Bộ tranh được Thủ tướng ký công nhận là bảo vật quốc gia đầu tháng 2. Các bức khắc có kích thước không đồng đều, cao nhất là 93 cm, ngắn nhất là 67 cm. Loạt tranh mô tả hình ảnh 18 vị La Hán với dáng vẻ, tư thế, cử chỉ nét mặt, đặt trong bối cảnh không gian, cảnh vật khác nhau. Có vị được tạo hình ngồi kiết già trên phiến đá, vị tay cầm gậy hoặc nâng tràng hạt, kết ấn.
Mỗi bức đều có dòng chữ Hán, nội dung ghi danh tính hoặc trụ xứ của vị La Hán khắc trong đó. Trải qua nhiều thế kỷ, chịu những tác động của yếu tố tự nhiên, con người, bề mặt một số tranh có hiện tượng bị bào mòn, xước, mờ nét. Dòng chữ Hán trong nhiều bức đã mờ, mất, khó hoặc không thể đọc được nội dung cụ thể. Hiện có ba tranh khắc còn tương đối rõ, có thể khôi phục, đọc được các chữ mờ, mất nét, nằm tại vị trí thứ sáu, bảy, tám ở vách bên phải Phật điện.
Dựa trên các đặc điểm về phong cách mỹ thuật, chi tiết trang trí, hoa văn, căn cứ, đối chiếu với ghi chép ở các tư liệu hiện còn, các nhà nghiên cứu xác định bảo vật có niên đại đầu thời Trần. Bộ tranh được tạo tác trong bối cảnh vùng đất Ninh Bình dưới triều Trần là trung tâm của các hoạt động tôn giáo. Đây cũng là thời kỳ Phật giáo Đại Việt vào giai đoạn hưng thịnh. Sử chép năm Kiến Trung thứ 7 (1231), để chấn hưng, mở rộng ảnh hưởng của Phật giáo, ”Thượng hoàng (Trần Thái Tông) xuống chiếu rằng trong nước hễ chỗ nào có đình trạm đều phải đắp tượng Phật để thờ”.
Hồ sơ của Cục Di sản Văn hóa nhận định bảo vật có tính độc bản, hình thức độc đáo, mang giá trị lịch sử, văn hóa đậm nét.
Đây là bộ tranh khắc 18 vị La Hán trên vách núi đá (ma nhai) duy nhất. Bộ tranh được chia làm hai khối ở hai vách đá, mỗi vách chín bức, thể hiện tính chất đối xứng, hài hòa. Các tranh đặt trong không gian động Liên Hoa với Phật điện, tượng thờ Trấn Vũ Thiên Tôn, chín pho tượng tòa Địa Tạng, tạo sự linh thiêng, huyền bí.
Ngoài tranh số chín ở bên phải Phật điện có bốn cạnh khung viền làm thẳng, tạo thành hình chữ nhật, 17 bức còn lại đều có cạnh trên của khung viền nhô lên hình vòng cung. Cạnh dưới của 17 tranh được tạo hình đài sen với nhiều cánh tỏa đều từ giữa sang hai bên, dưới đài sen là phần bệ đế. Khung viền của 18 bức được chạm khắc hoa văn hình dây cuốn.
Theo tài liệu của Cục Di sản Văn hóa, bảo vật là minh chứng sớm nhất cho tín ngưỡng thờ La Hán được tiếp nhận, ảnh hưởng tới Phật giáo Việt Nam. Tại Trung Quốc, hình tượng 16 vị La Hán đầu tiên được thiền sư Quán Hưu vẽ trong Thập lục La Hán đồ, năm 891. Loạt tác phẩm này mô tả các vị La Hán với đặc điểm như lông mày rậm, đôi mắt lớn, má gồ và mũi cao, nền tranh là những cây thông và đá, mang đậm phong cách nghệ thuật Trung Hoa cổ đại. Hình tượng những vị La Hán do Quán Hưu tạo nên trở thành hình mẫu cho các họa sư và nghệ nhân đời sau, dù mỗi thời kỳ đều có chút khác biệt.
Tuy nhiên, nghiên cứu các chi tiết chạm khắc, từ nét mặt, dáng vẻ đến thể hiện bối cảnh không gian ở từng bức tranh 18 vị La Hán động Liên Hoa cho thấy nhiều khác biệt trong tư duy, quan niệm thẩm mỹ Phật giáo đương thời.
