Gia đình tôi có năm người: ba mẹ chồng lớn tuổi, vợ chồng tôi và đứa con trai học lớp chín. Tôi sống ở quê, vợ chồng tôi đều dạy học. Nhà tôi thuộc diện khá giả dưới quê. Kể thêm về ông bà: ông 82 tuổi, bà 71 tuổi, đều có lương hưu. Nhìn bề ngoài, rất ổn phải không. Chồng tôi có một chị gái và ba mẹ chồng rất yêu thương chăm lo từng tí cho gia đình chị. Đáng nói là họ không thương cháu nội, nhưng hễ nói sẽ bị cho là tôi kiếm chuyện. Tôi rất ngột ngạt, biết rằng sẽ có va chạm khi sống chung nhưng thật sự rất quá đáng.
Ông bà hay bắt bẻ những chuyện rất nhỏ. Tôi đi dạy về vốn dĩ đã mệt. Tôi vẫn cảm thấy mình đối xử với bên chồng rất ổn. Lúc mới về làm dâu, tôi đều giúp đỡ chị chồng. Nhà chị cũng đi dạy. Đến mùa cắt lúa, khi rảnh tôi lại cân lúa giúp; có công có việc, tôi tiện đường đưa rước cháu đi học. Nhưng lâu dần thành thói quen, từ những chuyện vụn vặt ấy làm tôi ngột ngạt.
Ông bà không thích, càng không thương mẹ con tôi. Chồng không bênh vực vợ (cũng khó xử) nhưng anh hiền, chăm chỉ. Tôi vẫn luôn nhẫn nhịn, thậm chí ngay cả việc tôi đi dạy về, bà không nấu đồ ăn cho, bảo là mẹ không biết nấu gì nên chỉ làm cho ông bà ăn, tôi vẫn nín. Trong khi một tuần tôi dạy có 5 buổi, trừ hôm hội họp hoặc dạy tiết một buổi sáng tôi không làm kịp, còn lại đều chu toàn cơm nước, thịt cá mua sẵn trong tủ lạnh.
Đỉnh điểm là hôm rồi ông bệnh, tôi và chồng đang đợt hè nên cùng đi nuôi. Đến khi xuất viện về nhà, tôi nghĩ đơn giản là chỉ dọn dẹp nhà cửa, cơm nước cho ông mau lại sức. Nhưng sau đó một thời gian, mẹ chồng mới bắt lỗi tôi rằng: ở chung nhà mà không một lời hỏi han ông xem khỏe chưa? Tôi nói chung nhà ngày nào cũng thấy, thêm việc sáng nào mẹ cũng nói hôm nay ông ngủ ngon hay không, sáng nay nấu gì cho ông… tôi nghĩ vậy đã đủ.
Hoặc hôm kia chú chồng ghé thăm cụ, lúc đó tôi đã thay đồ đi dạy, đang gấp nên chỉ cầm chai nước lọc và đĩa bánh gạo ra mời và nói: “Chú ở nhà chơi với ba, con đi dạy”. Chuyện bình thường, nhưng vài hôm sau mẹ chồng bắt lỗi: lâu lâu chú mới ghé mà tôi không pha được ly cà phê sữa (tôi ở miền Tây) nữa? Tôi có trả lời là con gấp đi dạy và đã có nước lọc rồi. Mẹ chồng giãy nảy lên không chịu, nói tôi không xem trọng gia đình chồng.
Và rất, rất nhiều chuyện lặt vặt khác khiến tôi ngột ngạt, ấm ức, cảm giác nặng nề vì không có tiếng nói chung. Mở miệng ra nói chuyện vài câu thôi cũng sẽ bị bắt bẻ hoặc nói kiểu không ưa. Khi nhà chị chồng có chuyện gì khó khăn hoặc bệnh, thế nào tôi cũng bị giận cá chém thớt.
Thậm chí khi được nâng lương trước hạn, tôi khoe với bà rằng con được lên lương, bà cũng chỉ ừ. Xong nói qua nói lại một hồi sẽ bảo: có người lươn lẹo hoặc nịnh nọt nên người ta được lên lương trước hạn, còn chị hai mày thiệt thà quá nên thua người ta. Tôi nói chuyện đó được đánh giá bằng thành tích thi đua mà, ai làm tốt mới được xét chứ. Bà giãy lên: cái trường mày khác, trường chị hai mày khác, biết gì. Mà không khoe thì khi bà hay, bà lại nói là chúng mày trong nhà mà giấu giếm.
