Iran đang đối mặt với một trong những cuộc khủng hoảng kinh tế – xã hội tồi tệ nhất thập kỷ khi tăng trưởng GDP gần như bằng 0, lạm phát tăng vọt và bất ổn địa chính trị – xã hội leo thang. Theo ước tính của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) hồi tháng 1, GDP thực của Iran chỉ tăng 0,3% năm 2025, giảm mạnh so với các năm trước đó (3,7% năm 2024 và 5,3% năm 2023).
Trước khi chiến sự xảy ra, lạm phát tại Iran đã lên tới gần 50% trong tháng 2, theo số liệu của cơ quan thống kê nước này. Sau hơn 5 tuần xung đột, các vấn đề kinh tế chỉ càng thêm trầm trọng. Ngoài nỗi sợ bị tấn công mỗi ngày, tác động dễ thấy nhất của chiến sự là một vòng xoáy tăng giá mới, từ nhu yếu phẩm như thực phẩm, đồ uống, thuốc men, tã lót đến bữa trưa tại các nhà hàng sang trọng trong thành phố.
Ở ngoại ô thủ đô Tehran, Amir (40 tuổi) cho biết trên AFP rằng giá loại bánh mỳ anh thường mua đã đột ngột tăng từ 700.000 rial lên 1 triệu rial (khoảng 0,75 USD). Một người bạn của anh cũng phải trả 180 triệu rial cho một viên thuốc chữa ung thư, vốn chỉ có giá 3 triệu rial trước xung đột. “Mà anh ấy phải mua 20 viên mỗi ngày”, Amir nói.
Kaveh – một họa sĩ tại Tehran – cho biết quán cà phê nổi tiếng Dobar ở trung tâm Tehran “đã tăng giá 25% với tất cả món chỉ trong một ngày”. Ngay cả ở vùng tây bắc Iran – nơi thường có nguồn hàng nhập khẩu dồi dào từ Thổ Nhĩ Kỳ, “một số sản phẩm đã tăng giá gấp 3 bình thường”, một phụ nữ 50 tuổi cho biết trên AFP.
Nhận thấy lạm phát tăng nhanh, Ngân hàng Trung ương Iran giữa tháng trước đã phát hành tờ tiền 10 triệu rial – mệnh giá cao nhất đang lưu hành. Trước đó một tháng, cơ quan này đã ra mắt tờ 5 triệu rial – cũng là kỷ lục khi đó, phản ánh sự mất giá mạnh của nội tệ kể từ sau cuộc xung đột tháng 6 năm ngoái với Mỹ và Israel.
Khi giá cả tăng gây thêm áp lực lên ngân sách hộ gia đình, nhiều người cũng rơi vào cảnh thất nghiệp. Chiến sự khiến nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa, đẩy người lao động vào tình trạng bấp bênh và không biết có được trả lương hay không.
Chợ trên khắp cả nước rút ngắn thời gian mở cửa, các công ty xây dựng cũng sa thải hàng loạt lao động. Nhiều người trong số đó là lao động nhập cư từ Afghanistan. “Khi chiến sự bắt đầu, cơ hội việc làm trở nên hiếm hoi và mọi người ngừng xây dựng”, Faizullah Arab – một thợ sơn 23 tuổi cho biết khi trở về Afghanistan cuối tuần trước.
“Các chủ doanh nghiệp đã ra nước ngoài, nên việc kinh doanh cũng dừng lại”, Walijan Akbari, một lao động 42 tuổi, nói thêm.
Những người phụ thuộc vào Internet hoặc thương mại điện tử cũng gặp khó khăn trong hơn 5 tuần qua, khi chỉ còn mạng nội địa hạn chế của Iran hoạt động. “Tôi thực sự rất lo lắng về tương lai của chúng tôi, đặc biệt là về kinh tế. Sa thải hàng loạt, đóng cửa trên diện rộng… mọi thứ đều quá sức chịu đựng”, một phụ nữ 35 tuổi làm việc trong lĩnh vực tài chính tại Isfahan cho biết.
