Câu chuyện nhanh chóng thu hút sự chú ý, không chỉ vì tính đúng sai của vụ việc, mà còn là một thực tế đáng lo ngại: “Nhiều sinh viên đi làm thêm nhưng không thực sự biết mình có những quyền gì”.
Trao đổi về vấn đề này, luật sư Nguyễn Trung Tín, Giám đốc Công ty Luật Tín & Associates, cho biết việc sinh viên làm thêm có phải tham gia bảo hiểm bắt buộc hay không phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của quan hệ lao động.
Theo ông Tín, đáng chú ý, Điểm l, Khoản 1, Điều 2 của luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định, người lao động làm không trọn thời gian vẫn phải tham gia bảo hiểm bắt buộc nếu có mức lương trong tháng bằng hoặc cao hơn mức tối thiểu làm căn cứ đóng bảo hiểm (mức lương cơ sở hiện tại là 2.340.000 đồng/tháng).
Liên quan đến trường hợp sinh viên vừa đi học, vừa đi làm, luật sư cho biết thêm theo Khoản 10, Điều 1 và Khoản 5, Điều 13 của luật Bảo hiểm y tế sửa đổi 2024, nếu một người đồng thời thuộc nhiều nhóm tham gia bảo hiểm y tế, sẽ đóng theo nhóm có thứ tự ưu tiên cao hơn. Trong đó, nhóm do người lao động và người sử dụng lao động đóng được xếp trước nhóm học sinh, sinh viên. Điều này đồng nghĩa với việc khi sinh viên ký hợp đồng lao động và thuộc diện đóng bảo hiểm bắt buộc, sẽ phải tham gia bảo hiểm y tế theo doanh nghiệp thay vì theo nhà trường.
Về vấn đề đóng trùng bảo hiểm y tế, theo Khoản 2.5 và Điều 20 Quyết định 595/QĐ-BHXH, trường hợp người tham gia đóng trùng sẽ được cơ quan bảo hiểm xã hội hoàn trả phần tiền đã đóng thừa.
Làm rõ thêm về việc doanh nghiệp yêu cầu người lao động hoàn tất nghĩa vụ bảo hiểm trước khi trả lương, luật sư Nguyễn Trung Tín khẳng định đây là hai nghĩa vụ hoàn toàn độc lập và không thể thay thế cho nhau.
Cụ thể, theo Điều 102 bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động chỉ được khấu trừ tiền lương trong một số trường hợp nhất định, như để bồi thường thiệt hại do người lao động làm hư hỏng tài sản, thiết bị.
“Pháp luật không cho phép doanh nghiệp tự ý giữ lương của người lao động như một hình thức ‘bảo đảm’ cho các nghĩa vụ khác, bao gồm cả nghĩa vụ bảo hiểm”, luật sư Nguyễn Trung Tín nhấn mạnh.
Theo luật sư, tiền lương là quyền lợi gắn liền với công sức lao động và phải được chi trả đầy đủ, đúng thời hạn.
“Việc chưa hoàn tất nghĩa vụ bảo hiểm (nếu có) cần được xử lý thông qua cơ chế đối chiếu, truy thu hoặc thỏa thuận rõ ràng, chứ không thể trở thành lý do để trì hoãn hoặc từ chối trả lương”, ông cho biết.
Trên thực tế, việc sinh viên đi làm thêm từ sớm không còn xa lạ, nhưng không phải ai cũng được tiếp cận đầy đủ thông tin về hợp đồng lao động hay bảo hiểm.
Phạm Thị Quyên, sinh viên Trường ĐH Kiến trúc Hà Nội, hiện đang làm thêm tại một cửa hàng trang sức trong trung tâm thương mại, cho biết bản thân chưa được ký hợp đồng lao động chính thức.
“Mình cũng không hiểu rõ lắm về quyền lợi, chỉ biết là nếu được ký hợp đồng thì sẽ có bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế và có thêm tháng lương thứ 13”, Quyên chia sẻ.
Trong khi đó, Nguyễn Trung Kiên, sinh viên Trường ĐH Tôn Đức Thắng TP.HCM, hiện làm bán thời gian tại một quán cà phê, cũng cho biết mình chưa từng ký hợp đồng lao động.
