Câu chuyện nhanh chóng thu hút sự chú ý, không chỉ vì tính đúng sai của vụ việc, mà còn là một thực tế đáng lo ngại: “Nhiều sinh viên đi làm thêm nhưng không thực sự biết mình có những quyền gì”.
Trao đổi về vấn đề này, luật sư Nguyễn Trung Tín, Giám đốc Công ty Luật Tín & Associates, cho biết việc sinh viên làm thêm có phải tham gia bảo hiểm bắt buộc hay không phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của quan hệ lao động.
Theo ông Tín, đáng chú ý, Điểm l, Khoản 1, Điều 2 của luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định, người lao động làm không trọn thời gian vẫn phải tham gia bảo hiểm bắt buộc nếu có mức lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức tối thiểu làm căn cứ đóng bảo hiểm (mức lương cơ sở hiện tại là 2.340.000 đồng/tháng).
Liên quan đến trường hợp sinh viên vừa đi học, vừa đi làm, luật sư cho biết thêm theo Khoản 10, Điều 1 và Khoản 5, Điều 13 của luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024, nếu một người đồng thời thuộc nhiều nhóm tham gia bảo hiểm y tế, sẽ đóng theo nhóm có thứ tự ưu tiên cao hơn. Trong đó, nhóm do người lao động và người sử dụng lao động đóng được xếp trước nhóm học sinh, sinh viên. Điều này đồng nghĩa với việc khi sinh viên ký hợp đồng lao động và thuộc diện đóng bảo hiểm bắt buộc, sẽ phải tham gia bảo hiểm y tế theo doanh nghiệp thay vì theo nhà trường.
Về vấn đề đóng trùng bảo hiểm y tế, theo Khoản 2.5 và Điều 20 Quyết định 595/QĐ-BHXH, trường hợp người tham gia đóng trùng sẽ được cơ quan bảo hiểm xã hội hoàn trả phần tiền đã đóng thừa.
Làm rõ thêm về việc doanh nghiệp yêu cầu người lao động hoàn tất nghĩa vụ bảo hiểm trước khi trả lương, luật sư Nguyễn Trung Tín khẳng định đây là hai nghĩa vụ hoàn toàn độc lập và không thể thay thế cho nhau.
Cụ thể, theo Điều 102 bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động chỉ được khấu trừ tiền lương trong một số trường hợp nhất định, như để bồi thường thiệt hại do người lao động làm hư hỏng tài sản, thiết bị.
“Pháp luật không cho phép doanh nghiệp tự ý giữ lương của người lao động như một hình thức ‘bảo đảm’ cho các nghĩa vụ khác, bao gồm cả nghĩa vụ bảo hiểm”, luật sư Nguyễn Trung Tín nhấn mạnh.
Theo luật sư, tiền lương là quyền lợi gắn liền với công sức lao động và phải được chi trả đầy đủ, đúng thời hạn.
“Việc chưa hoàn tất nghĩa vụ bảo hiểm (nếu có) cần được xử lý thông qua cơ chế đối chiếu, truy thu hoặc thỏa thuận rõ ràng, chứ không thể trở thành lý do để trì hoãn hoặc từ chối trả lương”, ông cho biết.
Trên thực tế, việc sinh viên đi làm thêm từ sớm không còn xa lạ, nhưng không phải ai cũng được tiếp cận đầy đủ thông tin về hợp đồng lao động hay bảo hiểm.
Phạm Thị Quyên, sinh viên Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội, hiện đang làm thêm tại một cửa hàng trang sức trong trung tâm thương mại, cho biết bản thân chưa được ký hợp đồng lao động chính thức.
“Mình cũng không hiểu rõ lắm về quyền lợi, chỉ biết là nếu được ký hợp đồng thì sẽ có bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và có thêm tháng lương thứ 13”, Quyên chia sẻ.
Trong khi đó, Nguyễn Trung Kiên, sinh viên Trường ĐH Tôn Đức Thắng TP.HCM, hiện làm bán thời gian tại một quán cà phê, cũng cho biết mình chưa từng ký hợp đồng lao động.