Các cuộc không kích nhằm vào ngành thép của Iran – lĩnh vực quan trọng với nhiều ngành công nghiệp – cùng các cơ sở hóa dầu, cầu đường, nhiều khả năng sẽ để lại tác động dài hạn lên nền kinh tế. Adnan Mazarei, cựu quan chức cấp cao của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) về Trung Đông, nhận định hệ thống ngân hàng sau chiến sự cũng là một vấn đề đáng lo ngại..
“Trước khi xung đột nổ ra, các ngân hàng đã ở trong tình trạng khó khăn, dễ tổn thương, với bảng cân đối kế toán yếu”, ông nói. Mazarei cho rằng lĩnh vực này sẽ chịu thêm cú sốc do người tiêu dùng và doanh nghiệp không thể trả nợ.
Việc rút tiền tại các ATM trong thời gian chiến sự đã bị hạn chế, nhằm ngăn rút tiền hàng loạt. Tuy nhiên, thẻ và dịch vụ ngân hàng trực tuyến nhìn chung vẫn hoạt động trong phần lớn thời gian xung đột.
Vụ sụp đổ gần đây nhất là Ayandeh Bank, một trong những ngân hàng tư nhân lớn nhất nước này. Ayandeh sụp đổ cuối năm ngoái do nợ xấu và thua lỗ 5,2 tỷ USD.
Mazarei cho rằng Iran có thể cần tung thêm các gói giải cứu, buộc ngân hàng trung ương phải in thêm tiền. “Tất nhiên, điều này sẽ làm tăng cung tiền và tiếp tục đẩy lạm phát lên cao hơn”, ông cảnh báo.
Theo bảng xếp hạng tỷ phú theo thời gian thực của Forbes, tính đến ngày 5/4, ông Phạm Nhật Vượng sở hữu khối tài sản 24,5 tỷ USD, xếp thứ 100 trên thế giới về độ giàu có. Như vậy, tỷ phú này đã vượt ông Prajogo Pangestu, người Indonesia, nhà sáng lập tập đoàn Barito Pacific, để trở thành người giàu nhất Đông Nam Á.
Tại thời điểm cuối năm 2025, ông Phạm Nhật Vượng chỉ xếp thứ hai trong số những người giàu nhất Đông Nam Á, dưới ông Prajogo Pangestu. Tuy nhiên, sau 3 tháng, tài sản của tỷ phú người Indonesia đã đi xuống, từ hơn 44 tỷ USD về còn 18,6 tỷ USD, tính đến ngày 5/4. Nguyên nhân chủ yếu do cổ phiếu của tập đoàn Barito Pacific giảm khoảng 60% tính từ đầu năm.
Forbes thống kê tài sản của cá nhân dựa vào số lượng và giá cổ phiếu người này nắm giữ tại một thời điểm nhất định. Ngoài ra, họ cũng đánh giá nhiều tài sản khác của các tỷ phú khi xếp hạng, gồm sở hữu tại các công ty riêng, bất động sản, tác phẩm nghệ thuật, du thuyền...
Tính từ đầu năm, tài sản của tỷ phú Phạm Nhật Vượng cũng đã giảm gần 4 tỷ USD, chủ yếu do cổ phiếu VIC của Vingroup đi xuống. Hiện doanh nhân này cùng gia đình nắm quyền chi phối tại Vingroup, với tổng sở hữu khoảng 65%. Cá nhân ông sở hữu trực tiếp 389,9 triệu cổ phiếu VIC, tương đương 10,05% vốn.
Chủ tịch Vingroup được tạp chí danh tiếng của Mỹ vinh danh là tỷ phú Việt Nam đầu tiên vào 2013. Khi đó, tỷ phú này sở hữu 1,5 tỷ USD và đứng thứ 974 thế giới. Như vậy sau 12 năm, tài sản của tỷ phú Phạm Nhật Vượng đã tăng hơn 16 lần.
Gia đình ông Phạm Nhật Vượng còn hai tỷ phú khác, gồm bà Phạm Thu Hương và bà Phạm Thúy Hằng. Hai nữ doanh nhân này chính thức có mặt trong danh sách những người giàu nhất thế giới của Forbes vào tháng 3 năm nay.