Những chuyện tuy nhỏ nhưng làm cho tinh thần tôi rất mệt mỏi, luôn trong trạng thái suy nghĩ từ lời ăn tiếng nói xem có bị bắt lỗi không, rồi sẽ bị bắt lỗi lúc nào. Có thể tôi có cái sai nhưng thật sự rất mệt. Buông bỏ, không chú ý thì tôi chưa làm được; mà ra riêng ông bà không cho và thấy bỏ ông bà cũng không ổn.
Tâm sự với chị chồng, chị lại càng làm cho bà ghét tôi thêm. Có lúc bà chừa cho tôi có một chén cơm, ăn không đủ. Tôi có nói là nấu nhiều chút thì bà càng giãy lên. Trời ơi, riết phải nhìn sắc mặt mà sống. Đôi lúc tôi thấy ít quá, nấu thêm mì, bà hầm mặt không vui; còn ghé quán ăn về không ăn cơm nhà, bà bảo đi ăn quán ăn đình.
Chưa kể ba chồng còn bắt bẻ tôi đủ thứ: tôi nói chuyện hơi rôm rả, lớn tiếng thì nói cô giáo mà nói chuyện vậy; tôi im lặng lại nói khó khăn, không giao tiếp dòng họ, tự cao; nấu ăn lỡ rớt đồ, tiếng kêu lớn, ông bảo đi dạy về dằn mâm ai vậy; chặt củi chẻ to ông cũng nói… Cho nên từ những chuyện bé xíu hàng ngày nhưng tôi rất mệt, cảm giác áp lực. Mọi người có cách nào giúp tôi buông bỏ đầu óc, nghe tai này lọt qua tai kia không?
Tôi 26 tuổi, cái tuổi mà nhiều người nói là "đẹp nhất để yêu và lập gia đình". Thật lòng, tôi lại không hề có cảm giác muốn yêu ai, cũng chưa từng rung động đủ nhiều để nghĩ đến chuyện gắn bó lâu dài. Thậm chí, càng nghe mọi người nói về hôn nhân, tôi càng thấy sợ. Gần đây, tôi liên tục được mai mối, hết người này đến người kia, ai cũng nói "thử tìm hiểu xem sao", "lấy chồng sớm cho ổn định". Mỗi lần như vậy, tôi chỉ thấy áp lực. Tôi không thích cảm giác phải gặp gỡ một người xa lạ chỉ vì hai bên gia đình thấy "hợp".
Tôi muốn từ chối nhưng sợ làm mất lòng người giới thiệu, sợ họ nghĩ mình chảnh chọe hay khó tính. Gia đình tôi càng sốt ruột hơn. Bố mẹ thường xuyên nhắc khéo, họ hàng mỗi lần gặp là lại hỏi "bao giờ lấy chồng". Có người còn so sánh tôi với những bạn cùng tuổi đã yên bề gia thất, con cái đề huề. Những lúc đó, tôi chỉ biết cười trừ nhưng trong lòng nặng nề vô cùng. Tôi thấy xấu hổ, như thể mình đang "chậm hơn" người khác một bước. Điều khiến tôi lo lắng nhất không phải là ánh nhìn của mọi người mà chính là nỗi sợ bên trong mình.
Tôi sợ phải bước vào một cuộc sống mới mà mình chưa sẵn sàng. Tôi sợ phải làm vợ, làm dâu, gánh trên vai những trách nhiệm mà bản thân còn chưa hiểu rõ. Tôi sợ nếu kết hôn chỉ vì áp lực, rồi sau này lại hối hận. Nhiều lúc tôi tự hỏi, có phải mình đang ích kỷ không, hay chỉ là chưa gặp đúng người? Càng nghĩ, tôi càng thấy mình chỉ trung thực với cảm xúc của chính mình. Tôi thật sự rất mệt mỏi. Một bên là mong muốn được sống theo cách mình muốn, một bên là áp lực từ gia đình và xã hội. Tôi không biết nên tiếp tục cố gắng làm hài lòng mọi người, hay mạnh dạn nói ra suy nghĩ thật của mình. Chỉ biết rằng, nỗi sợ lấy chồng trong tôi lúc này là có thật, chưa tìm được cách để vượt qua nó. Tôi phải làm sao đây?
