơn và hoài nghi. Tôi từng nghĩ sẽ quay về công việc cũ, nhẹ nhàng, đỡ nắng mưa hơn. Nhưng điều giữ tôi lại không phải lợi nhuận, mà là mong muốn giúp bà con quê hương", anh tâm sự.
Để mở rộng thị trường, anh Tuấn cho biết đã tích cực tham gia các chương trình trưng bày, quảng bá do Sở Công thương tỉnh Đồng Tháp tổ chức, đồng thời tiếp cận kênh thương mại điện tử…
Theo anh Tuấn, yếu tố then chốt để sản phẩm nông nghiệp cạnh tranh với hàng công nghiệp hoặc nhập khẩu là không ưu tiên sản lượng mà ưu tiên chất lượng. Quy trình sản xuất cần được chuẩn hóa theo hướng xanh và sạch, cũng như ứng dụng khoa học, công nghệ và đảm bảo truy xuất nguồn gốc.
Trong giai đoạn tới, anh Tuấn cho hay doanh nghiệp đặt mục tiêu tiếp tục hoàn thiện tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm, mở rộng quy mô, nghiên cứu thêm sản phẩm chế biến từ cá chạch lấu, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý sản xuất.
Theo anh Tuấn, người trẻ khởi nghiệp nông nghiệp cần 3 yếu tố: nền tảng kiến thức vững chắc, sự bền bỉ và tinh thần học hỏi không ngừng.
"Với những bạn còn e ngại vì cho rằng nông nghiệp "lời ít, rủi ro cao", tôi cho rằng ở bất kỳ ngành nghề nào, nếu nhìn thấy lý tưởng của mình, hãy kiên định theo đuổi đến cùng. Khi khởi nghiệp lĩnh vực nông nghiệp, nếu làm bài bản và đặt chất lượng lên hàng đầu, hoàn toàn có thể mang lại hiệu quả kinh tế bền vững, đồng thời mở ra hướng đi mới cho những ai muốn trở về với quê hương", anh Tuấn chia sẻ.
Núi Ngọc Linh ở xã vùng cao Đà Nẵng, xứ sở trứ danh với loài sâm quý nay lại đang chứng kiến một cuộc "di cư" ngoạn mục của những loài cá nước lạnh từ phương Bắc xa xôi. Từ những dòng suối trong veo, buốt giá quanh năm, những người trẻ dám nghĩ dám làm đã đưa cá nước lạnh vốn chỉ quen với khí hậu ôn đới phía bắc về sinh sôi giữa núi rừng.
Đỉnh Ngọc Linh thuộc xã Trà Linh (TP.Đà Nẵng) quanh năm mây phủ, cao gần 2.000 m so với mực nước biển. Nhờ độ cao và hệ sinh thái rừng nguyên sinh, khí hậu nơi đây luôn mát mẻ, mùa đông có những ngày rét cắt da. Điều kiện tự nhiên ấy vô tình tạo nên môi trường tương đồng với các vùng nuôi cá nước lạnh nổi tiếng như Sa Pa (Lào Cai).
Nhận thấy tiềm năng đặc biệt đó, năm 2022, anh Tẩn Chẩn Chiêu (quê Lào Cai), người có hơn 10 năm kinh nghiệm nuôi cá hồi ở Sa Pa, đã cùng người bạn đồng hương Phùng Lão Lở thực hiện chuyến khảo sát xuyên Việt. Họ đi qua Lâm Đồng, Đắk Lắk, Gia Lai… nhưng chỉ khi đặt chân đến Trà Linh mới thực sự tìm thấy "Sa Pa thứ hai". Qua đo đạc, nhiệt độ nước suối tại đây quanh năm dưới 19 độ C, nguồn nước chảy ra từ rừng nguyên sinh có độ sạch cao, giàu ô xy đã trở thành điều kiện lý tưởng cho cá hồi và cá tầm, những loài đặc biệt "khó tính" với môi trường sống.
Quyết định được đưa ra nhanh chóng. Hai anh thuê đất của người dân địa phương, chọn dòng suối nước lạnh dựng trại nuôi. Những ngày đầu, không ít người dân tỏ ra hoài nghi. Cá hồi vốn gắn với vùng ôn đới, làm sao có thể thích nghi giữa núi rừng miền Trung? Nhưng câu trả lời đến sau 9 - 10 tháng thả nuôi. Những lứa cá hồi đầu tiên đạt trọng lượng 1,2 - 1,8 kg, thịt săn chắc, vị ngọt thanh. Cá tầm cũng phát triển ổn định. Khi các mẻ cá thương phẩm được xuất bán, sự hoài nghi dần nhường chỗ cho tin tưởng.