Bà Phạm Thu Hương là vợ ông Phạm Nhật Vượng, sở hữu khối tài sản 1,5 tỷ USD. Nữ doanh nhân sinh năm 1969, có bằng Thạc sĩ Luật Quốc tế tại Ukraine. Bà hiện giữ vị trí Phó chủ tịch Vingroup, đồng thời là Chủ tịch Công ty GSM - đơn vị vận hành hãng taxi và gọi xe Xanh SM.
Trong khi đó, bà Phạm Thúy Hằng là em gái bà Hương. Bà sinh năm 1974, tốt nghiệp chuyên ngành Ngôn ngữ Nga, Đại học Hà Nội (trước đây là Đại học Ngoại ngữ Hà Nội). Bà cũng đang là Phó chủ tịch của Vingroup, sở hữu khối tài sản 1,5 tỷ USD.
Năm nay, Vingroup đặt mục tiêu doanh thu đạt 450.000 tỷ đồng, tăng khoảng 36% so với cùng kỳ năm trước. Doanh nghiệp này dự kiến lãi sau thuế 25.000 tỷ đồng, gấp 2,2 lần năm 2025, cao nhất từ trước đến nay.
"Một số thành viên cho rằng có cơ sở vững chắc để không loại trừ phương án lãi suất nào trong tương lai. Việc này phản ánh khả năng điều chỉnh để phù hợp việc lạm phát liên tục cao hơn mục tiêu 2% của Fed", biên bản công bố ngày 8/4 viết. Quan điểm này được quan tâm trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông khiến giá năng lượng tăng cao hơn một tháng qua.
Fed đã giảm lãi suất nhiều lần từ năm 2024. Tuyên bố sau cuộc họp tháng trước của cơ quan này cũng nghiêng về khả năng tiếp tục nới lỏng. Tuy nhiên, biên bản tháng 3 cho thấy số quan chức cởi mở hơn với khả năng tăng lãi suất so với thông điệp đưa ra sau cuộc họp đầu năm.
Sau khi xung đột tại Trung Đông nổ ra ngày 28/2, "nhiều thành viên chỉ ra rủi ro lạm phát duy trì ở mức cao đang kéo dài lâu hơn dự kiến do giá dầu tăng". Nếu giá năng lượng vẫn cao, "chi phí đầu vào tăng có thể sẽ phản ánh vào lạm phát cơ bản", biên bản viết.
Chỉ số giá chi tiêu cá nhân (PCE) - thước đo lạm phát ưa thích của Fed - tăng 2,8% trong tháng 1 và 2,9% tháng 12/2025. Mục tiêu của cơ quan này là lạm phát 2%. PCE tháng 3 sẽ được công bố tuần này.
Trong cuộc họp tháng 3, Fed giữ nguyên lãi suất tham chiếu ở mức 3,5-3,75%. Cơ quan này cũng nhận định xung đột đang gây ra nhiều bất ổn mới cho triển vọng kinh tế.
Dù vậy, "nhiều thành viên" vẫn coi việc giảm lãi suất là kịch bản cơ sở. Phần lớn thành viên cho rằng nếu xung đột Trung Đông kéo dài, tác động tiêu cực lên tăng trưởng có thể đủ lớn để buộc họ giảm lãi suất nhiều hơn.
Họ lo ngại "xung đột kéo dài có thể khiến thị trường lao động suy yếu thêm, từ đó cần gia tăng các đợt giảm lãi suất do giá dầu leo thang làm giảm sức mua của hộ gia đình, thắt chặt điều kiện tài chính và kìm hãm tăng trưởng toàn cầu", biên bản cho biết.
Biên bản được Fed đưa ra một ngày sau khi Mỹ và Iran thông báo ngừng bắn 2 tuần. Dù vậy, tối 8/4, truyền thông Iran đưa tin nước này đình chỉ cho phép tàu qua eo biển Hormuz và đe dọa rút khỏi thỏa thuận ngừng bắn vì Israel tiếp tục tấn công vào Lebanon, nơi có nhóm Hezbollah do Tehran hậu thuẫn. Mỹ đồng thời cảnh báo Iran không để thỏa thuận đổ vỡ vì Lebanon.