Vợ chồng tôi cùng tuổi, cùng quê, trước khi kết hôn chúng tôi đã có thời gian khá dài tìm hiểu. Chồng tôi là con trai út, trên có hai chị gái; nhà tôi có tôi và chị gái. Bố tôi luôn tự hào có hai cô con gái ngoan ngoãn, không bận tâm việc không có con trai dù ông là trưởng họ. Vợ chồng tôi cưới được 5 năm, có hai con gái 3 tuổi và hơn một tuổi. Lúc biết tin bạn thứ hai là con gái, chồng cũng thẫn thờ vài ngày, nhưng sau đó lấy lại tinh thần bảo với tôi điều kiện nhà mình chỉ đủ nuôi hai con, miễn con khỏe mạnh, ngoan ngoãn là được.
Chúng tôi đã có nhà ở Hà Nội do hai vợ chồng tự mua, thu nhập của chồng bằng 2/3 tôi, tổng 50 triệu đồng mỗi tháng. Công việc của chồng đi sớm về muộn, hay phải ở lại công ty buổi tối, cuối tuần có việc đột xuất thì phải đi nên việc chăm con, nhà cửa chủ yếu do bà ngoại và tôi phụ trách (ông bà nội yếu nên không phụ giúp được). Tôi nghĩ cuộc sống cứ thế bình yên trôi qua nhưng không, gần đây chồng hay bóng gió việc muốn có con trai. Lý do anh đưa ra là con trai có thể gánh vác nhiều việc; nhà đất ở quê sau có người hương khói và có con trai thì anh sẽ có "động lực" làm việc nhiều hơn. Anh cũng trách tôi lại "lỡ" có bầu bạn thứ hai mà không đi can thiệp để chọn giới tính.
Khi nghe những lời đó tôi vừa tức giận vừa bàng hoàng. Không ngờ người chồng điềm đạm, hiểu chuyện lại có những suy nghĩ như vậy. Con đâu phải một mình tôi sinh ra. Tôi nói rõ với chồng rằng không có nhu cầu có thêm con, hai con với tôi là đủ. Tôi không muốn con lớn lên sẽ mặc cảm chỉ vì là con gái, nhất là từ những người thân thiết. Thêm nữa nếu sinh thêm sẽ cần thuê giúp việc, mà với điều kiện của nhà tôi sẽ không cáng đáng nổi. Tôi cũng không nỡ để hai ông bà ngoại xa nhau quá lâu như vậy.
Sức khỏe và tâm lý của tôi đều bị giảm sút sau mỗi lần sinh và chăm con, cộng với cơ hội công việc cũng bị ảnh hưởng. Việc chăm con, chồng chỉ làm khi có thời gian chứ không hề cố gắng sắp xếp công việc để về sớm hơn. Chồng tan làm về thì nhà cửa cơm nước đã xong xuôi, anh chỉ chơi với con tầm một tiếng sau khi đi làm về để tôi ăn tối, tắm rửa rồi anh cũng ngủ phòng riêng. Con ốm, sốt, cần đi khám cũng là tôi một mình đưa đi vì anh "không thể" nghỉ phép.
Đã mấy tuần hai vợ chồng không nói chuyện với nhau, đều chờ đối phương hồi tâm chuyển ý. Với tôi, yêu cầu sinh thêm con hết sức vô lý vì người ảnh hưởng chính là tôi và các con. Tôi định sẽ nói chuyện nghiêm túc với chồng để quyết định trước khi bạn lớn tròn 3 tuổi. Tôi thật sự tiếc quãng thời gian vừa qua và những gì chúng tôi đã cùng nhau xây dựng; nhưng khi chồng không còn đủ tôn trọng mình thì cũng đến lúc phải mạnh mẽ ra đi. Mong quý độc giả chia sẻ để tôi vượt qua giai đoạn này.
Vào những năm 50, 60 của thế kỷ XX, việc ông bà nội hoặc ngoại có một mảnh vườn cách trung tâm đô thị khoảng vài km là điều không quá khó. Các cụ vừa làm nông nghiệp, vừa chạy chợ để mưu sinh. Dù khó nghèo nhưng 5-6 đứa con lần lượt ra đời rồi lớn lên theo thời gian. Khi các cậu, các dì lập gia đình, ông ngoại tôi cho mỗi người một mảnh đất khoảng 200 m2 trong khuôn viên khu vườn rộng khoảng 1.500 m2 để làm nhà ở. Thời đất nước còn chiến tranh thì làm nhà tranh vách đất, sau năm 1975 cuộc sống ổn định dần rồi khá lên thì được thay thế bằng nhà xây gạch kiên cố.