“Mình cũng có biết sơ qua về quyền lao động, nhưng nghĩ làm việc làm bán thời gian thì không quá quan trọng. Chủ yếu làm thêm kiếm tiền nên em cũng không để ý nhiều đến chuyện hợp đồng”, Kiên nói.
Những chia sẻ này cho thấy một điểm chung: nhiều sinh viên bước vào thị trường lao động với tâm lý “làm tạm”, từ đó dễ bỏ qua quyền lợi của chính mình.
Theo tiến sĩ Nguyễn Thị Bích, Trưởng bộ môn luật lao động (Trường ĐH Luật TP.HCM), sinh viên và lao động trẻ thường gặp bất lợi do thiếu hiểu biết và kinh nghiệm: Không phân biệt rõ các loại hợp đồng, không quan tâm đến quyền lợi bảo hiểm, không lưu giữ thông tin làm việc và ngại va chạm khi có tranh chấp.
Đặc biệt, tâm lý “làm thêm cho vui” hoặc “chỉ làm tạm thời” khiến nhiều người chấp nhận làm việc mà không có hợp đồng hoặc thỏa thuận rõ ràng.
Tiến sĩ Nguyễn Thị Bích nhận định: “Dù là lao động toàn thời gian hay bán thời gian, khi đã có quan hệ lao động thì quyền và nghĩa vụ của các bên đều được pháp luật điều chỉnh. Việc không ký hợp đồng hoặc không quan tâm đến hợp đồng có thể khiến người lao động rơi vào thế bất lợi khi xảy ra tranh chấp”.
Theo bà, nhiều sinh viên hiện nay chưa có thói quen tìm hiểu quy định pháp luật lao động từ sớm, dẫn đến việc dễ chấp nhận những điều kiện làm việc thiếu rõ ràng.
“Người lao động không đi xin việc, mà đang trao đổi giá trị sức lao động của mình. Khi không nhận thức được điều này, họ dễ chấp nhận những điều kiện bất lợi”, bà nhấn mạnh.
Xung quanh việc lao động trẻ cần làm gì để tự bảo vệ mình? Trao đổi thêm về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Bích cho biết trong trường hợp phát sinh tranh chấp, người lao động được khuyến nghị: Kiểm tra hợp đồng, bảng lương; trao đổi trực tiếp với quản lý; lưu giữ bằng chứng làm việc; liên hệ cơ quan chức năng nếu cần.
Cô gái du lịch Phú Quý một mình, chi phí chỉ 2 triệu cho 2 ngày 1 đêm
Nguyễn Phương Thảo (30 tuổi, ngụ xã Gio Linh, tỉnh Quảng Trị) là một nhiếp ảnh gia, hướng dẫn viên du lịch tại địa phương. Trên mạng xã hội, cô được biết đến với biệt danh Sam Nguyễn, Sam Rong Chơi. Cô thường xuyên chia sẻ kinh nghiệm du lịch với mọi người trên các hội nhóm.
Phương Thảo kể cô đến đảo Phú Quý vào tháng 5.2025 và lưu lại đó trong 2 ngày. Ban đầu, cô khá lo lắng khi đến đây một mình. Tuy nhiên, khi gặp gỡ người dân địa phương, thấy họ vô cùng thân thiện, nhiệt tình, Thảo đã thu nhặt khá nhiều kinh nghiệm ăn uống, ngủ nghỉ, vui chơi và địa điểm chụp ảnh đẹp trên đảo. Cũng theo Phương Thảo, hiện tại đảo Phú Quý đang vào mùa đẹp nhất (tháng 3 đến tháng 7).
Để đến đảo, nếu đi đường hàng không thì khi đến sân bay Cam Ranh, P.Bắc Cam Ranh, tỉnh Khánh Hòa, mọi người có thể bắt xe khách, tàu hỏa hoặc taxi để đến bến tàu cao tốc Phan Thiết (đường Phạm Văn Đồng, P.Phan Thiết, tỉnh Lâm Đồng). "Tuy nhiên, quãng đường từ sân bay đến bến tàu cao tốc khoảng 200 km, di chuyển bằng tàu hỏa hoặc taxi khá tốn kém. Do đó, các bạn đi bằng đường hàng không nên lưu ý điều này. Ngoài đường hàng không, các bạn có thể đi xe khách đến thẳng bến tàu cao tốc Phan Thiết", Thảo chia sẻ.
