Tại các khu phố sầm uất như Akihabara, Tokyo hay Nipponbashi, Osaka, du khách dễ bắt gặp nhiều quán cà phê hoạt động dựa trên hình thức cà phê theo chủ đề. Cà phê hầu gái là một nhánh của mô hình cà phê theo chủ đề, nơi nhân viên phục vụ mặc trang phục cách điệu từ hình tượng hầu gái phương Tây, hoặc các nhân vật trong anime, manga.
Khác với các quán cà phê thông thường, mô hình cà phê hầu gái tập trung vào trải nghiệm tương tác và “nhập vai”. Khi bước qua cánh cửa, khách hàng không còn là “khách” mà là “chủ nhân”, “cậu chủ”, “tiểu thư”, trở về dinh thự của mình.
Ngay khi khách bước qua cửa, nhân viên sẽ thực hiện nghi thức chào đón bằng câu khẩu hiệu kinh điển “Okaerinasaimase!” (Mừng chủ nhân về nhà) để xác lập vai trò của khách hàng trong không gian giả tưởng. Trước khi thưởng thức, khách hàng thực nghi thức “Omajinai” (phép thuật món ăn).
Nhân viên hướng dẫn khách cùng làm các động tác tay hình trái tim và đọc những câu thần chú như “Moe moe kyun”, một cụm từ trong văn hóa đại chúng Nhật Bản biểu thị sự dễ thương và năng lượng tích cực, với mục đích tượng trưng là giúp món ăn trở nên ngon miệng hơn. Nhân viên vẽ tương cà trực tiếp tại bàn, tạo hình thú cưng hoặc viết tên khách hàng theo yêu cầu lên các món ăn.
Mô hình cà phê hầu gái ra đời vào tháng 3/2001 tại khu phố Akihabara, Tokyo, với cơ sở đầu tiên tên Cure Maid Cafe. Sự xuất hiện của cà phê hầu gái gắn liền với bối cảnh kinh tế Nhật Bản sau giai đoạn đình trệ kéo dài, được các nhà kinh tế gọi là “Thập niên mất mát” (The Lost Decade).
Đến cuối những năm 1990 và đầu 2000, hệ quả từ thị trường lao động đóng băng đã tạo ra một thế hệ thanh niên Nhật Bản mất phương hướng, dẫn đến sự gia tăng của trạng thái Hikikomori (những người rút lui hoàn toàn khỏi xã hội) và sự bùng nổ của cộng đồng Otaku (người hâm mộ văn hóa đại chúng Nhật Bản).
Mô hình cà phê chủ đề nhập vai kiểu cà phê hầu gái ra đời như một không gian giải tỏa tâm lý. Những tương tác trực tiếp, sự lắng nghe và chăm sóc từ nhân viên giúp khách hàng tạm rời xa những áp lực từ đời sống thực tế để bước vào một thế giới giải trí nhẹ nhàng, mang tính giả tưởng.
Mô hình này lan tỏa sang nhiều quốc gia, nhưng vẫn vấp phải những định kiến. Tại một số nơi, nhiều ý kiến chỉ trích mô hình này thúc đẩy sự phục tùng của phụ nữ và “vật hóa” nhân viên. Tại Trung Quốc, mô hình này từng đối mặt với lệnh cấm sau những biến tướng độc hại.
Cuối năm 2023, từ một vụ án tấn công tình dục xảy ra tại một cơ sở giải trí theo mô hình cà phê hầu gái ở thành phố Nghĩa Ô, tỉnh Chiết Giang, cơ quan kiểm sát đã điều tra hơn 800 doanh nghiệp liên quan.
Kết quả cho thấy nhiều cơ sở đã ép buộc nhân viên nữ quỳ gối phục vụ trà, đút ăn và massage cho khách nam trong những bộ trang phục hở hang. Tháng 4/2024, Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao Trung Quốc đã xếp vụ án Nghĩa Ô vào danh sách án lệ điển hình để chấn chỉnh trên toàn quốc. Tòa án phán quyết các dịch vụ này là bất hợp pháp vì vi phạm nghiêm trọng “quyền nhân phẩm” của phụ nữ.
Tại Nhật Bản, chính quyền nỗ lực “làm sạch” bằng cách siết chặt quy định quản lý. Cảnh sát Tokyo thường xuyên truy quét các quán “núp bóng” hầu gái để chèo kéo khách trái phép hoặc cung cấp dịch vụ nhạy cảm tại Akihabara.
