Lời đe dọa này, giữa một cuộc chiến chưa có hồi kết, mở ra nhiều kịch bản leo thang khó lường.
Theo Hãng tin Reuters ngày 7-4, quân đội Mỹ đã tiến hành các cuộc không kích vào hàng chục mục tiêu quân sự của Iran trên đảo Kharg trong đêm 6-4 (giờ Mỹ).
Các đòn tấn công tập trung vào khu vực phía Bắc hòn đảo, nhằm vào các boongke, kho lưu trữ, hệ thống phòng không và nhiều cơ sở quân sự khác. Một số mục tiêu được cho là đã từng bị tấn công trước đó. Chiến dịch hoàn toàn được tiến hành từ trên không, không có sự tham gia của lực lượng bộ binh Mỹ, và không gây ảnh hưởng đến cơ sở hạ tầng dầu mỏ.
Đảo Kharg được xem là trung tâm xuất khẩu dầu quan trọng của Iran, đồng thời từng được nhắc đến như một địa điểm tiềm năng cho chiến dịch trên bộ của Mỹ.
Phát biểu tại Budapest (Hungary), Phó tổng thống Mỹ JD Vance khẳng định các cuộc không kích không phản ánh sự thay đổi trong chiến lược của Mỹ. Ông cho biết chính quyền Washington vẫn kỳ vọng nhận được phản hồi từ Iran trong các cuộc đàm phán nhằm chấm dứt xung đột.
Diễn biến này xảy ra trong bối cảnh Tổng thống Trump liên tục đưa ra cảnh báo cứng rắn, bao gồm khả năng tấn công hoặc kiểm soát đảo Kharg. Trong một bài đăng trên mạng xã hội ngày 30-3, ông cho biết Mỹ có thể phá hủy “các nhà máy điện, giếng dầu và đảo Kharg”.
Mỹ từng tấn công hòn đảo này vào ngày 13-3, tuyên bố 90 mục tiêu trên đảo bị đánh trúng, gồm “hầm chứa tên lửa, kho thủy lôi cùng nhiều địa điểm quân sự khác”. Tổng thống Trump khi đó cho biết Mỹ đã tránh tấn công cơ sở hạ tầng dầu mỏ trên đảo.
Washington hiện yêu cầu Tehran từ bỏ chương trình vũ khí hạt nhân và mở lại eo biển Hormuz – tuyến vận tải dầu mỏ chiến lược. Ông Vance nhấn mạnh Mỹ sẽ chưa nhắm tới các mục tiêu năng lượng và hạ tầng, trừ khi Iran không đưa ra đề xuất phù hợp, cho thấy dư địa đàm phán vẫn đang được duy trì song song với sức ép quân sự.
Trong kịch bản lý tưởng với nhiều nước không can dự, Mỹ sẽ đưa xung đột đến hồi kết trong tối đa 6 – 8 tuần kể từ khi khai hỏa. Chính quyền Trump sẽ định nghĩa việc phá hủy cơ sở hạ tầng công nghiệp – quân sự, làm suy yếu chương trình tên lửa đạn đạo và chương trình hạt nhân của Iran là mục tiêu chung cuộc rồi tuyên bố chiến thắng.
Các vụ ám sát có mục tiêu nhằm vào giới quan chức chính trị và quân sự Tehran cũng có thể được đẩy mạnh – dù cho tới nay các hoạt động này chưa làm gián đoạn được năng lực phòng thủ và đánh trả của Iran.
Kịch bản thứ hai, hiện thực hơn, là liên minh Mỹ – Israel mở rộng phạm vi sang cơ sở hạ tầng kinh tế của Iran: nhà máy điện, cầu đường, mạng lưới giao thông, nhà máy xi măng, thép và khai thác mỏ – đúng như lời đe dọa của ông Trump và ông Hegseth. Mục tiêu chiến lược của các hành động này là tạo áp lực kinh tế diện rộng, kích động bất mãn xã hội để buộc Tehran chấp nhận đầu hàng.
Tuy nhiên phản ứng của Iran trước kịch bản này hoàn toàn có thể dự báo: các cơ sở hạ tầng tương ứng trong khu vực – đặc biệt những nơi có quan hệ đầu tư của Mỹ – sẽ hứng chịu các đòn trả đũa. Tehran vẫn còn hỏa lực hiệu quả với máy bay không người lái và tên lửa, đồng nghĩa với việc họ chưa mất đi vị thế thương lượng.
Và “lá bài tẩy” quan trọng nhất của Iran vẫn còn nguyên đó: eo biển Hormuz. Giới phân tích nhận định chừng nào Iran còn kiểm soát thực tế tuyến đường thủy chiến lược này, Mỹ sẽ không thể tuyên bố chiến thắng một cách thuyết phục.