Thông tin trên được ông Nguyễn Ngọc Sơn, đại biểu chuyên trách tại Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội nêu tại phiên thảo luận tổ, chiều 9/4.
Ông Sơn cho rằng để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, Chính phủ cần giải quyết nhiều vấn đề, trong đó có đảm bảo năng lượng. "Năng lượng phải luôn đồng hành với mục tiêu tăng trưởng hai con số. Nếu chúng ta tăng trưởng hai con số mà thiếu điện cục bộ, thì mục tiêu tăng trưởng về công nghiệp, dịch vụ, logistics, dữ liệu, AI... đều bị ảnh hưởng theo dây chuyền", đại biểu chia sẻ.
Bởi vậy, theo ông, Chính phủ cần coi đảm bảo điện cho sản xuất là mục tiêu số một của điều hành tăng trưởng, cũng như thay đổi tư duy từ ngành điện tự cân đối sang an ninh năng lượng là hạ tầng của tăng trưởng.
Đại biểu đoàn TP Hải Phòng góp ý thêm rằng "tiết kiệm điện là nguồn điện rẻ và nhanh nhất". Ông cho rằng Bộ Công Thương cần có giải pháp mạnh mẽ để tiết kiệm tối thiểu 10% trong các tháng cao điểm nắng nóng và coi đây là giải pháp trực tiếp giảm áp lực đầu tư nguồn điện mới.
Ngoài ra, ông Sơn cũng nói cần bám sát Quy hoạch điện 8, phát triển hệ thống pin lưu trữ quy mô lớn (dự kiến 10.000-16.300 MW đến năm 2030) và các nguồn điện khí LNG (22.524 MW) để đỡ phụ tải nền. Điện mặt trời với cơ chế tự sản, tự tiêu tại hộ gia đình, công sở, khu công nghiệp cũng cần được đẩy mạnh. Cuối cùng, đại biểu này khuyến nghị giảm sự phụ thuộc quá mức vào nhiên liệu nhập khẩu và xây dựng dự trữ chiến lược.
Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội Phạm Thị Thúy Chinh đề nghị Thủ tướng tiếp tục quan tâm đến dự trữ quốc gia. Với xăng dầu - nhiên liệu đầu vào quan trọng cho loạt lĩnh vực sản xuất, kinh doanh của nền kinh tế, bà cho biết hiện chưa có kho dự trữ quốc gia, chủ yếu sử dụng kho của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp hiện cũng chỉ dự trữ xăng dầu thành phẩm, chưa tích trữ dầu thô.
Bởi vậy, đại biểu này nói cần tăng chi đầu tư cho dự trữ xăng dầu, bởi lĩnh vực này mới chiếm 21% trong tổng chi cho dự trữ. Đồng thời, bà cũng đề xuất hiện đại hóa công nghệ, hệ thống kho bảo quản cho cả các lĩnh vực khác.
Trong báo cáo trình Quốc hội, Chính phủ đặt mục tiêu hình thành hệ thống kho dự trữ dầu thô quy mô lớn, nhằm đa dạng và duy trì nguồn cung ổn định ít nhất 90 ngày.
Hiện tại, hàng dự trữ xăng dầu đang được tồn trữ tại kho của doanh nghiệp đầu mối kinh doanh xăng dầu lớn thông qua hợp đồng, trả phí theo định mức với các đơn vị. Mức dự trữ này chỉ khoảng 7-10 ngày tiêu thụ.
Phát biểu tại hội trường chiều 9/4, Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định, Việt Nam sẽ đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia cả trước mắt và lâu dài, nhất là nguồn cung dầu thô, khí đốt. Ông cũng yêu cầu tăng tiết kiệm năng lượng, bảo đảm không để thiếu điện trong bất cứ tình huống nào và nâng cao hiệu quả vận hành hệ thống điện.