Tại các chuỗi lớn như Home cafe, quy tắc “không chạm” được thực thi tuyệt đối. Nhân viên không được ngồi cùng bàn, cấm tiếp xúc thân thể và không được phép tiết lộ thông tin cá nhân cho khách hàng.
Mô hình cà phê này cũng có mặt tại Hà Nội, tiệm đầu tiên đi vào hoạt động từ tháng 12/2023. Đại diện quán cà phê Soru Maid Cafe, Hà Nội cho biết quán có quy định không tự ý chụp ảnh các “hầu gái”, việc ghi hình phải nhận được sự cho phép của nhân viên.
Để duy trì môi trường lành mạnh, bộ quy tắc ứng xử được đặt công khai tại từng bàn như một “cam kết” giữa khách và quán. Mọi biểu hiện thiếu chuẩn mực đều có thể dẫn đến việc bị từ chối phục vụ. Quán ưu tiên cách xử lý kín đáo, đảm bảo an toàn cho nhân viên nhưng không làm phá vỡ không gian trải nghiệm của khách.
Tại Nhật, có nhiều phiên bản biến tấu từ mô hình cà phê hầu gái. Quán Slo-maid ở Kamakura, tỉnh Kanagawa, từng gây chú ý khi chỉ tuyển “nhân viên hầu gái” trên 65 tuổi. Mô hình này thay thế sự năng động của giới trẻ bằng sự điềm tĩnh, ấm áp của các cụ bà, tạo không gian “chữa lành” cho những người trẻ kiệt sức vì áp lực. Tại đây, khách hàng tìm thấy sự kết nối thế hệ thay vì dịch vụ giải trí đơn thuần.
Một số quán ở Tokyo cung cấp trải nghiệm cho du khách nhập vai thành hầu gái và phục vụ nhân viên. Thực khách trả khoảng phí 4.000 yen (khoảng 25 USD) cho 90 phút mặc trang phục người hầu, quản gia, phục vụ trà bánh cho nhân viên đóng vai “tiểu thư”.
Mô hình cà phê hầu gái trở thành ngành công nghiệp dịch vụ hái ra tiền, thuộc nhóm ngành dịch vụ trong thị trường Otaku. Theo đánh giá từ Viện Nghiên cứu Yano, đơn vị khảo sát thị trường hơn 50 năm hoạt động tại Tokyo, doanh thu từ mô hình này cùng các dịch vụ hóa trang (cosplay) đã chạm mốc hàng trăm tỷ yen vào năm 2025.
Thay vì chỉ bán đồ ăn, đồ uống, các mô hình bán trải nghiệm cảm xúc. Khách hàng sẵn sàng chi trả từ phí vào cửa theo giờ, thực đơn giá cao cho đến các dịch vụ cộng thêm như chụp ảnh lấy liền hay xem biểu diễn sân khấu.
Trào lưu "city bus" (du lịch thành phố bằng xe buýt) đang phát triển mạnh tại miền Nam Trung Quốc. Đây được xem là bước tiến mới từ cơn sốt "city walk" (đi bộ khám phá thành phố), khi những chiếc xe công cộng vốn khô khan được cải tạo thành điểm hẹn văn hóa lưu động.
Tại tỉnh Quảng Đông, giới trẻ hưởng ứng cách khám phá địa phương này để cảm nhận nhịp sống thường nhật. Trong khi hầu hết thành phố ở đại lục cấm ăn uống trên phương tiện công cộng, hành khách trên chiếc xe buýt hai tầng đỏ rực mang tên "Yuetao" ở Quảng Châu lại có thể thoải mái dùng bữa với tôm viên, sườn hấp.
Dịch vụ này được ra mắt năm 2022 qua sự hợp tác giữa Tập đoàn xe buýt Quảng Châu và một nhà hàng địa phương. Không gian nội thất lấy cảm hứng từ kiến trúc Quảng Đông xưa, phục vụ thực đơn khoảng 8 món dim sum.
Tầng hai của xe có thiết kế mái kính toàn cảnh giúp du khách ngắm nhìn thành phố. Hành trình kéo dài 90 phút, giá vé từ 99 đến 128 tệ (14-19 USD), đi qua các biểu tượng như Tháp Quảng Châu và Bảo tàng Nghệ thuật Quảng Đông.