Dù các kịch bản tiềm tàng có đề cập đến việc đánh chiếm đảo Kharg và các đảo dọc bờ biển Iran, ngay cả khi Mỹ đổ bộ bộ binh và chiếm giữ được các đảo này, điều đó vẫn chưa đủ để khai thông hoàn toàn eo biển. Bất kỳ can thiệp trực tiếp nào vào Hormuz đều có thể kích hoạt một giai đoạn mới mang tính chiến tranh tiêu hao, kéo dài ít nhất vài tháng mà không đảm bảo kết quả quyết định.
Tổng hòa các tính toán đó, cuộc chiến sẽ còn kéo dài. Những bước leo thang mạo hiểm mà ông Trump tuyên bố có nguy cơ đưa tới hệ lụy không chỉ các đối thủ, mà cả đồng minh của Washington, cũng phải gánh chịu cái giá ngày càng đắt – hệ quả trực tiếp của tình trạng mất phương hướng chiến lược ở Nhà Trắng.
"Chúng tôi có một kế hoạch, dựa vào sức mạnh quân sự Mỹ, trong đó toàn bộ cầu tại Iran sẽ bị phá hủy trước 0h đêm mai. Tất cả nhà máy điện ở Iran sẽ ngừng hoạt động, bốc cháy, phát nổ và không bao giờ có thể hoạt động trở lại. Ý tôi là phá hủy hoàn toàn trước nửa đêm, chúng tôi có thể thực hiện điều đó chỉ trong 4 giờ nếu muốn", Tổng thống Donald Trump phát biểu tại cuộc họp báo ngày 6/4.
Lãnh đạo Mỹ còn cảnh báo "loại bỏ hoàn toàn" Iran nếu nước này không đáp ứng hạn chót do ông đặt ra để mở eo biển Hormuz. "Toàn bộ đất nước đó có thể bị xóa sổ chỉ trong một đêm. Đêm đó có thể là đêm mai", ông tuyên bố.
Bộ tư lệnh Trung tâm Khatam al-Anbiya, "đầu não tối cao" của các lực lượng vũ trang Iran, cùng ngày tuyên bố những "lời đe dọa vô căn cứ" của ông Trump sẽ không làm ảnh hưởng tới tinh thần và hoạt động của binh sĩ nước này. "Iran vẫn tiếp tục các chiến dịch tấn công mang tính áp đảo nhằm vào kẻ thù Mỹ và Israel", người phát ngôn của cơ quan này cho biết.
Iran đã gần như phong tỏa eo biển Hormuz, huyết mạch hàng hải vận chuyển 20% nguồn cung dầu toàn cầu, kể từ khi Mỹ và Israel bắt đầu tiến hành chiến dịch tấn công hiệp đồng ngày 28/2.
Tổng thống Trump ngày 4/4 cho Iran 48 giờ để đạt thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz nếu không muốn bị tàn phá cơ sở hạ tầng. Ông sau đó lùi hạn chót đến trước 20h ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội). Giới chức Iran bác bỏ tối hậu thư, cảnh báo "mọi hành động liều lĩnh" của Mỹ sẽ khiến toàn khu vực "chìm trong biển lửa".
Truyền thông quốc gia Iran ngày 6/4 cho biết nước này đã chuyển phản hồi đối với đề xuất của Mỹ về chấm dứt chiến sự thông qua bên trung gian là Pakistan. Đề xuất ngừng bắn mà Iran đưa ra gồm 10 điều khoản, trong đó Tehran bác bỏ phương án ngừng bắn tạm thời, nhấn mạnh phải chấm dứt chiến tranh về lâu dài và tôn trọng các lợi ích của Iran.
Tehran cũng đưa ra thêm loạt yêu cầu như chấm dứt xung đột trong khu vực, thiết lập cơ chế bảo đảm lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz, tái thiết và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt nhằm vào Iran.
Tổng thống Trump cho hay đề xuất ngừng bắn mà Iran đưa ra là đáng chú ý, nhưng "chưa đủ tốt" và chưa đáp ứng các yêu cầu của ông, nhưng không nêu cụ thể.
"Hơn 14 triệu người Iran dũng cảm cho đến nay đã tuyên bố sẵn sàng hy sinh mạng sống để bảo vệ Iran" - Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đăng trên nền tảng X ngày 7-4.
Ông nhấn mạnh: "Tôi cũng đã hy sinh cả cuộc đời mình cho Iran. Tôi đang và sẽ tiếp tục làm như vậy".
Israel đã tiến hành nhiều vụ ám sát tại Iran kể từ khi xung đột bắt đầu hôm 28-2. Nhiều nhân vật cấp cao của Iran như Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei, Thư ký Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran Ali Larijani... đã thiệt mạng.
Đến nay ít nhất 2.076 người đã thiệt mạng và 26.500 người bị thương tại Iran trong cuộc chiến này.