“Mình cũng có biết sơ qua về quyền lao động, nhưng nghĩ làm việc làm bán thời gian thì không quá quan trọng. Chủ yếu làm thêm kiếm tiền nên em cũng không để ý nhiều đến chuyện hợp đồng”, Kiên nói.
Những chia sẻ này cho thấy một điểm chung: nhiều sinh viên bước vào thị trường lao động với tâm lý “làm tạm”, từ đó dễ bỏ qua quyền lợi của chính mình.
Theo tiến sĩ Nguyễn Thị Bích, Trưởng bộ môn luật lao động (Trường ĐH Luật TP.HCM), sinh viên và lao động trẻ thường gặp bất lợi do thiếu hiểu biết và kinh nghiệm: Không phân biệt rõ các loại hợp đồng, không quan tâm đến quyền lợi bảo hiểm, không lưu giữ thông tin làm việc và ngại va chạm khi có tranh chấp.
Đặc biệt, tâm lý “làm thêm cho vui” hoặc “chỉ làm tạm thời” khiến nhiều người chấp nhận làm việc mà không có hợp đồng hoặc thỏa thuận rõ ràng.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Bích nhận định: “Dù là lao động toàn thời gian hay bán thời gian, khi đã có quan hệ lao động thì quyền và nghĩa vụ của các bên đều được pháp luật điều chỉnh. Việc không ký hợp đồng hoặc không quan tâm đến hợp đồng có thể khiến người lao động rơi vào thế bất lợi khi xảy ra tranh chấp”.
Theo bà, nhiều sinh viên hiện nay chưa có thói quen tìm hiểu quy định pháp luật lao động từ sớm, dẫn đến việc dễ chấp nhận những điều kiện làm việc thiếu rõ ràng.
“Người lao động không đi xin việc, mà đang trao đổi giá trị sức lao động của mình. Khi không nhận thức được điều này, họ dễ chấp nhận những điều kiện bất lợi”, bà nhấn mạnh.
Xung quanh việc lao động trẻ cần làm gì để tự bảo vệ mình? Trao đổi thêm về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Bích cho biết trong trường hợp phát sinh tranh chấp, người lao động được khuyến nghị: Kiểm tra hợp đồng, bảng lương; trao đổi trực tiếp với quản lý; lưu giữ bằng chứng làm việc; liên hệ cơ quan chức năng nếu cần.
Ngày 15.4, trong khuôn khổ “Hành trình đỏ nghiên cứu, học tập năm 2026”, đoàn đại biểu thanh niên Việt Nam do anh Nguyễn Tường Lâm, Bí thư T.Ư Đoàn, Chủ tịch T.Ư Hội Liên hiệp thanh niên Việt Nam dẫn đầu, đã đến thăm và làm việc tại Tập đoàn Xây dựng Trung Quốc (CSCEC). Cùng đi có anh Từ Hiểu, Bí thư T.Ư Đoàn, Chủ tịch Hội Liên hiệp thanh niên toàn Trung Quốc.
Tại buổi làm việc, anh Nguyễn Tường Lâm đánh giá cao vị thế của CSCEC - đơn vị xây dựng hàng đầu thế giới và coi đây là minh chứng sống động cho quá trình hiện đại hóa cường quốc. Anh Lâm nhấn mạnh, Việt Nam đang ở giai đoạn chuyển mình quan trọng với mục tiêu trở thành nước phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Trong lộ trình đó, phát triển hạ tầng được xác định là một trong ba đột phá chiến lược.
Với tốc độ đô thị hóa nhanh, Việt Nam hiện có nhu cầu cực kỳ lớn về các dự án trọng điểm như: đường sắt tốc độ cao, hệ thống cao tốc, đô thị thông minh và hạ tầng số.
Anh Nguyễn Tường Lâm khẳng định: "Với cơ cấu dân số vàng, thanh niên Việt Nam đang rất khao khát tiếp cận những công nghệ xây dựng tiên tiến nhất, từ công nghệ xanh, vật liệu mới đến quản trị dự án hiện đại. Đồng thời Việt Nam cũng luôn chào đón các tập đoàn có tâm, có tầm như CSCEC tham gia đóng góp, chia sẻ kinh nghiệm và chuyển giao công nghệ cho các đối tác trong nước".