"Trong 'tiệm trà di động' này, điều quan trọng không chỉ là đồ ăn, mà là lối sống thong thả của thành phố. Chuyến đi giúp tôi khám phá lại một Quảng Châu rất khác", một du khách chia sẻ trên mạng xã hội.
Không dừng lại ở ẩm thực, năm 2024, Thâm Quyến giới thiệu dịch vụ xe buýt ăn sáng. Hành khách đặt trước một ngày có thể nhận sữa đậu nành và đồ ăn sáng với giá 8 tệ (1,15 USD). Thành phố này cũng triển khai xe buýt thân thiện với thú cưng vào cuối tuần, cho phép hành khách mang theo "bạn bốn chân" lên xe với giá vé 20 tệ (3 USD).
Khi đêm xuống, những chiếc xe buýt "Dangdang" tại Quảng Châu lại trở nên rực rỡ với ánh đèn neon và tiếng nhạc. Du khách có thể xem phim, thưởng thức hát kịch Quảng Đông, xem ảo thuật hoặc hát karaoke. Chuyến đi kéo dài 75 phút có giá 40 tệ (gần 6 USD) mỗi người.
Theo tờ Đông Quan Nhật Báo, tại Đông Quan, xe buýt còn biến thành tiệm cắt tóc lưu động phục vụ người già và trẻ em có hoàn cảnh khó khăn.
Tháng 7/2025, một hành khách đã trả 1.314 tệ (190 USD) để thuê xe buýt số 520 trong một ngày để đón dâu. Trong tiếng Trung Quốc, 520 được phát âm gần giống "Anh yêu em".
Dữ liệu từ mạng xã hội cho thấy các chủ đề liên quan đến xe buýt trải nghiệm thu hút hàng triệu lượt xem. "Du lịch là cơ hội hiếm hoi để tạm dừng lại. Những chiếc xe buýt thú vị này giúp tôi ngắm nhìn thành phố một cách thư giãn hơn là chạy đua qua các điểm check in chỉ để chụp ảnh", He, du khách 24 tuổi, cho biết.
Charlotte, sống tại Thâm Quyến và làm việc tại Hong Kong, chia sẻ rằng việc di chuyển liên tỉnh thường xuyên khiến cô thấy kiệt sức. "Xe buýt ẩm thực và âm nhạc nhắc tôi rằng phương tiện giao thông không chỉ gắn liền với những chuyến đi làm mệt mỏi, nó cũng có thể là một chuyến phiêu lưu nhỏ", cô nói.
Việc thay đổi diện mạo xe buýt diễn ra trong bối cảnh các nhà vận tải truyền thống đối mặt với áp lực lớn từ xe đạp công cộng và ứng dụng gọi xe, khiến lượng khách giảm hơn 2 tỷ lượt mỗi năm.
Ngành du lịch Quảng Đông cũng đặt mục tiêu đón 950 triệu lượt khách mỗi năm và đạt doanh thu 1.300 tỷ tệ (188 tỷ USD) vào năm 2027.
"Người trẻ không từ bỏ xe buýt, họ chỉ từ bỏ quan niệm xe buýt chỉ là phương tiện đi từ A đến B. Khi biến hành trình thành một trải nghiệm, nó sẽ trở nên hấp dẫn hơn nhiều", một độc giả bình luận.
Những người thường xuyên đi máy bay cho biết việc chọn sai chỗ ngồi có thể âm thầm phá hỏng chuyến đi như liên tục bị làm phiền, bỏ lỡ suất ăn, khó tìm tư thế thoải mái.
Hàng ghế giữa
Hàng ghế đầu tiên được các chuyên gia du lịch Mỹ khuyến cáo nên tránh là hai ghế cạnh cửa sổ của hàng ghế giữa (thường là ghế A và F hoặc K). Với các máy bay thân hẹp, một lối đi, số hàng ghế khoảng 30-45 hàng.
Máy bay thân rộng hai lối đi, số lượng hàng ghế có thể hơn 50. Hành khách có thể dựa vào sơ đồ chỗ ngồi từng loại máy bay sẽ đi để chọn vị trí thích hợp.
Andrea Platania, chuyên gia du lịch tại nền tảng đưa đón sân bay có trụ sở tại Mỹ và châu Âu Transfeero, cho biết tiếp viên thường phục vụ đồ ăn từ hai đầu máy bay. Hành khách ngồi ở những hàng ghế giữa có thể gặp tình trạng suất ăn, đồ uống mình thích đã hết khi đến lượt.