Ngoài ra, dòng chữ Hán ghi danh tính của vị La Hán ở tranh khắc ma nhai động Liên Hoa có sự khác biệt với Trung Quốc. Chẳng hạn, bức tranh của tôn giả thứ 14 chùa Thánh Nhân, Hàng Châu, tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc viết: ”Đệ thập tứ Phạt Na Bà Tư tôn giả” (Tôn giả thứ 14 Phạt Na Bà Tư), thì ở bức số bảy bên phải Phật điện của động Liên Hoa khắc tại chùa Phong Phú, Ninh Bình ghi: ”Khả Trụ Sơn Trung Phạt Na Bà Tư”. Dòng chữ được khắc đề cập trụ xứ trước rồi mới đến danh tính các vị La Hán.
Cục Di sản Văn hóa nhận định bộ tranh khắc ma nhai 18 vị La Hán động Liên Hoa là tư liệu quý hiếm cho việc nghiên cứu nghệ thuật Phật giáo thời Trần, nghệ thuật và lịch sử Phật giáo Việt Nam nói chung.
Thông qua kênh YouTube cá nhân, nghệ sĩ Phương Hồng Thủy thường xuyên livestream, đăng video trò chuyện với khán giả. Nữ nghệ sĩ chủ yếu hát giao lưu, chia sẻ và kết nối với người hâm mộ, coi đây là một niềm vui tuổi xế chiều chứ không nghĩ đến chuyện kiếm tiền hay thu lợi nhuận từ các nền tảng.
Nữ nghệ sĩ chia sẻ bản thân đã ở ngưỡng tuổi gần 70, đủ trải nghiệm để thấm thía hai chữ "cuộc đời". Sau hành trình dài gắn bó với sân khấu, đi qua không ít thăng trầm, chị nhìn lại tuổi trẻ với những nông nổi, rồi quãng thời gian lập gia đình, sinh con, đối diện va chạm, mất mát và cả những lần "khóc không thành tiếng". Tất cả trở thành hành trang để nữ nghệ sĩ học cách buông nhẹ và sống an nhiên hơn.
Nhiều năm qua, chủ nhân huy chương vàng Trần Hữu Trang năm 1991 tìm thấy điểm tựa tinh thần nơi Phật pháp. Phương Hồng Thủy tâm sự từng có thời gian xa cách với con gái đến 15 năm, khi chị sang Mỹ định cư còn con gái học tại Úc. Những năm tháng ấy để lại không ít nhớ thương và trăn trở của một người mẹ. Giờ đây, khi con đã trưởng thành và sinh sống gần mẹ, họ có thể cùng nhau tâm sự, sẻ chia những điều giản dị trong cuộc sống. Con gái thường lái xe đưa mẹ đi chùa, cùng ăn chay, tham gia các khóa tu.
Nhớ về thời điểm mới sang Mỹ định cư năm 2004, giọng ca vở Hàn Mặc Tử cho biết từng tạm gác sự nghiệp theo kiểu "theo chồng bỏ cuộc chơi". Nhưng nghiệp cầm ca đã ăn sâu vào máu thịt. Dù có lúc nghĩ mình không thể tiếp tục vì nhiều lý do, cuối cùng chị vẫn không rời xa sân khấu. Tình yêu nghệ thuật âm ỉ cháy, như một phần không thể tách rời.
Cuộc sống hiện tại ở Mỹ của Phương Hồng Thủy được miêu tả gói gọn trong hai chữ "bình yên". Ở tuổi xế chiều, vợ chồng quấn quýt, chăm sóc, quan tâm nhau từng bữa ăn, giấc ngủ. Những buổi cả nhà quây quần, cùng ăn uống, trò chuyện, hay đơn giản là chăm sóc khu vườn nhỏ, uống ly cà phê với bạn bè… trở thành niềm vui giản dị mà trọn vẹn. "Mỗi ngày tôi chỉ mong bản thân khỏe để chăm sóc nhà cửa, chăm cho khu vườn yên tĩnh của mình, được nói chuyện với bạn bè, uống ly cà phê, đó là niềm vui cuộc sống đơn giản sau những tháng ngày thăng trầm của cuộc đời làm nghệ thuật", nữ nghệ sĩ bộc bạch.