Dẫu vậy, thử thách không chỉ nằm ở kỹ thuật nuôi mà còn ở niềm tin thị trường. Những ngày đầu mang cá đi chào hàng, nhiều khách hàng lắc đầu vì không tin miền Trung có thể nuôi được cá hồi. Hai anh phải kiên trì mời dùng thử, chứng minh cá được bắt trực tiếp từ hồ trên đỉnh Ngọc Linh.
Hiện nay, trang trại đã mở rộng quy mô với hệ thống hồ tròn hiện đại, mỗi năm xuất xưởng hàng tấn cá thương phẩm. Giá bán dao động 260 - 280 triệu đồng/tấn cá hồi, khoảng 250 triệu đồng/tấn cá tầm. Sau khi trừ chi phí, mỗi tấn cá mang lại lợi nhuận khoảng 100 triệu đồng. Đây là con số đáng mơ ước đối với sản xuất nông nghiệp vùng cao.
Không chỉ riêng những người con phương Bắc, mô hình này còn thu hút trí thức trẻ địa phương. Năm 2024, anh Nguyễn Thành Long (30 tuổi), người đồng bào dân tộc Xê Đăng ở xã Trà Linh, quyết định góp vốn mở rộng trang trại. Với lợi thế am hiểu địa bàn, anh Long trở thành cầu nối đưa sản phẩm đến các nhà hàng tại khu vực phía nam và trung tâm TP.Đà Nẵng. Anh tận dụng mạng xã hội như Facebook, Zalo... để quảng bá, minh bạch quy trình nuôi, xây dựng niềm tin khách hàng. Nhiều nhà hàng sau khi trải nghiệm đã ký kết tiêu thụ lâu dài.
Theo anh Long, nguồn thu từ trại cá giúp gia đình có thu nhập ổn định, tích lũy lâu dài. Quan trọng hơn là niềm tự hào khi đặc sản quê hương dần có chỗ đứng trên thị trường. Hiện tại, Trà Linh là địa phương hiếm hoi ở miền Trung nuôi thành công cá hồi. Anh cũng bày tỏ mong muốn cá hồi Trà Linh có thể tiếp cận rộng rãi hơn đến các thị trường miền Trung, Tây nguyên, miền Nam và miền Tây.
Trong định hướng sắp tới, nhóm dự kiến tiếp tục mở rộng quy mô trang trại, nâng cao sản lượng để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng. "Tôi muốn chứng minh rằng mảnh đất Trà Linh không chỉ có loài sâm Ngọc Linh quý hiếm, dược liệu. Chúng tôi có nguồn nước sạch vô giá và nếu biết khai thác đúng cách, cá nước lạnh sẽ là sản phẩm thoát nghèo bền vững cho thanh niên trong xã", anh Long chia sẻ.
Không dừng lại ở lợi nhuận, mô hình còn tạo việc làm cho nhiều thanh niên địa phương với mức lương trên 5 triệu đồng/tháng, bao ăn ở. Đây là bước chuyển lớn trong tư duy kinh tế của người dân vùng cao vốn trước đây chỉ quen với việc làm nương rẫy hoặc trồng sâm nhỏ lẻ.
Ông Hồ Văn Dang, Phó chủ tịch UBND xã Trà Linh, cho biết mô hình nuôi cá của anh Chiêu và anh Long là một bước đột phá trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi tại xã Trà Linh. Lâu nay, địa phương tập trung vào cây sâm Ngọc Linh nhưng thực tế quỹ đất và điều kiện của từng hộ dân không giống nhau. Việc phát triển thêm nghề nuôi cá tầm, cá hồi đã tận dụng được nguồn nước suối tự nhiên vốn dĩ rất dồi dào nhưng chưa được khai thác hiệu quả.
Ban Bí thư T.Ư Đoàn vừa ban hành kế hoạch tổ chức Chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè 2026 với nhiều nội dung, chỉ tiêu cụ thể, hướng tới phát huy mạnh mẽ vai trò xung kích của tuổi trẻ vì cộng đồng.
Chiến dịch năm nay được triển khai nhằm phát huy tinh thần xung kích, tình nguyện, sáng tạo của đoàn viên, hội viên, thanh niên trong thực hiện chương trình công tác năm 2026 với chủ đề "Đổi mới mạnh mẽ phương thức hoạt động của Đoàn".