Ví dụ suất ăn cung cấp trên máy bay thường gồm hai loại mỳ và cơm hoặc cơm gà và cơm bò để hành khách lựa chọn. Nếu các hành khách ở hai đầu máy bay đều chọn cơm gà, suất ăn khi đến các hàng ghế giữa sẽ hết và những người ngồi vị trí này chỉ còn một lựa chọn là cơm bò.
Hai ghế này thường xa nhà vệ sinh và sát cửa sổ. Do vậy, bạn thường phải đi qua hai hành khách để ra ngoài, điều này được đánh giá "khá bất tiện" do liên tục phải làm phiền người khác.
"Trên lý thuyết hai ghế này không tệ nhưng thực tế lại là những chỗ ngồi kém thuận lợi nhất", Andrea nói.
Hàng ghế giữa máy bay cũng thường trùng với vị trí cánh máy bay nên bị hạn chế tầm nhìn hơn các ghế cửa sổ khác.
Ghế hàng cuối
Hàng ghế này nằm gần nhà vệ sinh và gây nhiều phiền phức, như có mùi khó chịu và hành khách liên tục qua lại, khiến người ngồi ít có không gian riêng tư.
"Cảm giác như đang ngồi giữa hành lang thay vì không gian riêng của mình", Andrea nói thêm.
Hàng ghế cuối dựa lưng vào vách máy bay, không có khoảng trống để có thể ngả lưng nghỉ ngơi hoặc ngả ít khiến người ngồi hàng ghế này hầu như phải ngồi thẳng lưng suốt hành trình.
"Việc không thể ngả ghế tạo khác biệt rất lớn, bạn sẽ thấy mệt mỏi hơn nhiều sau khi hạ cánh", Andera nói.
Ngoài ra, hành khách ngồi ở những vị trí này thường là những người rời máy bay sau cùng, điều này có thể gây rắc rối nếu cần nhanh chóng nối chuyến bay tiếp theo.
Ngoài hai hàng ghế trên, chuyên gia du lịch người Mỹ Kelly Magyarics cũng chia sẻ các ghế phù hợp với từng nhu cầu của hành khách.
Với những hành khách thường xuyên muốn sử dụng nhà vệ sinh, ghế cạnh lối đi là lựa chọn hàng đầu. Những người thích ngắm cảnh, ghế cạnh cửa sổ là gợi ý phù hợp.
"Nếu bạn bay nối chuyến, bạn nên chọn ghế cạnh lối đi gần cửa ra máy bay", Kelly nói vì vị trí này giúp hành khách rời máy bay nhanh nhất, sau mỗi khoang thương gia.
Bản thân Kelly nếu có cơ hội sẽ thường chọn hàng ghế cạnh lối thoát hiểm vì có chỗ để chân rộng rãi do trước mặt là khoảng trống.
Kelly cũng thường chọn ghế đầu tiên, sau khoang thương gia. Phía trước hàng ghế này là vách ngăn nên khách có khoảng không để chân rộng rãi hơn. Khách ngồi sát cửa sổ hàng này có thể đi lại thoải mái mà không sợ ảnh hưởng đến những người ngồi cùng dãy và cũng không bị khách ngồi trước ngả ghế làm phiền.
Tuy nhiên, vị trí này có một nhược điểm: không có ghế phía trước để đặt túi xách bên dưới nên hành khách buộc phải để hành lý xách tay lên cabin trên đầu. Mỗi lần đặt chỗ ngồi này, Kelly thường cố gắng lên máy bay sớm để giành chỗ để đồ trong khoang hành lý phía trên.
Khi bay cùng người khác như chồng, vợ hoặc con cái, Kelly gợi ý hành khách nên chọn hai ghế cạnh lối đi.
Với vị trí song song này, khoảng cách giữa hai người đủ hẹp để trò chuyện và cũng đủ rộng để mỗi người có không gian cá nhân riêng. Một mẹo khác cũng được cô áp dụng, nhưng được đánh giá mạo hiểm hơn, đặt ghế cửa sổ và ghế ngoài cùng, bỏ trống ghế giữa. Trên nhiều chuyến bay vắng người, hành khách sẽ có cơ hội được ngồi hai người một dãy và không có ai ngồi ghế giữa làm phiền.