Chuyến thăm và làm việc này, anh Nguyễn Tường Lâm kỳ vọng không chỉ dừng lại ở việc tham quan và học tập kinh nghiệm quản trị đa quốc gia, mà anh đặc biệt nhấn mạnh đến việc xây dựng mạng lưới kết nối con người và mong muốn sẽ là khởi đầu cho các chương trình giao lưu định kỳ giữa kỹ sư và doanh nhân trẻ hai nước.
Anh Nguyễn Tường Lâm tin tưởng rằng thanh niên chính là lực lượng xung kích trong công cuộc xây dựng đất nước và sự kết hợp giữa kinh nghiệm, công nghệ từ phía Trung Quốc cùng nhiệt huyết, tiềm năng của Việt Nam sẽ tạo nên những giá trị bền vững cho cả hai dân tộc.
Sau khi tốt nghiệp ngành nông nghiệp sạch Trường Nông nghiệp, ĐH Cần Thơ, chị Ngô Thị Xuân Thủy (36 tuổi, ngụ xã Tam Ngãi, Vĩnh Long - trước là xã Thông Hòa, H.Cầu Kè, Trà Vinh) có nhiều năm làm việc tại các doanh nghiệp sản xuất, kinh doanh nông nghiệp. Quá trình làm việc, chị tích lũy được kiến thức, hiểu rõ nhu cầu thị trường và hình thành tư duy phát triển sản phẩm nông nghiệp sạch.
Những lần về quê, thấy bà con hái trái mù u bán dưới dạng nguyên liệu thô, giá trị chưa được khai thác trọn vẹn khiến chị trăn trở. Đến năm 2019, chị xin nghỉ việc, về quê khởi nghiệp từ trái mù u.
Trong quá trình nghiên cứu, chị phát hiện hạt mù u có thể chiết xuất thành loại dầu thảo dược có giá trị cao, thị trường trong nước còn nhiều tiềm năng. Chị bắt đầu mua hạt từ bà con người đồng bào dân tộc Khmer và những hộ dân quanh vùng, vừa tạo nguồn thu ổn định cho họ, vừa chủ động nguyên liệu sạch.
"Sau khi tìm hiểu, tôi biết cây mù u đã được người dân sử dụng từ hơn 30 năm trước như một phương thuốc trị bỏng rất hiệu quả. Tuy nhiên, bà con chỉ trồng mà chưa biết cách khai thác giá trị kinh tế. Vì vậy tôi nảy sinh ý tưởng làm dầu mù u", chị Thủy cho biết.
Năm 2021, chị Thủy chính thức đưa ra thị trường dòng dầu mù u sạch đầu tiên, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong hành trình khởi nghiệp. Chị chọn hướng đi khác biệt, làm dầu sạch theo phương pháp truyền thống, đảm bảo "3 không" (không pha tạp, không hóa chất, không phụ gia), đồng thời kiểm soát quy trình từ hạt đầu vào đến sản phẩm cuối cùng. Tất cả sản phẩm của chị Thủy đều đã được kiểm định chất lượng an toàn tại Trung tâm kỹ thuật Tiêu chuẩn đo lường chất lượng 3 (Ủy ban Tiêu chuẩn đo lường chất lượng quốc gia).
Nhằm đa dạng hóa nguồn thu và nâng cao giá trị dược liệu địa phương, ngoài trái mù u, chị Thủy mở rộng danh mục sản phẩm từ hạt chùm ngây, tinh dầu sả chanh, bạc hà, vỏ bưởi… Sản phẩm không chỉ góp phần chăm sóc sắc đẹp, mà còn mang đến giải pháp phục hồi da tổn thương theo hướng an toàn.
Chị còn giúp 20 hộ đồng bào Khmer và nông dân trong vùng có đầu ra ổn định cho trái mù u. Nhiều hộ dân cho biết trước đây trái mù u rụng đầy vườn nhưng không ai mua. Từ khi có cơ sở của chị Thủy, bà con phơi khô bán được 10.000 - 15.000 đồng/kg. Bà Diêu Thị Thuận (ngụ xã Tam Ngãi, Vĩnh Long) cho hay: "Hồi trước trồng chơi thôi, trái rụng cũng bỏ. Giờ có cô Thủy mua đều đặn, tới mùa hái bán có thêm thu nhập. Nguồn thu tuy nhỏ nhưng ổn định, giúp nhiều hộ đồng bào Khmer như tôi có thêm chi phí sinh hoạt".