Các hoạt động được tổ chức sâu rộng gắn với phong trào thi đua, công trình, phần việc thanh niên chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng và hướng tới Đại hội đại biểu toàn quốc Đoàn TNCS Hồ Chí Minh lần thứ XIII, nhiệm kỳ 2026 - 2031.
Một trong những nội dung trọng tâm của chiến dịch là cụ thể hóa và triển khai Đề án "Tuổi trẻ Việt Nam đồng hành với thanh thiếu nhi vùng biên giới giai đoạn 2025 - 2030", qua đó khẳng định vai trò của thanh niên trong tham gia bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới và hỗ trợ cộng đồng tại các địa bàn khó khăn.
Kế hoạch yêu cầu các hoạt động tình nguyện phải được đổi mới về phương thức tổ chức, tăng cường ứng dụng chuyển đổi số, phát huy thế mạnh chuyên môn của từng đối tượng thanh niên nhằm tạo ra giá trị thiết thực cho cộng đồng.
Công tác chuẩn bị phải chu đáo, chặt chẽ, tạo môi trường thực tiễn để đoàn viên, thanh niên rèn luyện, cống hiến và trưởng thành.
Các công trình, phần việc trong chiến dịch phải đảm bảo tính thiết thực, hiệu quả, bền vững, tránh hình thức; tập trung giải quyết các vấn đề cấp thiết tại địa phương, đặc biệt ưu tiên hỗ trợ thanh thiếu nhi và người dân tại các xã biên giới, vùng sâu, vùng xa.
Đồng thời, tiếp tục thực hiện chủ trương "3 liên kết" (liên kết lực lượng, liên kết địa bàn, liên kết cộng đồng), nhằm tăng cường kết nối nguồn lực xã hội.
Theo kế hoạch, chiến dịch được triển khai trên địa bàn trọng tâm là 248 xã, phường khu vực biên giới đất liền. Các tỉnh, thành đoàn và đoàn trực thuộc căn cứ điều kiện thực tế để lựa chọn địa bàn phù hợp, tập trung nguồn lực và lực lượng tình nguyện.
Lực lượng tham gia chiến dịch bao gồm đông đảo đoàn viên, thanh niên, hội viên, học sinh, sinh viên, giáo viên, giảng viên trẻ, thanh niên công nhân, công chức, viên chức, lực lượng vũ trang; thanh niên, sinh viên Việt Nam ở nước ngoài và sinh viên quốc tế đang học tập, nghiên cứu có nhu cầu tham gia hoạt động tình nguyện tại Việt Nam.
Đối tượng thụ hưởng của chiến dịch là thanh thiếu nhi, người dân yếu thế, gia đình chính sách, thương binh, bệnh binh, cựu thanh niên xung phong; đồng thời hỗ trợ các thí sinh tham gia kỳ thi vào lớp 10, kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026 và các kỳ thi đánh giá năng lực, tư duy.
Chiến dịch đặt ra nhiều chỉ tiêu cụ thể như: tổ chức cho 10 triệu lượt đoàn viên, thanh niên tham gia các hoạt động tình nguyện; trồng mới 8 triệu cây xanh; hỗ trợ triển khai 25.000 ý tưởng, sáng kiến của thanh niên; kết nối ít nhất 1.000 tỉ đồng hỗ trợ thanh niên vay vốn phát triển kinh tế, tổ chức ít nhất 350 dự án khởi nghiệp sáng tạo.
Cạnh đó, chiến dịch phấn đấu đảm bảo 248 xã, phường khu vực biên giới được tổ chức ít nhất một chương trình tình nguyện an sinh xã hội; mỗi xã, phường, thị trấn có ít nhất một đội hình "Bình dân học vụ số", hỗ trợ nâng cao năng lực số, thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt và cải cách hành chính cho ít nhất 6 triệu lượt người dân, thanh thiếu nhi.
Các chỉ tiêu khác gồm tư vấn hướng nghiệp, việc làm cho ít nhất 1,2 triệu lượt thanh niên, giới thiệu việc làm cho ít nhất 300.000 thanh niên; tổ chức cho 1 triệu lượt thanh thiếu nhi tham gia các hoạt động nâng cao năng lực ngoại ngữ và hội nhập quốc tế; hỗ trợ 200.000 thiếu nhi có hoàn cảnh khó khăn.
Theo kế hoạch, dự kiến lễ ra quân cấp T.Ư của chiến dịch Thanh niên tình nguyện hè năm 2026 được tổ chức tại tỉnh An Giang vào ngày 23.5 tới.