Dịp tết vừa qua, nữ nghệ sĩ 6X trở về Việt Nam tham gia vở kịch 29 anh về của sân khấu Hoàng Thái Thanh, nhận được sự tán thưởng của bạn bè, đồng nghiệp và khán giả. Vốn là diễn viên cải lương, nghệ sĩ thừa nhận ít nhiều bị "khớp", còn vương chút "điệu" khi đóng kịch vì đặc thù khác biệt về thoại, biểu cảm. Nhờ sự hướng dẫn tỉ mỉ của nghệ sĩ Ái Như và Thành Hội, nữ nghệ sĩ dần điều chỉnh để nhập vai trọn vẹn hơn.
Phương Hồng Thủy xúc động khi được khen "sáng sân khấu" và hạnh phúc vì vẫn còn đủ sức đứng trên sàn diễn, làm được điều mà bản thân từng nghĩ sẽ không thể thực hiện được. Với nữ nghệ sĩ, đó không chỉ là một vai diễn, mà còn là kỷ niệm đẹp trong cuộc đời làm nghệ thuật. "Ở tuổi này, được về quê hương, còn có thể đứng trên sân khấu, đóng góp chút ít ở lĩnh vực đang theo đuổi là niềm hạnh phúc lớn của tôi", chị bày tỏ.
Dù có thể “cân” nhiều thể loại âm nhạc nhưng Giang Hồng Ngọc lại lựa chọn theo đuổi dòng nhạc tình ca. Chia sẻ về điều này, nữ ca sĩ 8X nói: “Tôi nghĩ rằng không chỉ riêng tôi mà có rất nhiều anh chị em nghệ sĩ có thể thể hiện được nhiều dòng nhạc khác nhau. Nhưng rồi, mỗi người đều cần chọn ra điều mình thích nhất, phù hợp nhất và quan trọng hơn là khán giả thấy mình phù hợp với dòng nhạc đó”.
Đến năm 28 tuổi, Giang Hồng Ngọc bắt đầu cảm nhận rõ hơn những trải nghiệm của bản thân. Đặc biệt khi lập gia đình ở tuổi 30, giọng ca 8X nhận ra dòng nhạc tình ca rất cần những trải nghiệm đó bởi “khi hát, tôi thấy đây chính là mình và từ đó tôi quyết định theo đuổi dòng nhạc này đến hiện tại”. Nữ ca sĩ cho biết, dù theo đuổi dòng nhạc trữ tình nhưng vẫn hướng đến cách thể hiện trẻ trung, nhẹ nhàng và giàu cảm xúc để phù hợp với khán giả hiện đại.
Khi được hỏi về cách thể hiện những bản tình ca, đặc biệt là những ca khúc mang màu sắc buồn, nữ ca sĩ thẳng thắn bày tỏ quan điểm: “Tôi không có quan điểm mượn cảm xúc của người khác, vì nếu mượn thì sẽ không thật. Tôi hát bằng con tim, bằng câu chuyện của chính mình thì sẽ dễ chạm đến khán giả hơn. Có thể mỗi người có một cách khác nhau, nhưng tôi đã có đủ trải nghiệm trong cuộc sống nên muốn giữ lại sự chân thật đó”.
Trước câu hỏi liệu có khi nào xúc động đến mức rơi nước mắt khi biểu diễn, nữ ca sĩ cho biết: “Tôi không phải là người giấu cảm xúc giỏi. Khi chạm đúng vào mạch cảm xúc, tôi vẫn rất xúc động và không muốn che giấu điều đó. Tôi muốn khán giả cảm nhận được cảm xúc của người nghệ sĩ chân thật và dạt dào như thế nào”.
Nói về màu sắc âm nhạc của bản thân, giọng ca cho biết: “Khán giả thường nhớ đến tôi với những bản tình ca nhẹ nhàng, thậm chí ưu ái nhận xét rằng âm nhạc của tôi mang lại cảm giác sang trọng. Tôi vẫn đang cố gắng giữ năng lượng trẻ trung nhưng đồng thời duy trì sự nhẹ nhàng, tinh tế đó”.
Chia sẻ về áp lực phía sau ánh đèn sân khấu, Giang Hồng Ngọc cho biết cô lựa chọn lối sống giản dị để cân bằng: “Tôi không có thói quen tụ tập hay suy nghĩ quá nhiều về việc mình phải làm gì trong showbiz. Điều đó giúp tôi có những khoảng lặng cần thiết, giảm bớt áp lực từ nghề. Áp lực lớn nhất với tôi là khi cảm thấy mình không còn đủ sáng tạo, nhưng tôi tin đó chỉ là cảm giác nhất thời vì đam mê đã trở thành một phần trong mình”.