Hiện mỗi năm cơ sở của chị Thủy cung ứng khoảng 3 - 5 tấn dầu mù u, giá bán từ 500.000 đồng/lít, thu nhập dao động 200 - 300 triệu đồng/năm. Với vùng nguyên liệu ngày càng mở rộng, chị đặt mục tiêu tăng công suất lên 10 tấn dầu/năm; đồng thời dự định thành lập tổ hợp tác, HTX liên kết các nhà vườn trong vùng, hình thành chuỗi sản xuất khép kín từ khâu mua nguyên liệu đến chế biến, tinh luyện, đóng chai, đưa ra thị trường.
Chia sẻ về cách giải nhiệt cơ thể trong những ngày nắng gắt, bác sĩ - CK2 Đỗ Thị Ngọc Diệp, Phó chủ tịch Hội Dinh dưỡng Việt Nam, chia sẻ: "Để đảm bảo sức khỏe trong những ngày nắng nóng điều quan trọng nhất là phải uống đủ nước. Thông thường người trưởng thành cần khoảng 8 ly nước mỗi ngày".
Ngoài ra, theo bác sĩ Diệp với thời tiết nắng nóng cần tăng thêm 2 - 3 ly nước tùy theo mức độ hoạt động thể lực, có thể uống thêm 1-2 ly nước chanh muối, nước chanh tươi pha chút muối nếu thời tiết nắng nóng, làm việc, di chuyển ngoài đường. Mỗi ngày uống 1 ly nước ép trái cây, nước ép rau củ không thêm đường cũng là giải pháp giải nhiệt mùa hè. Han chế sử dụng nước ngọt, đồ uống có nhiều đường vì chúng chỉ tạo cảm giác đã khát nhất thời nhưng dễ gây mất cân bằng cho cơ thể.
Bác sĩ Diệp cũng cho biết thêm trong những ngày nắng nóng càng cần tuân thủ nguyên tắc "ăn chín, uống sôi" để đảm bảo an toàn thực phẩm. Tăng cường các loại rau giàu vi chất và chất xơ như rau cải xanh, cải trắng, bắp cải, bầu, bí... Đối với trái cây, nên chọn những loại mọng nước nhưng ít đường như cam, bưởi, dưa hấu, dưa gang, dưa lưới, mận... để vừa cung cấp nhiều vitamin vừa cung cấp thêm nước, vừa không gây nóng trong người.
Còn theo đông y sĩ Đặng Ngọc Viễn, chuyên gia thực dưỡng, sáng lập Thực dưỡng Khai Minh, chỉ dẫn: "Trong những ngày nắng nóng gay gắt, nhiệt độ cao hơn, môi trường trở nên dương, tốt nhất chúng ta nên ăn gạo lứt, đây là loại gạo lứt dành cho mọi lứa tuổi ăn đều được. Gạo lứt chính là "hạt ngọc trời ban" mang tính quân bình tự nhiên trong chuỗi thực phẩm của con người. Để cơ thể không bị sốc nhiệt và duy trì sức bền trong những ngày nắng gắt, nên áp dụng công thức dinh dưỡng từ tiên sinh George Ohsawa, người Nhật, đó là ăn 60% gạo lứt, ăn 30% rau củ và ăn 10% trái cây trong khẩu phần ăn. Tỷ lệ này phù hợp với thể trạng người Việt, giúp cơ thể thanh nhiệt mà vẫn đảm bảo năng lượng".
Cũng theo ông Viễn, đối với món nước uống giải nhiệt cơ thể hiệu quả trong mùa hè là bột sắn dây. Cách chế biến rất đơn giản, cho một muỗng bột sắn dây với một bát nước, khuấy đều đến khi sôi và đợi nguội bớt rồi uống sẽ giúp cơ thể hạ nhiệt rất nhanh và an toàn.