Thảo cũng hướng dẫn thêm: Từ bến tàu cao tốc Phan Thiết, di chuyển ra cảng Phú Quý bằng tàu cao tốc Trưng Trắc hoặc Superdong. Tàu Trưng Trắc to hơn, di chuyển êm hơn, còn tàu Superdong có nhiều chuyến hơn. "Vào mùa cao điểm, mọi người nên đặt vé tàu sớm, tránh đến nơi thì đã hết vé", Thảo lưu ý.
Thảo kể, cô chọn cách đến bến tàu sớm hơn 1 ngày và nghỉ lại ở homestay gần đó. Sáng hôm sau, được chủ homestay gọi dậy và nhắc nhở ăn sáng nhẹ, uống thuốc chống say tàu trước 15 - 30 phút tàu chạy. Khi lên tàu, Thảo chọn ngồi ghế ở tầng dưới và gần cuối tàu nhưng tránh hàng cuối.
Khi đến đảo, Thảo chọn homestay sát biển, gần chợ cá và trường học. Trong thời gian lưu lại, cô thường chạy bộ để ngắm bình minh. Mức giá của các homestay này vừa phải nhưng sạch sẽ, yên tĩnh, mang nét đặc trưng của đảo. Đặc biệt, các homestay còn có bếp cho khách tự nấu ăn.
Thảo bật mí: "Phú Quý có nhiều điểm check-in siêu đẹp trong những khoảng thời gian nhất định. Cụ thể, đến dốc Phượt ngắm biển và chụp ảnh lúc 5 giờ 30 hoặc sau 15 giờ 30, còn đến cột cờ Phú Quý, gành Hang lúc 5 giờ 30 đến 8 giờ sẽ ngắm được bình minh đẹp khó tả. Muốn ngắm hoàng hôn bãi Lăng bình yên, các bạn nên đến lúc 16 giờ 30 đến 17 giờ 30. Nếu đến đảo du lịch một mình, nhớ mang theo chân máy để tự chụp ảnh".
Ngoài các cảnh đẹp, du khách có thể đến chợ Tam Thanh khám phá văn hóa, thưởng thức ti tỉ món ngon địa phương.
Thảo cho biết chi tiêu khoảng 2 triệu đồng cho chuyến du lịch Phú Quý 2 ngày 1 đêm. Số tiền này bao gồm: tiền vé tàu cao tốc, thuê xe máy, homestay, ăn uống… Chi phí này chưa tính tiền vé xe khách, tàu hỏa hoặc máy bay để đến bến tàu cao tốc Phan Thiết.
Với Thảo, đảo Phú Quý rất xinh đẹp, bình yên, xứng đáng giới thiệu đến bạn bè. Ở đây, cô được thong dong ngắm biển, sống như người bản địa.
Chuyến đi đến đảo Phú Quý nằm trong chuyến xuyên Việt của Thảo vào năm ngoái. Hành trình cho Thảo gặp gỡ những người bạn mới, ngắm đất nước xinh đẹp. Sau chuyến đi, Thảo chọn chia sẻ trải nghiệm vì nghĩ có rất nhiều bạn trẻ muốn đi nhưng không biết bắt đầu từ đâu.
3 thư viện ‘xịn sò’ ở TP.HCM: Miễn phí, đẹp mê, gen Z rủ nhau đến học
Không chỉ là nơi lưu trữ tri thức, các thư viện mở ra không gian mang đến nhiều trải nghiệm đọc sách, học tập sáng tạo, hiện đại và đầy cảm hứng. Nếu bạn đang tìm một "góc chill" ngay trung tâm TP.HCM mà không tốn hoặc tốn rất ít chi phí thì 3 gợi ý dưới đây chắc chắn sẽ khiến bạn bất ngờ.