Ở tuổi 37, dù đã làm mẹ song Giang Hồng Ngọc vẫn tất bật với các dự án âm nhạc. Khi nhắc đến gia đình, nữ ca sĩ không giấu được sự xúc động: “Từ khi có con, tôi cảm thấy mình có thêm động lực để cố gắng nhiều hơn. Gia đình và con chính là nguồn năng lượng lớn giúp tôi vượt qua mọi áp lực. Tôi may mắn khi có bố mẹ hỗ trợ chăm sóc con cái, nhờ đó tôi có thể yên tâm khi đi diễn xa và tập trung hoàn toàn cho âm nhạc”.
Đây là điểm nhấn nghệ thuật nổi bật của lễ hội, với mong muốn mang đến không gian giao thoa độc đáo giữa âm nhạc và văn hóa cà phê Việt Nam. Chương trình thuộc khuôn khổ Lễ hội tôn vinh cà phê - trà Việt lần thứ 4, được tổ chức định kỳ như một cách để quảng bá nông sản Việt với công chúng và bạn bè quốc tế. Sự kiện có sự tham gia của NSND Phượng Loan, NSƯT Vũ Luân, ca sĩ Nguyễn Phi Hùng...
Chương trình được chia thành 3 chương, lần lượt với các chủ đề: Nghệ sĩ Mai Vàng với âm nhạc; Âm nhạc & cà phê; Giai điệu trẻ.
Ba chương âm nhạc tách biệt nhưng tạo nên một tổng thể chương trình nghệ thuật đặc sắc xuyên suốt từ truyền thống đến hiện đại, tôn vinh những giá trị bền vững của âm nhạc Việt Nam. Mỗi tiết mục biểu diễn đều là một mảnh ghép trong bức tranh nghệ thuật đa sắc, tiệm cận với guồng quay của thị trường biểu diễn hiện nay với sự đón nhận của đại đa số khán giả.
Một trong những điểm nhấn đặc biệt của chương trình là khoảnh khắc trao giải Mai Vàng tri ân, nhằm ghi nhận và tôn vinh những cá nhân có nhiều đóng góp cho nghệ thuật nước nhà. NSND Phượng Loan được vinh danh là giọng ca tiêu biểu của sân khấu cải lương, trong khi nhạc sĩ Nguyễn Cường được tôn vinh bởi hành trình hơn 40 năm theo đuổi nghệ thuật của ông.
Ở tuổi 60, nghệ sĩ Phượng Loan là giọng ca cải lương được nhiều khán giả yêu mến. Hiện tại, bà vẫn miệt mài với các hoạt động nghệ thuật, đặt tinh thần trách nhiệm với khán giả lên hàng đầu. NSND Phượng Loan chia sẻ mỗi vai diễn không đơn thuần là sự cống hiến, mà còn là cách để bà truyền lửa cho thế hệ sau, góp phần giúp cải lương tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại.
Đón nhận giải thưởng ở tuổi 60, NSND Phượng Loan không giấu được xúc động. "Tôi cũng từng là nghệ sĩ vinh dự được trao giải Mai Vàng vào năm 2006 với nhân vật trong vở Nước mắt thân tình. Đúng 20 năm sau, tôi lại vinh dự nhận được giải thưởng, đây là niềm hạnh phúc rất lớn đối với tôi", nữ nghệ sĩ trải lòng.
Trong khi đó, nhạc sĩ Nguyễn Cường là một trong những gương mặt tiêu biểu của âm nhạc Việt Nam hiện đại, đặc biệt nổi bật với những sáng tác mang đậm âm hưởng Tây Nguyên. Trong hơn 40 năm hoạt động nghệ thuật, âm nhạc của Nguyễn Cường không chỉ tái hiện không gian núi rừng hùng vĩ mà còn truyền tải chiều sâu tâm hồn và đời sống của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên. Những sáng tác của ông góp phần lan tỏa giá trị văn hóa bản địa đến công chúng rộng rãi, khẳng định vị trí bền vững của ông trong nền âm nhạc Việt Nam.
Gala Âm nhạc và cà phê không chỉ là một đêm biểu diễn nghệ thuật mà còn là không gian kết nối văn hóa, góp phần quảng bá giá trị cà phê - trà Việt, đồng thời đưa thương hiệu Mai Vàng đến gần hơn với đời sống. Chương trình được kỳ vọng sẽ thu hút đông đảo công chúng, đặc biệt là khán giả trẻ.