Theo suy nghĩ lúc ấy, ông tôi chừa một cái sân to ở giữa làm nơi sinh hoạt chung. Nhà của các cậu, dì đều quay mặt vào hướng sân to đó, mỗi nhà đều có cái sân riêng, lưng nhà đều quay ra đường, tất cả ra vào chung một cái cổng. Theo ông bà, ở như vậy để cả gia đình luôn đoàn tụ, sum vầy; anh em, con cháu có điều kiện đỡ đần nhau lúc khó khăn, nhất là vào những năm khi đất nước vừa thống nhất, những năm 80, 90 của thế kỷ XX kinh tế còn rất khó khăn. Nhiều người góp ý nên cho các con ra ở riêng hoặc ở trong cùng một khu vườn nhưng mỗi nhà làm trên một lô đất, có cổng đi riêng hướng ra phía đường nhưng ông tôi không nghe. Cả gia đình ở quây quần trong khu vườn như vậy để ông yên tâm.
Lúc ông bà còn sống, nhìn chung vẫn giữ được ổn định vì có ông bà ở giữa làm trung gian hòa giải các xích mích nảy sinh từ tiếng ồn, con gà, con chó... sang nhà nhau. Hơn nữa khi ông bà còn sống thì còn tiếng nói, không ai dám qua mặt. Mọi việc chỉ phát sinh thành vấn đề lớn hơn khi ông bà tôi không còn nữa. Những việc từ trước kia tưởng đã được giải quyết xong nhưng thực ra vẫn âm ỉ cháy, cộng với những việc phát sinh hiện tại nên bùng lên thành ngọn lửa lớn. Từ việc góp ý cho nhau đến mặt nặng mày nhẹ, rồi nhắc lại chuyện cũ, to tiếng, thậm chí chửi bới nhau, khích bác, gây gổ, có lúc còn xúc phạm nhau. Việc ra vào chung một cái cổng, người thích khóa cho an toàn, người muốn mở thường xuyên để tiện ra và; rồi đời sống khấm khá hơn con cháu có xe máy, ôtô thỉnh thoảng về đỗ xe cũng gây cự cãi, to tiếng...
Vậy là từ ý tưởng để cho gia đình đoàn kết, con cháu tối lửa tắt đèn có nhau thành ra ngày càng xa nhau hơn. Có người góp ý nên đập hết nhà, quy hoạch lại, chia ra mỗi người một lô đất làm nhà quay ra đường, có cổng ngõ lối đi riêng để gia đình êm ấm hơn. Nhưng đâu phải dễ vì hiện tại ở đó chỉ những người là bố mẹ, cậu, dì, tuổi đời cũng đã U70, U80 không có điều kiện kinh tế. Hơn nữa trước đó nhà nước đã cấp giấy quyền sử dụng đất (sổ đỏ) cho mỗi nhà theo hiện trạng, bây giờ muốn quy hoạch, tách thửa lại cũng phải liên quan nhiều thủ tục pháp lý. Con cháu đều đã có nơi ở riêng nên không thể đầu tư hay can thiệp vào việc của các cụ được.
Thế là đành để nguyên trạng, anh em họ hàng gần với nhau mà phần ai nấy sống, cũng chẳng buồn chào hay hỏi thăm lúc gặp nhau. Gia đình có sự kiện giỗ chạp buộc phải ngồi chung mâm nhưng ánh nhìn mỗi người một hướng. Đa số con cháu đi ra làm ăn có hiểu biết hơn nhưng cũng không tránh khỏi sứt mẻ tình cảm do "tình trạng chiến tranh" của các cụ. Con cháu dù có hiểu biết nhưng đôi lúc bức xúc quá cũng có nặng lời với bề trên nên tình cảm càng phai nhạt, thậm chí ngại gặp mặt, không tham gia các sự kiện của họ hàng. Tôi cũng thuộc hàng con cháu trong đại gia đình, chỉ biết góp ý, giải hòa khi mọi người có va chạm.
Xin mượn trang viết để tâm sự cho nhẹ lòng chứ tôi không đủ sức để giải quyết những việc do lịch sử để lại. Hi vọng cũng góp được chút kinh nghiệm trong việc tổ chức gia đình cho con cháu nếu có khả năng. Cảm ơn quý độc giả đã đọc tâm sự của tôi.