Ngày 7-4, Đại sứ Iran tại Kuwait Mohammad Toutounji kêu gọi các quốc gia vùng Vịnh tìm cách ngăn chặn "thảm kịch", khi hạn chót mà Tổng thống Mỹ Donald Trump đặt ra cho Iran để đạt được thỏa thuận đang đến gần.
Tổng thống Trump dọa sẽ ném bom tất cả nhà máy điện và cầu của Iran nếu nước này không mở lại eo biển Hormuz trước 20h tối 7-4 theo giờ miền đông của Mỹ (7h sáng 8-4 theo giờ Việt Nam). Ông cảnh báo rằng toàn bộ Iran có thể bị "xóa sổ trong một đêm", đồng thời bác bỏ những lo ngại về tội ác chiến tranh.
"Chúng tôi hy vọng các quốc gia trong khu vực sẽ sử dụng tất cả năng lực ngoại giao và chính trị của mình để ngăn chặn một thảm kịch như vậy xảy ra trong khu vực" - ông Mohammad Toutounji nói với Hãng tin AFP.
Trong hơn một tháng xung đột, Iran đã đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách phát động các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa trên khắp vùng Vịnh.
Iran đã nhắm mục tiêu vào các đại sứ quán, căn cứ và tài sản của Mỹ, nhưng cũng tấn công cả các sân bay, cơ sở hạ tầng dầu khí lớn cũng như cảng biển, khách sạn và khu dân cư.
Tuy nhiên ông Toutounji nói Tehran "không muốn làm leo thang căng thẳng trong khu vực".
"Ngược lại, Iran luôn nỗ lực giảm leo thang căng thẳng và tận tâm, thiện chí theo dõi những nỗ lực và sáng kiến của các quốc gia khác về vấn đề này" - ông Toutounji nói.
Ông cảnh báo rằng các cuộc tấn công của Mỹ vào cơ sở trọng yếu sẽ dẫn đến "việc ngừng hoàn toàn hoạt động xuất khẩu năng lượng từ khu vực này".
Trước đó nhận định trên nền tảng X ngày 7-4, Đại sứ Iran tại Pakistan, ông Reza Amiri Moghadam, cho rằng những nỗ lực "tích cực và hiệu quả" của Pakistan nhằm chấm dứt cuộc chiến giữa Mỹ, Israel với Iran đang tiến đến giai đoạn "quan trọng và nhạy cảm".
Ngày 8-4, Hãng tin AP dẫn lời một quan chức khu vực cho biết Iran và Oman sẽ được phép thu phí đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, như một phần của thỏa thuận ngừng bắn kéo dài hai tuần giữa Mỹ - Iran do Pakistan làm trung gian.
Quan chức này là người trực tiếp tham gia vào các cuộc đàm phán và phát biểu với điều kiện giấu tên.
Vị quan chức thông tin Iran dự định sử dụng số tiền thu được cho công cuộc tái thiết, trong khi chưa rõ Oman sẽ sử dụng phần của mình như thế nào.
Đài CNN cũng tường thuật: "Theo Hãng tin Tasnim của Iran, nước này và Oman có kế hoạch thu phí quá cảnh đối với các tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz trong thời gian ngừng bắn hai tuần.
Thời gian qua, Iran được cho là thu tới 2 triệu USD mỗi tàu để cho phép đi qua eo biển Hormuz. Không rõ đã có đơn vị vận hành tàu nào trả khoản phí này chưa".
Ngày 8-4, Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Mỹ sẽ hỗ trợ giải quyết tình trạng tắc nghẽn tại eo biển Hormuz, chỉ vài giờ sau khi Washington và Tehran đạt được thỏa thuận ngừng bắn.
"Sẽ có nhiều hành động tích cực! Sẽ kiếm được nhiều tiền. Iran có thể bắt đầu quá trình tái thiết. Chúng tôi sẽ tăng cường nguồn cung các loại và chỉ 'ở quanh quẩn khu vực' để bảo đảm mọi thứ diễn ra suôn sẻ" - ông Trump viết trên nền tảng Truth Social.
Hãng tin AFP đánh giá giọng điệu hiện tại của Tổng thống Trump trái ngược hoàn toàn với lời đe dọa tuần trước của ông về việc ném bom khiến Iran "trở về thời kỳ đồ đá".
"Cũng giống như những gì chúng tôi đang trải qua tại Mỹ, đây có thể là kỷ nguyên vàng của Trung Đông" - ông Trump bình luận ngày 8-4.
Iran khẳng định họ đã đồng ý bảo đảm lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải quan trọng đối với dầu mỏ, vốn gần như bị tê liệt nhiều tuần qua, khiến giá dầu thế giới tăng vọt.
Theo Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi, việc lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz sẽ có thể được thực hiện "thông qua sự phối hợp với các lực lượng vũ trang Iran và có tính đến các hạn chế về kỹ thuật".
